Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Α) Η πρώτη φωτογραφία εικονίζςι το Θεόδωρο Μετοχίτη μπροστά στην εικόνα του Κυρίου "Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ".

O Mετοχίτης υπήρξε λόγιος, ένας απο τους σπουδαιότερους συγγραφείς του Bυζαντίου αλλά και προστάτης των τεχνών. Aρκεί να αναφέρει κανείς τη μεγάλη ανακαίνιση που πραγματοποίησε στη Mονή της Xώρας στα 1316-21, όπου μάλιστα πέθανε το 1322 ως μοναχός Θεόληπτος. Θεωρείται επίσης ο δημιουργός της μεγαλύτερης και καλύτερης βιβλιοθήκης της Kωσταντινούπολης, αυτής στη Mονή της Xώρας. Στο πλούσιο συγγραφικό του έργο, που υπολογίζεται ότι έφτανε τις 90.000 σελίδες, διακρίθηκε για την ενασχόλησή του με τη Pητορική, την Iστορία, τη Φιλοσοφία αλλά και την Aστρονομία.

Β) Η Β΄εικόνα παρουσιάζει σκηνή από Βυζαντινό Σχολείο.

Γ) Η τρίτη εικόνα πατρουσιάζει τη Μονή του Παντοκράτορος, που είχε το καλλίτερο Βυζαντινό Νοσοκομείο και ιατρική Σχολή.

Η καλή μόρφωση ήταν το ιδανικό κάθε Βυζαντινού. Την απαιδευσιά, την έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας την θεωρούσαν ατύχημα και συμφορά. Τους αμαθείς τους κορόιδευαν και ας κατείχαν ακόμη και τα ανώτατα αξιώματα, όπως του αυτοκράτορα και του πατριάρχη. Συγγραφείς, όπως η Άννα η Κομνηνή και λοιποί, εγκωμιάζουν αυτούς που το πνεύμα τους είναι καλλιεργημένο και έχουν πολλές γνώσεις.

Τα παιδιά πήγαιναν σχολείο από (6) έξι ετών, όπου πρώτα απ’ όλα μάθαιναν να διαβάζουν, να γράφουν, την γραμματική και το συντακτικό. Μάθαιναν τους αρχαίους Έλληνες Κλασικούς και ιδίως τον Όμηρο. Όλοι οι Βυζαντινοί ήξεραν να αναγνωρίζουν στίχους του Ομήρου. (Ας μου επιτραπεί εδώ να σημειώσω, όχι πόσοι έχομε διαβάσει Όμηρο, άλλα πόσοι από τους Νεοέλληνες και ιδιαιτέρως τα παιδιά μας, μπορούν να ξεχωρίσουν την Ομηρική γλώσσα, ή να νομίζουν ότι είναι ξένη γλώσσα).
Σε ηλικία 14, ετών οι μαθητές περνούσαν στην Ρητορική, μάθαιναν την ορθή προφορά, μελετούσαν τον Δημοσθένη και άλλους ρήτορες και πεζογράφους. Μετά την Ρητορική έπρεπε να σπουδάσουν την Φιλοσοφία και τις τέσσερες τέχνες, δηλαδή την Αριθμητική, την Γεωγραφία, την Μουσική και την Αστρονομία. Μπορούσε επίσης ο μαθητής να διδαχθεί Νομική, Ιατρική και Φυσική. Παράλληλα στα παιδιά έδιναν και θρησκευτική μόρφωση. Τα παιδιά μάθαιναν ολόκληρη την Βίβλο. Στον Όμηρο και στην Βίβλο έχομε τις περισσότερες παραπομπές της Βυζαντινής λογοτεχνίας. Η φοίτηση στα σχολεία της Μέσης ή Εγκύκλιας εκπαιδεύσεως διαρκούσε 4 με 5 χρόνια. Όσοι τελείωναν και ένιωθαν ότι είχαν αρκετές δυνάμεις μπορούσαν να πάνε στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση για περισσότερες σπουδές.
Η Εκκλησία και η Πολιτεία είχαν πολλές απαιτήσεις από τους δασκάλους και τους καθηγητές. Ήθελαν να έχουν πολλές γνώσεις στο αντικείμενο τους, να είναι πράοι, φιλάνθρωποι και πρότυπα αρετής, έτσι να διαδώσουν και με το παράδειγμά τους. Αν και οι απαιτήσεις από τους δασκάλους ήταν πολλές, ο μισθός τους συνήθως ήταν χαμηλός.
Κατά την διάρκεια του έτους είχαν πολλές εορτές, κυρίως θρησκευτικές και τα σχολεία διέκοπταν τα μαθήματα. Ο πρωτομάρτυς Στέφανος και ο Απόστολος Ματθίας θεωρούνταν προστάτες των μαθητών. Τον 12ο αιώνα, ο Ιωάννης Μαυρόπους, καθηγητής της Πατριαρχικής Σχολής, καθιέρωσε την 30η Ιανουαρίου, εορτή των Τριών Ιεραρχών, ως εορτή της παιδείας. Το Ακαδημαϊκό έτος 1842-43, η σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών επανέφερε την εορτή αυτή, ως εορτή της Παιδείας και των Ελληνικών γραμμάτων.
Ενώ για την μόρφωση των αγοριών έχομε πάρα πολλές πληροφορίες, δεν συμβαίνει το ίδιο και με την μόρφωσή των κοριτσιών. Οι πληροφορίες είναι ελλιπείς. Πάντως στην Βυζαντινή Ιστορία αναφέρονται πολλές μορφωμένες γυναίκες. Είναι βέβαιο ότι οι γυναίκες έπαιρναν στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση. Δεν μπορούσαν απ’ όσα γνωρίζουμε οι γυναίκες να πάνε στα πανεπιστήμια.
Παρ’ όλα αυτά, συναντάμε φωτισμένες γυναίκες όπως η Υπατία, μεγάλη μαθηματικός της Αλεξάνδρειας, η αυτοκράτειρα Πουλχερία, η Αθηναϊδα-Ευδοκία, κόρη του φιλοσόφου Λεοντίου, η οποία συνετέλεσε στην σύνταξη του Θεοδοσιανού Κώδικα, η Κασσιανή, σπουδαία υμνογράφος, η Άννα η Κομνηνή, η κόρη του Θεοδώρου Μετοχίτη Ειρήνη, οι κόρες του Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου, η Θεοδώρα η Παλαιολογίνα κ.λ.πές. Πολλές γυναίκες στο Βυζάντιο είχαν αρκετές γνώσεις Ιατρικής και εργάζονταν κυρίως στα γυναικεία τμήματα Νοσοκομείων και είχαν ίση θέση με τους άνδρες συναδέλφους τους.
Όσον δε αφορά την Πανεπιστημιακή εκπαίδευση, εκτός από την Κωνσταντινούπολη, υπήρξαν και φημισμένα κέντρα με ανώτερες και ανώτατες σχολές, όπως η Αθήνα, η Αλεξάνδρεια, η Βηρυτός, η Αντιόχεια, η Έδεσσα με τις Θεολογικές της Σχολές, η Γάζα, η Θεσσαλονίκη κ.λ.π.
Το πρώτο Πανεπιστήμιο ιδρύθηκε στην Κωνσταντινούπολη την 26η Φεβρουαρίου του 425. Αν κάποιος σήμερα επισκεφθεί την Φλωρεντία, θα μάθει ότι εκεί ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα το πρώτο Πανεπιστήμιο. Οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι είχαν προλάβει τους Ιταλούς και γενικώς τους Ευρωπαίους αρκετούς αιώνες πιο γρήγορα.
Στο Πανδιδακτήριο διδάσκονταν η Φιλολογία, η Γραμματική, η Φιλοσοφία, που περιελάβανε και τα Μαθηματικά, η Ρητορική και το Ρωμαϊκό Δίκαιο. Είχε 31 έδρες από τις όποιες 16 Ελληνικές και 15 Λατινικές. Καθηγητής δεν μπορούσε να διορισθεί κάποιος χωρίς αυστηρή δοκιμασία. Ο υποψήφιος έπρεπε να δώσει δείγματα πολυμαθείας και να έχει ήθος ανεπίληπτο, μας πληροφορεί Θεοδοσιανός Κώδικας.
Επί Ισαύρων, το Πανδιδακτήριο ονομάσθηκε «Οικουμενικόν διδασκαλείον».
Μεγάλη τομή στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση έκανε ο Καίσαρας Βάρδας, θείος του αυτοκράτορα Μιχαήλ του Γ΄ 842-867. Οργανώθηκε Πανεπιστημιακή Σχολή, το Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας, όπου διδασκόταν η «έξω σοφία» και η «θύραθεν παιδεία». Η φοίτηση για τους φοιτητές ήταν δωρεάν, ένα μέτρο στο οποίο πάλι οι πρόγονοι μας προηγήθηκαν. Σπουδαίες μορφές του ιδρύματος αυτού ήσαν ο Λέων ο μαθηματικός και φιλόσοφος, ο οποίος διετέλεσε και Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ο Μέγας Φώτιος, ο Μιχαήλ Ψελλός κ.λ.π.
Ο Καίσαρας Βάρδας πολλές φορές παρακολουθούσε αυτοπροσώπως τις εργασίες της Σχολής και επέβλεπε διδάσκοντες και διδασκομένους.
Τον 11ο αιώνα, ο Κωνσταντίνος Θ΄ ο Μονομάχος, όρισε επικεφαλής επιτροπής τον σοφό Μιχαήλ Ψελλό και ζήτησε να γίνουν μεταρρυθμίσεις στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Με διάταγμα του αυτοκράτορα ιδρύθηκαν δυο Σχολές: α) το «Διδασκαλείον των Νόμων και β) η Φιλοσοφική με το όνομα «Γυμνάσιον». Στην νομική σχολή διδασκόταν η νομική επιστήμη για τη δημιουργία ολοκληρωμένων νομικών, δικαστών και κρατικών υπαλλήλων. Στην φιλοσοφική Σχολή διδάσκονταν όλες οι άλλες επιστήμες. Η σχολή αυτή έδωσε τεράστια ώθηση στην διανοητική ανάπτυξη και την Φιλοσοφική σκέψη του Βυζαντίου. Το «Διδασκαλείον του Νόμου», είχε μεγάλη επίδραση στο εξωτερικό. Με επίδρασή του ιδρύθηκε στην Μπολόνια της Ιταλίας η πρώτη εκτός Βυζαντίου Ευρωπαϊκή Σχολή Δικαίου. Από την Μπολόνια καθηγητές ίδρυσαν το Πανεπιστήμιο της Βιτσέντσα το 1204 (σημαδιακή ημερομηνία) και στην συνέχεια το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα με ειδίκευση στις νομικές σπουδές.
Μετά την Φραγκοκρατία έχουμε αναβάθμιση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η Νίκαια έγινε σπουδαίο κέντρο σπουδών. Ιδρύθηκαν εκπαιδευτήρια, βιβλιοθήκες και προσκλήθηκαν να διδάξουν σπουδαίοι καθηγητές της Φιλοσοφίας, της Ιατρικής, των Μαθηματικών, της Ρητορικής κ.λ.π.]
Ο Γεώργιος Ακροπολίτης, ο Γεώργιος Παχυμέρης, ο Θεοδώρος Μετοχίτης, ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Γεώργιος Σχολάριος και πολλοί άλλοι, έδωσαν όλο τους τον εαυτό για την αναβάθμιση των σπουδών στα χρόνια των Παλαιολόγων και συντελέσαν στο μεγάλο θαύμα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου, στην Παλαιολόγεια αναγέννηση, η οποία προηγείται και είναι προάγγελος της Ιταλικής Αναγεννήσεως.

ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΕ ΙΟΡΔΑΝΙΑ - ΣΥΡΙΑ

« ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΕ ΙΟΡΔΑΝΙΑ - ΣΥΡΙΑ»
Ο Σύλλογος Προστασίας Υγείας και Περιβάλλοντος της περιοχής του Κέντρου Υγείας Χαλανδρίτσης, πραγματοποίησε από 18-8-2008 έως 29-8-2008 εκδρομή στην Ιορδανία και στη Συρία.
ΙΟΡΔΑΝΙΑ

Η Ιορδανία αναμφισβήτητα δεν υστερεί σε αριθμό και επιβλητικότητα Ελληνιστικών μνημείων. Πολλά ονομαστά στη Μέση Ανατολή αραβικά κάστρα Σταυροφόρων αποτελούν μετασκευές παλαιότερων Ελληνιστικών. Ετσι, τόποι όπως η Αντιόχεια (Γέρασα), η Πέτρα, τα Γάδαρα, η Πέλλα, το Δίον, η Φιλαδέλφεια (Αμμάν), o Ιππος, καθώς και οι άλλοι αρχαιολογικοί χώροι παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον για το Ελληνα κυρίως επισκέπτη. Αν προστεθούν και τα Βυζαντινά μνημεία της Ιορδανίας, μεταξύ των οποίων μια ολόκληρη Βυζαντινή πόλη, οι παμπάλαιοι ναοί με τα εξαίσια ψηφιδωτά, καθώς και τόποι που συχνά μνημονεύονται στην Αγία Γραφή, κατανοούμε γιατί η Ιορδανία είναι μια χώρα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προς επίσκεψη, παρ' ότι παραμένει άγνωστη στο ευρύ Ελληνικό κοινό. Επιπλέον, στην Ιορδανία υπάρχουν 300.000 Ελληνορθόδοξοι (Ρούμ Ορτοντόξ) που τρέφουν τα καλύτερα αισθήματα για τους Ελληνες.

Αυτοί ήσαν οι λόγοι που αποφασίσαμε να κάνουμε αυτό το ταξείδι σε Ιορδανία και Συρία.
Την πρώτη ημέρα, 18-8-2008, αναχωρήσαμε από την Πάτρα φθάσαμε στο αεροδρόμιο «ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ» και από εκεί δια μέσου Καΐρου, φθάσαμε στην πρωτεύουσα της Ιορδανίας , το Αμμάν, της οποίας το όνομα στα Ελληνιστικά χρόνια ήταν Φιλαδέλφεια. Μετά την αποβίβασή μας και πριν καταλύσουμε στο ξενοδοχείο, πήγαμε για βραδυνό φαγητό σε παραδοσιακό εστιατόριο σε προάστιο του Αμμάν. Το εστιατόριο ήταν παλιά μεγάλο χάνι όπου στρατοπέδευαν οι αγωγιάτες και οι έμποροι με τα άλογα, τις καμήλες και τα κάθε λογής εμπορεύματα της Ανατολής.
Την επόμενη ημέρα, 19-8-2008 ημέρα επισκεφτήκαμε την Νεκρά θάλασσα από την πλευρά της Ιορδανίας, που είναι 400 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, με τα ιαματικά της νερά. Άλλοι κολύμπησαν στα γεμάτα αλάτι νερά και άλλοι, κυρίως οι γυναίκες, επισκέφθηκαν το κατάστημα με τα γνήσια καλλυντικά. Ακολούθως επισκεφτήκαμε την πόλη Μάταμπα, το Ελληνικό της όνομα ήταν Μήδαβα, που έχει πληθυσμό 300.000 κατοίκους. Εκεί ζουν αρμονικά οι Χριστιανοί με τους Μουσουλμάνους. Μεγάλο προσκύνημα είναι ο Ορθόδοξος Ναός του Αγίου Γεωργίου. Στο δάπεδο του Ναού ευρίσκεται σε ψηφιδωτό, ο αρχαιότερος χάρτης της Παλαιστίνης και περιλαμβάνει όλες τις πόλεις που πέρασαν οι Ισραηλίτες κατά την έξοδό τους από την Αίγυπτο για την γη της Επαγγελίας. Στο Ναό μας ξενάγησε ο Αρχιμανδρίτης π. Ιννοκέντιος, υπεύθυνος των Σχολείων του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων στην Μάταμπα. Μας πληροφόρησε ότι το Πατριαρχείο συντηρεί Σχολεία εκεί όλων των βαθμίδων και αυτή τη στιγμή φοιτούν 1.600 παιδιά και Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι. Το έργο όπως φαντάζεται κανείς είναι τεράστιο, αλλά με τη δύναμη του Θεού τα πάντα λειτουργούν άριστα. Στη συνέχεια ανεβήκαμε στο όρος Νέμπο όπου βρίσκεται ο τάφος του Μωυσή και είναι το σημείο όπου ο Κύριος του έδειξε την γη της Παλαιστίνης, όπου θα γινόταν η εγκατάστασή των 12 φυλών του Ισραήλ. Από το όρος Νέμπο όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή φαίνονται ακόμα και τα Ιεροσόλυμα. Μετά από εκεί συνεχίσαμε την νότια πορεία για να φτάσουμε την ώρα που σουρούπωνε στο μεγαλύτερο τουριστικό αξιοθέατο της Ιορδανίας, την Πέτρα.
Το πρωί με την δροσιά, ξεκινήσαμε την ξενάγησή μας στον αρχαιολογικό χώρο. Μερικοί από το γκρούπ έφθασαν στην είσοδο του φαραγγιού πάνω σε άλογα των βεδουίνων. Δέος σε πιάνει καθώς διασχίζεις το φαράγγι μήκους ενός χιλομέτρου. Αριστερά και δεξιά, πάνω στα πελώρια βράχια λαξευμένοι βωμοί θεών και πρόσωπα. Το πλάτος του φαραγγιού ποικίλει, από 2 έως 11 μέτρα και το ύψος φθάνει μέχρι τα 100 μέτρα. Στο τέλος όμως, αποζημιώνεσαι, αυτό που βλέπεις σου κόβει την ανάσα. Πρόκειται για ένα τεράστιο σε ύψος (40 μέτρα) μνημείο, με έξι ολόγλυφες κολώνες στην πρόσοψή του σε διπλή σειρά, με αγάλματα, μετώπες, αετώματα κι όλα τα άλλα θαυμαστά της κλασικής ελληνιστικής αρχιτεκτονικής στην πρόσοψή του -όλα σκαλισμένα σαν να ξεπηδούν από το βράχο! Οι Βεδουίνοι το λένε «Αλ Κχάζνεχ αλ Φαρούν», ο Θησαυρός του Φαραώ, γιατί ο παλιός θρύλος λέει ότι εκεί είχε κρύψει ο Φαραώ κάποιο θησαυρό σε μια τεράστια υδρία στην κορυφή του. Από εκείνο το σημείο, περπατάς προς τα δεξιά και μπορείς να επισκεφτείς σκαρφαλώνοντας ή απλά να θαυμάσεις από μακριά, εκατοντάδες άλλα κτίσματα όπως μικρές και μεγάλες κατοικίες, δεξαμενές, λουτρά, βασιλικούς τάφους, και το θέατρο του πρώτου αιώνα π.Χ χωρητικότητας 3.000 θεατών. Η Πέτρα είναι ένα μνημείο για το οποίο αξίζει τον κόπο κάποιος να επισκεφθεί την Ιορδανία. Είναι ένα από τα πιο πολυφωτογραφημένα μνημεία του κόσμου και είναι υπό την προστασία της Ουνέσκο. Μετά την ξενάγηση στην Πέτρα αναχωρούμε για την έρημο Ουάντι Ραμ, όπου κάνουμε σαφάρι με τζιπ 4Χ4 στην απέραντη έρημο με τους τεράστιους κόκκινους βράχους και τους φιλόξενους βεδουίνους κάτω από τις τέντες των οποίων απολαύσαμε γνήσια φιλοξενία με τσάι και καφέ.
Το επόμενο πρωί 21-8-08 αναχωρούμε για την πόλη Γέρασα. Η πόλη αυτή ήταν μια από τις 10 πόλεις της ελληνιστικής δεκάπολης. Ονομάζεται «Πομπηία της Ανατολής» γιατί έχει διατηρηθεί ο τεράστιος αρχαιολογικός της χώρος άριστα. Μας καλωσορίζει η τεράστια πύλη της εισόδου, έργο του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού και μέσα επισκεπτόμαστε το ναό του Δία, το Νυμφαίο, το ναό της Αρτέμιδος και το άριστο διατηρημένο θέατρο. Στη συνέχεια φθάνομε στα Γάδαρα, άλλη μία Ελληνιστική πόλη, την οποία σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, είχε επισκεφθεί και ο Κύριος και μάλιστα θεράπευσε ένα δαιμονιζόμενο. Επιστροφή στο Αμμάν και επίσκεψη στο Μητροπολίτη Φιλαδελφείας και στον Μητροπολιτικό Ναό του Αμμάν τον Άγιο Γεώργιο. Παρακολουθήσαμε την ιερά παράκληση της Παναγίας μας στην οποία έψαλλαν Αραβικά αλλά και Ελληνικά. Μετά την Παράκληση μας δεξιώθηκε και μας ξενάγησε ο Μητροπολίτης Βενέδικτος, Καλαβρυτινής καταγωγής, στο Εκκλησιαστικό Μουσείο και τα ιδρύματα της Μητρόπολής του. Ξεχωρίσαμε το νεόδμητο Νηπιαγωγείο που θα λειτουργήσει για πρώτη φορά φέτος, καθώς επίσης και το Ιατρικό Κέντρο, με τέλεια μηχανήματα, που στεγάζεται σε μια πτέρυγα της Αρχιεπισκοπής και στο οποίο βρίσκουν υγειονομική περίθαλψη κυρίως φτωχοί και ενδεείς δωρεάν.
Το επόμενο πρωί 22-8-08 αναχωρήσαμε για τον Ιορδάνη ποταμό, στην περιοχή της Βηθανίας, όπου είχε βαπτισθεί ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Εκεί μας περίμενε και ο Μητροπολίτης Φιλαδελφείας (το ελληνικό όνομα του Αμμάν) και μέσα σε ρίγη συγκινήσεως, ετελέσθη ο Μεγάλος Αγιασμός και βαπτισθήκαμε όλοι οι προσκυνητές και πήραμε τον τίτλο του Χατζή. Όλοι μας εκείνη τη στιγμή γυρίσαμε 2000 χρόνια πίσω και ζήσαμε και ήταν σαν να ζήσαμε τη στιγμή της βαπτίσεως του Κυρίου μας και την φανέρωση της Αγίας Τριάδος. Ξεναγηθήκαμε μετά στον Ναό της Βαπτίσεως που πρόσφατα κτίστηκε και κατόπιν επισκεφθήκαμε την γυναικεία Μονή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας που κτίζεται τώρα. Εκεί θα μονάσουν μοναχές, στο μέρος που βαπτίσθηκε ο Κύριος, αλλά και έζησε για σαράντα ολόκληρα χρόνια η Οσία Μαρία η Αιγυπτία.

Την άλλη ημέρα 23-8-2008, μετά την ξενάγησή μας με το λεωφορείο στην πόλη και στα προάστεια του Αμμάν, ανηφορίζουμε για τη Συρία.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΔΡΟΜΗΣ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ
Όλη η Συρία είναι διάσπαρτη από τα ίχνη του παρελθόντος. Δεν είναι υπερβολή ο ισχυρισμός ότι σ αυτή τη χώρα κρύβεται μια «άλλη» Ελλάδα. Οι Σελευκίδες, διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έχτισαν πολλές πόλεις όπως την Αντιόχεια και την Απάμεια. Επιπλέον κοντά στην πόλη Ταρτούς στα νότια της χώρας, υπάρχει το ελληνόφωνο χωριό Χαμιντιγιέ. Οι Έλληνες στη Συρία άφησαν έντονα το πέρασμά τους. Υπάρχουν σήμερα 300 Ελληνικές νεκροπόλεις, αλλά και υπάρχουν όρθιες ή σε ερείπια πάνω από 600 Βυζαντινές Εκκλησίες. Σημάδι ότι ο Ελληνισμός όπου πέρασε άφησε έντονα τα σημάδια του πολιτισμού του. Αυτό το αναγνωρίζουν οι Σύριοι και είναι πολύ φιλικοί με τους Έλληνες. Όταν αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν Ελληνικά γκρούπς, μιλάνε Ελληνικά όπως τα γνωρίζουν και΄τους καλοσωρίζουν.

Ασσύριοι, Σουμέριοι, Φοίνικες, Βαβυλώνιοι, Αιγύπτιοι, Έλληνες και Ρωμαίοι με τις αυτοκρατορίες και τον πολιτισμό τους επηρέασαν ο ένας τον άλλο. Σ αυτό το έδαφος ο άνθρωπος ανακάλυψε τα μυστικά της γεωργίας, της μεταλλουργίας, αλλά το πιο σπουδαίο εφεύρε το πρώτο- πρώτο αλφάβητο. Θρησκείες, φιλοσοφίες, γλώσσα του εμπορίου, σύστημα θέρμανσης, αερισμού και κλιματισμού όλα αναπτύχθηκαν στην αρχαία Συρία.

Πρώτος σταθμός η πόλη Μπόσρα. Επίσκεψη στο πιο καλοδιατηρημένο ελληνορωμαϊκό θέατρο. Γύρω από το θέατρο οι Άραβες έφτιαξαν τάφρο, και τεράστιο κάστρο με πολεμίστρες. Επίσκεψη στην Ακρόπολη της πόλης, η οποία κατοικείται σήμερα και βόλτα στα στενά σοκάκια με τα παραδοσιακά μαγαζάκια με τους ιδιοκτήτες να σε προσκαλούν ευγενέστατα και να δείχνουν την πραμάτεια τους.

Αναχώρηση και άφιξη στην αρχαιότερη πόλη του κόσμου τη Δαμασκό.
24-8-08. Ξενάγηση στο αρχαιολογικό μουσείο με σπάνιους θησαυρούς από την Ανατολή, την Ελλάδα, την Ρώμη και τους Άραβες. Στη συνέχεια επίσκεψη στην εκκλησία του Αγίου Ανανία, όπου βάπτισε τον Απόστολο Παύλο μετά το όραμα που είδε μπαίνοντας στη Δαμασκό. Προχωρήσαμε στα στενά, αλλά ωραία και γραφικά σοκάκια της παλιάς πόλης και φθάσαμε και προσκυνήσαμε τον Πατριαρχικό Ναό της Δαμασκού, όπου είναι και η έδρα του Πατριαρχείου της Αντιοχείας. Επόμενος σταθμός μας μέσα στην πόλη ήταν το μεγάλο τέμενος των Ομεϊαδών. Κτίστηκε πάνω στις βάσεις μεγάλου Ναού τον οποίο έκτισε ο Ιουστινιανός τον 6ον αιώνα. Στο τέμενος αυτό φυλάσσεται η κεφαλή του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Το υπόλοιπο του απογεύματος ήταν ελεύθερο για να επισκεφτούμε την σκεπαστή και φημισμένη αγορά της Δαμασκού, Χαμιντίγιε.
25-8-08. Επίσκεψη στο ιστορικό Μοναστήρι της Παναγίας της Σεϊντανάγια. Είναι μεγάλο προσκύνημα και φυλάσσεται η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας, έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Δεύτερο προσκύνημα το μοναστήρι της Αγίας Θέκλας, όπου βρίσκεται και ο τάφος της και στη συνέχεια φθάσαμε στο χωριό Μααλούλα, όπου οι κάτοικοι μέχρι και σήμερα μιλούν Αραμαϊκά, την γλώσσα που μιλούσε και ο Χριστός. Εκεί και μέσα σε μια παλαιοχριστιανική Εκκλησία, η φύλακας μας είπε το «Πάτερ ημών» στα Αραμαϊκά όπως το είπε ο Κύριος και κατόπιν εμείς το είπαμε Ελληνικά, όπως μας το διέσωσαν οι Ευαγγελιστές.
Με γεμάτες τις μπαταρίες μας από τα προσκυνήματα αυτά, αναχωρήσαμε για την ονομαστή πόλη της βασίλισσας Ζηνοβίας την Παλμύρα, που είναι πόλη όαση μέσα στη μεγάλη έρημο της Συρίας. Οι Έλληνες την πόλη αυτή την έλεγαν Φοινικούπολη, από τους πολλούς φοίνικες που έχει. Θαυμάσαμε τους τεράστιους αρχαιολογικούς χώρους με τον ναό του Βάαλ (Δία), το αρχαίο θέατρο, την αγορά, το βουλευτήριο και την τεράστια λεωφόρο (1000 μέτρα) περιστοιχισμένη από Κορινθιακούς κίονες, και την κοιλάδα των τάφων. Το δείπνο μας έγινε σε παραδοσιακή τέντα βεδουίνων με τοπικά σπεσιαλιτέ φαγητά και παραδοσιακή μουσική από τους βεδουίνους.
Μετά την διανυκτέρευση στην Πέτρα, το επόμενο πρωί 26-8-08 πήραμε το δρόμο της επιστροφής από την έρημο. Περνώντας από το κάστρο των ιπποτών (κρακ ντε σεβαλιέ) και το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου, όπου ο ηγούμενος της Μονής μας ξενάγησε στους μοναστηριακούς χώρους. Η Ιερά Μονή αποτελεί θρησκευτικό κέντρο όχι μόνο της Συρίας, αλλά και της Ιορδανίας και του Λιβάνου. Η μονή διαθέτει κατασκηνώσεις και κάθε καλοκαίρι φιλοξενεί πολλά παιδιά. Η κοιλάδα που υπάρχει γύρω από τη Μονή, ονομάζεται κοιλάδα των Χριστιανών και αποτελείται από 33 Χριστιανικά χωριά, όσα και τα χρόνια της επί γης ζωής του Ιησού.
Στη συνέχεια φθάνουμε στη Χάμα, όπου είδαμε τους ξύλινους τροχούς που είχαν πρώτοι κατασκευάσει οι Ρωμαίοι και έπαιρναν το νερό από τον ποταμό Ορόντη για να ποτίσουν τα κτήματά τους και να μετατρέψουν την περιοχή σε γη της επαγγελίας. Επόμενος σταθμός η Απάμεια, (Πέλλα) ελληνική πόλη με τεράστιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Η αγορά της ήταν 1800 μέτρα με κιονοστοιχίες Κορινθιακού ρυθμού και στεγασμένη παλιά με κέδρους από τον Λίβανο. Αργά το βράδυ φθάσαμε στο Χαλέπι, την αρχαία ελληνική πόλη Βέροια. Δείπνο σε παραδοσιακό κτίριο που παλιά ήταν χάνι.
Την επομένη μέρα 27-8-08 επισκεφθήκαμε την ερειπωμένη μονή του Αγίου Συμεών του Στυλίτου. Στη μέση του ναού βρίσκεται ο στύλος όπου ζούσε ο Άγιος και τριγύρω κτίστηκαν 4 τρίκλητες βασιλικές και ένα βαπτιστήριο. Ο Ναός του Αγίου Συμεών του Στυλίτου, ήταν ο μεγαλύτερος στη Βυζαντινή αυτοκρατορία πριν κτισθεί η Αγία Σοφία. Επιστροφή στο Χαλέπι, επίσκεψη στο αρχαιολογικό μουσείο με πολλούς θησαυρούς. Μετά το Μουσείο επισκεφθήκαμε το μεγάλο σκεπαστό παζάρι των 12 χιλιομέτρων, όπου μπορεί να βρει ο καθένας οτιδήποτε από χρυσαφικά, ασημικά, χρυσοκέντητα υφάσματα, μεταξωτά, χαλιά, είδη λαϊκής τέχνης φιλοτεχνημένα με φίλντισι κ.λ.π.
Το επόμενο πρωί 28-8-08 αφήνομε το όμορφο Χαλέπι με το ανατολίτικο χρώμα, και επιστρέφομε στη Δαμασκό. Δείπνο σε παραδοσιακό μαγαζί με λαϊκούς ντόπιους χορούς.
29-8-08 Όλα όμως τα ωραία κάποτε τελειώνουν και παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής. Μένουν οι ωραίες εντυπώσεις και αναμνήσεις. Ο Σύλλογος Προστασίας Υγείας και Περιβάλλοντος της περιοχής του Κέντρου Υγείας Χαλανδρίτσας Πατρών, για άλλη μια φορά, πέτυχε το στόχο του. Και ο στόχος ήταν:
Να επισκεφθούμε μέρη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Επισκεφθήκαμε πρωτοχριστιανικά προσκυνήματα.
Επισκεφθήκαμε αξιόλογους αρχαιολογικούς χώρους στους οποίους άφησαν εμφανή τα σημάδια τους πολλοί λαοί όπως, Ασύριοι, Πέρσες, Αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί Έλληνες, Άραβες κ.λ.π.
Ήρθαμε σε επαφή με λαούς που μας συνδέει κοινή πολιτιστική ρίζα, αλλά και σύγχρονες κοινές αναζητήσεις.
Τέλος, προβληματισθήκαμε πολύ από τις ερήμους των χωρών αυτών και τις συνεχόμενες ερημοποιήσεις και αποφασίσαμε να εντείνουμε έτι πλέον τον αγώνα μας εναντίον της καταστροφής του Φυσικού περιβάλλοντος και της προαγωγής της Υγείας που είναι οι βασικοί στόχοι του Συλλόγου μας.

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Πρεσβ. Δημητρίου Λ. Παπαγεωργίου

Ομιλία κατά την Θεία Λειτουργία για την προστασία Υγείας και Περιβάλλοντος

στις 27-06-99.

Ο σύλλογος προστασίας Υγείας και Περιβάλλοντος του Κέντρου Υγείας Χαλανδρίτσης, μας έδωσε και σήμερα την ευκαιρία να συναντηθούμε σ’ αυτό το γραφικό εξωκλήσι της Παναγίας του Βασιλικού, στην ετήσια λατρευτική Σύναξη και προσευχή για την προστασία της Υγείας μας και του Περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζούμε. Το περιβάλλον είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μας έχει δώσει ο Θεός και εμείς κάνοντας κακή χρήση της ελευθερίας μας κοντεύουμε να το καταστρέψουμε με φυσική συνέπεια και την δική μας καταστροφή, τον δικό μας θάνατο. Ο Απόστολός Παύλος, στο Αποστολικό ανάγνωσμα που πριν λίγο ακούσαμε μας είπε: “Τα οψώνια της αμαρτίας, θάνατος…” (Ρωμ. 6,23), δηλαδή οι καρποί της αμαρτίας είναι θάνατος, και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος είναι μεγάλη αμαρτία, γιατί δεν σεβόμαστε την κτίση, δεν αγαπάμε την δημιουργία, άρα ούτε τον Κτίστη και Δημιουργό σεβόμαστε και αγαπάμε.
Ο Τριαδικός μας Θεός δημιούργησε τον κόσμο “εν σοφία” και τελευταία έπλασε τον άνθρωπο. Μέσα στον Παράδεισο, στην Παραδείσια κατάσταση, υπήρχε πλήρης αρμονία μεταξύ του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος. Ο άνθρωπός ήταν κύριος και προστάτης της δημιουργίας. Αυτό φαίνεται και από την σχέση του ανθρώπου με τα άγρια ζώα, τα οποία μέσα στον Παράδεισο δεν ήσαν άγρια, ούτε επικίνδυνα γι’ αυτόν. Δίπλα στον Αδάμ και την Έυα περπατούσαν, έβοσκαν και έκαναν παρέα οι τίγρεις, τα λιοντάρια, οι ύαινες και όλα τα λεγόμενα σήμερα άγρια και σαρκοβόρα ζώα και ερπετά. Με την προπατορική αμαρτία και την πτώση του ανθρώπου, το φυσικό περιβάλλον αγριεύει και συμπαρασύρεται. Αγκάθια και τριβόλια φυτρώνουν έτοιμα να τρυπήσουν τον αμαρτωλό πλέον άνθρωπο και πάρα πολλά ζώα αγριεύουν και γίνονται πλέον επικίνδυνα για τη ζωή του. Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης μας λέει: “με την πτώση ο άνθρωπος χάνει την αρχική αγάπη των ζώων και τα φυσικά στοιχεία τον μαστίζουν και τον καταπονούν…”.
Όμως, παρ’ όλα αυτά ο Θεός δεν εγκατέλειψε τον άνθρωπο, του έχει αφήσει ακόμη εξουσία στη φύση. Ασκεί εξουσία στα ζώα και γενικότερα στο φυσικό του περιβάλλον άψυχο και έμψυχο, γιατί αυτό είναι απαραίτητο για την επιβίωση του και όπως με την ενανθρώπηση του λόγου παρέχεται η ευκαιρία να σωθεί και να αποκατασταθεί ο άνθρωπος, έχει χρέος και καθήκον να εργασθεί και να αγωνισθεί και για την σωτηρία του Φυσικού Περιβάλλοντος.
Στον αγώνα αυτό του ανθρώπου δύο βιβλικά χωρία καθορίζουν πολύ καθαρά τη θέση του για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την αποστολή τη δική του.
Α) “Και ευλόγησεν αυτούς ο Θεός λέγων: αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γήν και κατακυριεύσατε αυτής και άρχετε των ιχθύων της θαλλάσης και των πετεινών του ουρανού και πάντων των ζώων” (Γεν. 1,28) και
Β) “Και έλαβεν Κύριος ο Θεός τον άνθρωπον, ον έπλασε και έθετο αυτόν, εν τω παραδείσω της τρυφής, εργάσεσθαι και φυλλάσσειν αυτών” (Γεν. 2,15).
Το πρώτο κείμενο δηλώνει την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση, η οποία όμως δεν είναι απεριόριστη και φυσικά δεν σημαίνει κακοποίηση και καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.
Αντίθετα, η κυριαρχία αυτή που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο σημαίνει ευθύνη, η οποία συγκεκριμενοποιείται με το β΄ χωρίο και κυρίως με τα Απαρέμφατα “εργάζεσθαι” και “φυλάσσειν”. Το πρώτο σημαίνει την εξουσία της εκμεταλλεύσεως, όχι όμως της αλόγου. Το δεύτερο σημαίνει, ότι ο άνθρωπος έκτος από δικαιώματα, έχει και καθήκοντα, έχει το καθήκον της διαφυλάξεως της κτιστής δημιουργίας.
Ο άνθρωπος πλάσθηκε συνεργός του Θεού πάνω στην Κτίση, οφείλει να φροντίζει και να προνοεί γι’ αυτή, για να οδηγείται η κτίση στην τελειότητα της και όχι να καταστρέφεται και μάλιστα από τον άνθρωπο που τάχθηκε από τον Δημιουργό ως φύλακας και προστάτης της.
Με την προπατορική αμαρτία και την πτώση του ανθρώπου, δεν διαταράχθηκε μόνο η σχέση του με το Θεό, αλλά και με τη φύση. Η απομάκρυνση του από το Θεό, είχε φυσική συνέπεια και στη λανθασμένη χρήση της φύσεως. Τα πάντα υποτάσσονται, όλος ο κόσμος, στις ατομικές διεκδικήσεις του ανθρώπου και στην ακόρεστη βουλιμία του (τα πάντα για τον εαυτό μας), με φυσική συνέπεια να ξεφύγει ο άνθρωπος από κάθε όριο και κάθε μέτρο και αντί σωστός κυρίαρχος και φύλακας να γίνει ο βιαστής και καταστροφέας της φύσεως. Και συγκεκριμένως:
Τα δάση σβήνουν με πολύ γρήγορο ρυθμό. Δίνονται κούτσουρα, ξερά κλαδιά, κάψαλα και στη θέση τους φυτρώνουν εργοστάσια, βιομηχανίες και οικόπεδα οικοπεδοφάγων. Αυτές τις ημέρες γίναμε μάρτυρες γεγονότων από τις εφημερίδες, ότι τα δάση της Πάρνηθας και της Αττικής γενικότερα που κάηκαν τα προηγούμενα χρόνια, πουλήθηκαν σαν οικόπεδα και επενέβη ο εισαγγελέας.
Οι θάλλασες καταστρέφονται. Τα διάφορα απόβλητα και λύματα που πέφτουν χωρίς καμία επεξεργασία, την έχουν κάνει πολύ επικίνδυνη και προβληματίζεται κάποιος που θέλει να την χαρεί και να την απολαύσει.
Με το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ο ζωογόνος ήλιος, όπως τον αναφέρει ο μεγάλος τραγικός μας ποιητής Σοφοκλής, οτιδήποτε άλλο είναι παρά ζωογόνος, εφόσον με την καταστροφή του όζοντος που προκαλέσαμε εμείς, η ηλιακή ακτινοβολία προκαλεί καρκίνο του δέρματος και γίνεται αιτία πολλών άλλων ασθενειών.
Το νέφος των διαφόρων μεγαλουπόλεων είναι μεγάλη απειλή και στρέφεται εναντίον εκατομμυρίων ανθρώπων. Αρμόδιοι γιατροί και κατ’ εξοχήν καρδιολόγοι και πνευμονολόγοι υπολογίζουν ότι σε μια μέρα βαριάς ρύπανσης της Αθήνας, έχομε 10 θανάτους, ενώ δεν θα συνέβαιναν χωρίς την ρύπανση του νέφους. Επίσης, σ’ αυτό οφείλεται η αύξηση περιστατικών χρόνιας βρογχίτιδας, καθώς και τα συχνά προβλήματα στο αναπνευστικό μας σύστημα.
Οι όξινες βροχές, που δημιουργούνται από οξείδια του Θείου και του Αζώτου που εκπέμπονται από τις διάφορες βιομηχανίες, τα αυτοκίνητα και τις θερμοηλεκτρικές εγκαταστάσεις, όπου πέσουν δημιουργούν μυστηριώδεις ασθένειες και έχουν πλήξει τα δάση της Γερμανίας, τις λίμνες των Σκανδιναβικών χώρων και γενικότερα το βόρειο Ημισφαίριο. Το φαινόμενο αυτό ονομάσθηκε λόγω των μεγάλων καταστροφών “Πανούκλα του Μεσαίωνος”.
Τα πυρηνικά απόβλητα τα οποία χρησιμοποιούνται στους πυρηνικούς αντιδραστήρες, αλλά και στη βαριά βιομηχανία, είναι υλικά που πληγώνουν και σκοτώνουν κάθε μορφή ζωής που εκτίθεται σε αυτά. Διατηρούν την δραστικότητα τους για εκατοντάδες χρόνια ή και χιλιάδες.
Αξίζει εδώ ν’ αναφέρουμε ότι πλούσια και δήθεν προηγμένα κράτη, πληρώνουν μικρά και φτωχά κράτη, να μεταφέρουν σ’ αυτά τα πυρηνικά απόβλητα και να γίνουν νεκροταφεία πυρηνικών αποβλήτων, αδιαφορώντας για τη ζωή των κατοίκων τους, λες και τα φτωχά κράτη αποτελούνται από πολίτες δεύτερης (β΄) κατηγορίας και διαλογής και όχι από εικόνες Θεού.
Και σαν τελευταίο θ’ αναφέρω, αυτό που γράφτηκε σε πολλές Αθηναϊκές εφημερίδες πριν από λίγες ημέρες πως ο “ειρηνικός” και “ανθρωπιστικός” πόλεμος εναντίον της Σερβίας είχε και τέτοιο σκοπό. Δηλαδή, πολλοί από τους Αμερικανικούς πυραύλους Πέρσινγκ και Κρούζ και Τόμαχοκ παλιάς πλέον τεχνολογίας γιατί βγήκαν νέα μοντέλα (και σκοτώνουν εξυπνότερα), έφεραν πάνω στις κεφαλές τους μεταλλαγμένο ουράνιο, το οποίο έχει δραστικότητα για 2000 χρόνια και λίαν επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Κάπου έπρεπε το υλικό αυτό να πέσει και ν’ αποθηκευτεί, να βρεθεί κάποιο νεκροταφείο και κατάλληλο θεωρήθηκε η Σερβία και όλη η περιοχή των Βαλκανίων, γιατί η πυρηνική ενέργεια σύνορα δεν γνωρίζει και μεταφέρεται παντού από τον αέρα.
Μπροστά σ’ αυτό το τρομερό και φοβερό αδιέξοδο του βιασμού της φύσεως, όλοι μας καλούμαστε, Εκκλησία και διάφοροι φορείς και όλος ο λαός του Θεού, να αγωνιστούμε και να βάλουμε το δάκτυλο μας στον τύπο των ύλων για να μην έλθει η ώρα μηδέν για την ανθρωπότητα, αλλά και για την κτίση ολόκληρη.
Η Ορθόδοξη Θεολογία επί δύο χιλιάδες χρόνια αυτό προσπαθεί να μας διδάξει. Ο κόσμος δημιουργήθηκε από το Θεό για να υπάρχει αιώνια μαζί με τον άνθρωπο, ο οποίος είναι κυρίαρχος επάνω στη φύση, έχει όμως και εντολή κατ’ ευθείαν από το Θεό να αγωνίζεται γι’ αυτήν, να την φυλάει και να την προστατεύει. Καταστροφή της φύσεως, σημαίνει ταυτοχρόνως και καταστροφή – θάνατος του ανθρώπου. Κατά την Β’ Παρουσία του Κυρίου, δεν θα αναστηθούν μόνο τα σώματα των δικαίων, αλλά και όλη η δημιουργία θα ανακαινισθεί. “Καινούς ουρανούς και καινήν γήν κατά το επάγγελμα αυτού προσδοκόμεν, εν οις δικαιοσύνη κατοικεί” (Β΄ Πέτρου 3,13).
Ο κόσμος είναι δώρο του Θεού και έχει καθοριστική σημασία για τη ζωή του ανθρώπου. Όμως η φύση, δεν έχει κανένα νόημα όταν ο άνθρωπος δεν την βλέπει και δεν την κατανοεί σαν δώρο Θεού. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο βασιλέα και ιερέα της δημιουργίας, έτσι δεν έχει εξουσία ο άνθρωπος να χρησιμοποιεί τον κόσμο, το περιβάλλον για την επιβίωσή του, καταστρέφοντας το. Πρέπει να βλέπουμε το περιβάλλον ως ευλογία Θεού και όταν το βλέπουμε έτσι ερχόμαστε σε άμεση επαφή και κοινωνία με το Δημιουργό μας και αναφωνούμε: “Ως εμεγαλύνθη τα έργα Σου Κύριε, πάντα εν σοφία εποιήσες”. Και αυτόν τον κόσμο που δημιούργησε ο Θεός για μας και μας τον προσέφερε, ο άνθρωπος που αγαπάει τον Θεό ευχαριστεί για τις μεγάλες του δωρεές και Του τον αντιπροσφέρει λέγοντας: “Τα σα εκ των σων, σοι προσφέρομεν κατά πάντα και δια πάντα”.
Εμείς στο Δημιουργό μας, δεν έχομε να προσφέρομε τίποτε δικό μας, όλα είναι δικά Του και μας τα έχει χαρίσει. Ο Άρτος και ο Οίνος, το ψωμί και το κρασί, είναι στοιχεία του περιβάλλοντος που μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα Χριστού για μας. Το ίδιο συμβαίνει και με το νερό που βαπτισθήκαμε και έγινε μέσο σωματικού και πνευματικού καθαρμού. Επίσης, και το λάδι του ιερού Ευχελαίου προσφορά του φυσικού περιβάλλοντος είναι και γίνεται μέσο σωματικής και ψυχικής υγείας.
Όλη η κτίση, όλος ο κόσμος, όλο το περιβάλλον μας, φανερώνει την δύναμη της αγάπης του Δημιουργού, κάθε τι είναι δώρο του Θεού στον άνθρωπο και το μόνο που μπορεί να προσφέρει ο άνθρωπος σαν αντίδωρο στον Δημιουργό του είναι η ευχαριστία και η ευγνωμοσύνη. Και το πρόβλημα δημιουργείται όταν ο άνθρωπος γίνεται αχάριστος και αγνώμων, τότε στη θέση του Θεού τοποθετεί το είδωλο του με φυσική συνέπεια την καταστροφή του και την καταστροφή του Φυσικού Περιβάλλοντος. Στώμεν, λοιπόν, καλώς, στώμεν μετά φόβου Θεού μπροστά στη δημιουργία του Θεού.

Εκδρομή στο Άγιον Όρος

Φωτογραφίες από την επίσκεψη στο Άγιο Όρος με τους σπουδαστές του 2ου ΙΕΚ Πατρών, τμήμα Εκκλησιαστικής και Πολιτιστικής Κατάρτισης, από 11 μέχρι 16 Απριλίου 2008.

Ε Κ Θ Ε Σ Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΗΣ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ Το τμήμα της Εκκλησιαστικής και Πολιτιστικής Κατάρτισης του 2ου Ι.Ε.Κ. Πατρών, το οποίο στεγάζεται στο Γενικό Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών, πραγματοποίησε από 12 έως και 16 Απριλίου προσκυνηματική - εκπαιδευτική και ποιμαντική επίσκεψη στο Άγιο Όρος. Συμμετείχαν 13 σπουδαστές, με συνοδούς τον Πρεσβ. π. Δημήτριο Παπαγεωργίου και τον κ. Χαράλαμπο Κοντοχρήστο, Διευθυντή του 2ου Ι.Ε.Κ. Πατρών. Το πρόγραμμα της επισκέψεως είχε ως εξής: 1.- Σάββατο 12-4-2008: Αναχώρηση 8,45 π.μ. από Ουρανούπολη για Δάφνη. Από εκεί ανεβήκαμε αμέσως στις Καρυές, πρωτεύουσα του Αγίου Όρους. Πρώτη επίσκεψη έγινε στο Σκήτη του Αγίου Ανδρέου, όπου προσκυνήσαμε εκτός των άλλων ιερών λειψάνων τμήμα της μυροβλίζουσας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου και θαυμάσαμε την μεγαλόπρεπη Ρωσική αρχιτεκτονική της Σκήτης αυτής. Συναντήσαμε τον Δικαίο της Σκήτης τον π. Εφραίμ, ο οποίος αφ’ ενός μεν μας ξενάγησε στους χώρους της Σκήτης και αφ ετέρου μίλησε στους σπουδαστές αναφερόμενος στην υψηλή αξία που έχει η ιερωσύνη καθώς επίσης για το πόσο άξιοι και προσεκτικοί πρέπει να είναι οι σημερινοί κληρικοί. Ακολούθως έγινε επίσκεψη στην Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Σχολή που στεγάζεται σε μία πτέρυγα της Σκήτης. Πληροφορηθήκαμε ότι η Αθωνιάδα έχει 42 μαθητές και ξεναγηθήκαμε στους χώρους της και κυρίως στο παρεκκλήσιο και στο εργαστήριο όπου οι μαθητές εξασκούνται στο ιερό έργο της αγιογραφίας. Μετά την επίσκεψή μας στην Αθωνιάδα κατεβήκαμε να προσκυνήσουμε στο Πρωτάτο όπου είναι θησαυρισμένη η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας μας «Αξιον εστί». Με ιερό ρίγος πλησιάσαμε προσκυνήσαμε και εκζητήσαμε με τις προσευχές τη χάρη της Παναγίας μας. Το Πρωτάτο είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και είναι το αρχαιότερο Καθολικό του Αγίου Όρους. Το εσωτερικό του Ναού που είναι τρίκλιτη Βασιλική, έχει αγιογραφηθεί από τον περίφημο αγιογράφο Εμμανουήλ Πανσέληνο και οι τοιχογραφίες του θεωρούνται από τα αριστουργήματα της Μακεδονικής αγιογραφικής σχολής. Στη συνέχεια επισκεφθήκαμε την Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου. Μετά την τακτοποίησή μας στον ξενώνα και μέχρι την ώρα που θα άρχιζε ο πανηγυρικός εσπερινός του Σαββάτου επισκεφθήκαμε τα κελιά της Παναγούδας (του π. Παϊσίου) και του π. Γαβριήλ που βρίσκονται κοντά στην Ι. Μονή. Στο κελί του π. Παϊσίου μας υποδέχθηκε ο π. Αρσένιος που ήταν υποτακτικός του π. Παϊσίου και είχε ζήσει από κοντά τη σύγχρονη αγία αυτή μορφή. Ενώ ήταν λιγομίλητος, μετά από απαίτηση των σπουδαστών, αναφέρθηκε στην απλότητα και λιτότητα της ζωής του π. Παϊσίου, καθώς επίσης και στα χαρίσματα με τα οποία τον είχε προικίσει ο Θεός και ιδιαίτερα για το χάρισμα της προορατικότητας. Με ιδιαίτερη συγκίνηση, αφού προσκυνήσαμε και προσευχηθήκαμε στο παρεκκλήσιο που προσευχόταν ο π. Παΐσιος, αναχωρήσαμε και σταματήσαμε στο κελί του π. Γαβριήλ. Ο γέροντας μας υποδέχθηκε με ιδιαίτερη χαρά και όταν πληροφορήθηκε ότι η ομάδα μας αποτελείται από υποψηφίους κληρικούς, μας είπε ότι η αποστολή του κληρικού στον κόσμο είναι πολύ μεγάλη. Για να πετύχει όμως πρέπει να καλλιεργεί τις αρετές. Μία από τις μεγαλύτερες αρετές είναι η ταπεινοφροσύνη και μας έκανε σύντομη, απλή αλλά και πολύ περιεκτική ανάλυση της παραβολής του Τελώνου και του Φαρισαίου. Επίσης τόνισε ότι ο κληρικός, αλλά και οι υποψήφιοι κληρικοί πρέπει να διαβάζουν την Αγία Γραφή. Η αποκάλυψη του Θεού και η σοφία του κόσμου βρίσκονται σ’ αυτό το βιβλίο. Όπως ο Μ. Αλέξανδρος διάβαζε και είχε κάτω από το προσκεφάλι του τα έργα του Ομήρου, έτσι και ο κληρικός δεν πρέπει ποτέ ν’ αποχωρίζεται την Αγ. Γραφή. Με την επιστροφή μας στην Ι.Μ. Κουτλουμουσίου παρακολουθήσαμε την πανηγυρικό εσπερινό, συμμετείχαμε στη Μοναστηριακή Τράπεζα και πριν αποσυρθούμε στους ξενώνες είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με το μοναχό π. Γεράσιμο και τον π. Γερβάσιο που κατάγεται από την Πάτρα και υπήρξε πνευματικό παιδί του π. Γερβασίου Παρασκευόπουλου. Και οι δύο μοναχοί, έδωσαν πνευματικές συμβουλές σε όλους τους προσκυνητές και ιδιαίτερα στα παιδιά, μάλιστα ο π. Γερβάσιος έδωσε και έντυπο υλικό που ο ίδιος είχε επιμεληθεί για να ανατυπωθεί και να διανεμηθεί. Κυριακή 13-4-2008: Ώρα 3,30 νυκτερινή, μέσα στη σιγαλιά της νύκτας σήμανε το τάλαντο που μας καλούσε να εγερθούμε από τον ύπνο, τον σωματικό και τον ψυχικό, και να κατεβούμε στο καθολικό για να παρακολουθήσουμε τις ιερές ακολουθίες, οι οποίες για πάνω από 10 αιώνες τελούνται στην Αθωνική Πολιτεία με την σωστή τάξη και την δέουσα κατάνυξη. Ήταν η πρώτη φορά που οι σπουδαστές βρέθηκαν στο Άγιο Όρος και τους δόθηκε η ευκαιρία αυτή ώστε να ζήσουν και να βιώσουν έστω και για λίγες ημέρες αυτή την μεγάλη πνευματική εμπειρία, συμμετέχοντας αρκετοί στο Δείπνο της Βασιλείας των Ουρανών, την Θεία Ευχαριστία. Γύρω στις 11 π.μ. έγινε η αναχώρηση για την Ιερά Μονή Ιβήρων, όπου προσκυνήσαμε την εφέστιο εικόνα της Παναγίας της Παορταϊτίσσης. Ο υπεύθυνος μοναχός μας πληροφόρησε για την ιστορία της Ιεράς Μονής, αλλά και της Ιεράς Εικόνας της Παναγίας μας και για τα θαύματα που μέχρι σήμερα γίνονται. Αμέσως αναχωρήσαμε για την Ιερά Μονή Φιλοθέου. Μας υποδέχθηκε ο αρχοντάρης π. Φιλόθεος (Γερμανικής καταγωγής), μας οδήγησε στο καθολικό, όπου προσκυνήσαμε την ιερά εικόνα της Παναγίας της Γλυκοφιλούσσης και μας έγινε η σχετική ξενάγηση για την Ι.Μονή υπενθυμίζοντάς μας πώς από την Ι.Μ. Φιλοθέου ξεκίνησε το έργο του ο μεγάλος εθναπόστολος ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Συγκινητική υπήρξε η στιγμή όταν γνωρίσαμε τον μοναχό π. Ισίδωρο (που είναι τυφλός αλλά βλέπει πολύ καλά με τα μάτια της ψυχής) και κατάγεται από την Πάτρα. Ο π. Ισίδωρος μας μίλησε για τις δύο μεγάλες μορφές του Αγιορείτικου μοναχισμού, τους αείμνηστους Γεροντάδες π. Ιωσήφ και π. Εφραίμ τον Κατουνακιώτη, καθώς επίσης και για την αγάπη και οικονομία του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου, για την ταπείνωση που πρέπει να έχει ο άνθρωπος και πως μόνο με την ταπείνωση θα έχουμε καλή απολογία μπροστά στο βήμα του Κυρίου. Στη συνέχεια με πεζοπορία, μέσα σ’ ένα ανεπανάληπτο φυσικό περιβάλλον διηγούμενο την «δόξαν του Θεού» φθάσαμε στην Ι.Μονή Καρακάλλου, όπου με περισσή αγάπη μας υποδέχθηκε ο αρχοντάρης π. Νεκτάριος. Μετά την τακτοποίησή μας στους ξενώνες, κατεβήκαμε και προσκυνήσαμε στο καθολικό τα ιερά λείψανα και την εικόνα του αγίου Γεδεών του Νεομάρτυρος. και στη συνέχεια ξεναγηθήκαμε στο ιερό σκευοφυλάκιο με τους 279 χειρογράφους κώδικες, τα χρυσόβουλα και τα άλλα πολύτιμα ιερά σκεύη και αντικείμενα. Μετά τον εσπερινό και την τράπεζα, ο π. Νεκτάριος έμεινε μαζί μας και απάντησε σε πολλές ερωτήσεις των σπουδαστών σχετικές με την μοναχική ζωή, αλλά και με την διοίκηση και το καθεστώς του Αγίου Όρους. Δευτέρα 14-4-2008: Μετά τη συμμετοχή στην πρωινή ακολουθία και αφού ευχαριστήσαμε μέσα από την καρδιά μας τον π. Νεκτάριο, αναχωρήσαμε για την Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η οποία είναι μετά την Μεγίστη Λαύρα, η μεγαλύτερη σε έκταση Ι. Μονή. Μετά την τακτοποίησή μας στους ανακαινισμένους ξενώνες, το απόγευμα παρακολουθήσαμε την ακολουθία του εσπερινού, στο τέλος του οποίου ο εκκλησάρης μας κάλεσε να προσκυνήσουμε τα προτεθειμένα ιερά λείψανα, ανάμεσα στα οποία ξεχώριζαν, τεμάχιο του Τιμίου Ξύλου, η Ζώνη της Παναγίας μας και η Κάρα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του οποίου το δεξιό αυτί σώζεται ολόσωμο. Ο Ηγούμενος της Ιεράς Μονής π. Εφραίμ, καλοσώρισε τους σπουδαστές και τους απηύθυνε πνευματικές συμβουλές τονίζοντας το πόσον σημαντικό είναι για τον κληρικό η μόρφωση στη σημερινή εποχή. Η αποστολή του κληρικού είναι πολύ μεγάλη και άρα πρέπει να έχει και τα απαραίτητα εφόδια. Αν ο ίδιος δεν είναι πνευματικός άνθρωπος, δεν ζει μυστηριακά, αν ο ίδιος δεν εξομολογείται, δεν θα μπορέσει να πείσει και να οδηγήσει τους ανθρώπους που του εμπιστεύθηκε ο Θεός στη σωτηρία. Αν ο ίδιος δεν είναι απαλλαγμένος από τα διάφορα πάθη, δεν θα μπορέσει να βοηθήσει στο να απαλλαγούν από τα πάθη τους οι άλλοι. Αλλά και πέρα από την καλλιέργεια της πνευματικής ζωής, ο κληρικός πρέπει να είναι και μορφωμένος και καταρτισμένος για να μπορεί να δίνει στους πιστούς τις σωστές κατευθύνσεις. Το βράδυ, σε σύναξη όλων των επισκεπτών της Ι. Μονής, ο μοναχός π. Ειρηναίος μίλησε για τα πάθη που βασανίζουν, ταλαιπωρούν και μαστίζουν τον σημερινό άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν βρίσκει καμία άλλη διέξοδο εκτός από την Εκκλησία, η οποία είναι το ιατρείο που μας απαλλάσσει από τα διάφορα φθοροποιά πάθη και ιδιαίτερα με το μυστήριο της εξομολογήσεως, για να οδηγηθούμε καθαροί στη Βασιλεία των Ουρανών. Στην Ι.Μ. Βατοπαιδίου αρκετοί σπουδαστές ζήτησαν και εξομολογήθηκαν. Τρίτη 15-4-2008: Με πλούσιες πνευματικές εμπειρίες αναχωρήσαμε από το Βατοπαίδι και κατεβήκαμε στο λιμάνι της Δάφνης για να πάρουμε το καραβάκι για την Ιερά Μονή Παντελεήμονος (το λεγόμενο Ρωσικό). Μας υποδέχθηκε με περισσή ευγένεια ο Ρώσος μοναχός π. Άννινος που μας ξενάγησε στο καθολικό και στα παρεκκλήσια της Αγίας Σκέπης και του Αγίου Αλεξάνδρου του Νέφσκι. Προσκυνήσαμε πολλά ιερά λείψανα, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίσαμε τμήμα από το πόδι του Αποστόλου Ανδρέου. Ξεχωριστή εντύπωση έκανε στους σπουδαστές η Ρωσική αρχιτεκτονική και η Ρωσική τεχνοτροπία στις αγιογραφίες που είναι ένα κράμα Βυζαντινής και Ευρωπαϊκής τεχνης. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η μεγάλη Ρωσική καμπάνα της Μονής κάτω από την οποία χωρέσαμε και φωτογραφηθήκαμε όλοι. Στη συνέχεια με πεζοπορεία, μέσα στο θαυμάσιο Αθωνικό τοπίο, πήραμε το μονοπάτι που οδηγεί στην Ιερά Μονή Ξονοφώντος. Εκεί μας περίμενε και μας υποδέχθηκε ο αρχοντάρης π. Θεωνάς. Αφού τακτοποιηθήκαμε στους ανακαινισμένους ξενώνες, λάβαμε μέρος στην ακολουθία του Εσπερινού και κατόπιν στην τράπεζα, η οποία μολονότι ήταν αυστηρά νηστίσιμη, εν τούτοις ήταν πολύ νόστιμη. Μετά την τράπεζα, συναντήσαμε την ηγούμενο π. Αλέξιο, που απευθυνόμενος στους σπουδαστές τόνισε τον ενεργό ρόλο που πρέπει να έχει ο κλήρος στη διαποίμανση των πιστών, η αποστολή των κληρικών είναι μεγάλη και η παρουσία καλών και μορφωμένων κληρικών επηρεάζει όχι μόνο την Εκκλησία, αλλά και την κοινωνία ολόκληρη. Οι κληρικοί είναι τα παραδείγματα και τα υποδείγματα. Το βράδυ, μετά το απόδειπνο, έμεινε μαζί μας ο π. Θεωνάς και μας πληροφόρησε ότι και ο ίδιος είναι απόφοιτος της Ιερατικής Σχολής Τήνου, στην οποία οφείλει πολλά για την μετέπειτα πορεία του. Οι σπουδαστές έκαναν πολλές ερωτήσεις για τη ζωή των μοναχών στο Άγιο Όρος, για τη διαδικασία της επιλογής των, την περίοδο της δοκιμασίας και την κουρά τους. Άλλες ερωτήσεις είχαν σχέση με τα διοικητικά θέματα της Μονής, τις αρμοδιότητες του ηγουμενοσυμβουλίου, την διοίκηση του Αγίου Όρους και το πρόβλημα των σχισματικών. Κάποιοι από την συνοδεία ζήτησαν και προσήλθαν στο μυστήριο του λουτρού της ψυχής, την Ιερά Εξομολόγηση. Τετάρτη 16-4-2008: Την άλλη μέρα το τάλαντο μας ξύπνησε γύρω στις 3,30 το πρωί. Όλοι σηκωθήκαμε και κατεβήκαμε στο Καθολικό για να παρακολουθήσουμε τις ιερές ακολουθίες. Ήταν το τελευταίο μας πρωινό στο Άγιο Όρος. Προσπαθήσαμε να ζήσουμε όσο μπορούσαμε καλλίτερα την εμπειρία τις Ορθρινής και ακατάπαυστης Αγιορείτικης δοξολογίας του Θεού. Με το πέρας της ακολουθίας, με τη δροσιά ξεκινήσαμε με τα πόδια να πάμε στο κοντινό μοναστήρι του Δοχειαρίου και να προσκυνήσουμε την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Γοργοϋπηκόου. Η επίσκεψή μας εκεί ήταν σύντομη, επιστρέψαμε αμέσως στην Ι.Μ. Ξενοφώντος ώστε να προλάβουμε να παρακολουθήσουμε την Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, που θα άρχιζε στις 10,30 π.μ. και αρκετοί από τους σπουδαστές, αφού είχαν προετοιμασθεί, να μετάσχουν στο ποτήριο της Ζωής, την Θεία Ευχαριστία. Έτσι με αυτό τον τρόπο έκλεισε η προσκυνηματική και εκπαιδευτική μας επίσκεψη στην Αθωνική Πολιτεία, στο «Περιβόλι της Παναγίας» μας, γιατί αμέσως μετά πήραμε το καραβάκι και το δρόμο για την επιστροφής, γεμάτοι πνευματικές εμπειρίες, οι οποίες θα μείνουν ανεξίτηλες στη μνήμη μας για όλη μας τη ζωή. Δώσαμε όμως υπόσχεση ότι μόλις μας το επιτρέψουν οι συνθήκες θα επιστρέψουμε για να ζήσουμε ακόμη περισσότερες πνευματικές εμπειρίες και να βιώσουμε ακόμη λίγο από τον τρόπο της ζωής των Μοναχών που είναι η ακατάπαυστη δοξολογία του Θεού και η προσευχή «υπέρ σωτηρίας του σύμπαντος κόσμου».-

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

Εθνική Ιδεολογία
Ο Μέγας Κωνσταντίνος εγκαινιάζει στίς 11 Μαΐου τού έτους 330 τήν νέα Ρώμη, πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους. Σύμφωνα μέ τόν Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο η Ρωμαϊκή κυριαρχία διήρκησε μέχρι τόν 5ο αιώνα, καί ομοίως συμφωνεί η ιστορικός Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ, η οποία αναφέρει: "Κατά τήν διάρκεια της περίοδου (379-641), τό Βυζάντιο θά αποκτήσει τά χαρακτηριστικά, πού θά τό καταστήσουν αργότερα, Ελληνική Αυτοκρατορία της χριστιανικής Ανατολής." O Finlay θεωρεί ότι: "από τό 716 η ιστορία των Ελλήνων τοσούτον στενώς συμπλέκεται μετά των χρονικών της κραταιώς ήδη οργανωθείσης αυτοκρατορικής κυβερνήσεως, ώστε η ιστορία του ανατολικού κράτους αποτελεί έκτοτε έν όλον μετά της του ελληνικού έθνους ιστορίας."

Η Ελληνική αυτοκρατορία ήταν ο προμαχώνας της χριστιανικής Ευρώπης γιά χίλια καί πλέον έτη, προστατεύοντάς τήν από επιδρομές βαρβάρων, επιδρομές οι οποίες ήταν ικανές νά διαγράψουν τελείως τήν πολιτιστική ταυτότητα της Ευρώπης πού γνωρίζουμε σήμερα. Αν οι Πέρσες ή οι Aραβες ή οι Οθωμανοί είχαν κατακλύσει τήν Ευρώπη, σίγουρα η Ευρωπαϊκή ιστορία θά ήταν πολύ διαφορετική σήμερα. Επίσης τό κράτος του Βυζαντίου ήταν ο θεματοφύλακας της Ελληνικής γλώσσας καί της πνευματικής κληρονομιάς των Αρχαίων Ελλήνων. Αν δέν είχαν αντιγραφεί τά χιλιάδες έργα των αρχαίων σοφών καί είχαν παραδοθεί στό έλεος των ασιατών εισβολέων, ελάχιστα θά γνωρίζαμε γιά τίς αρχαίες επιστήμες καί τήν αρχαία φιλοσοφία.
Οι αρχαίοι Ελληνες ανέπτυξαν όλες τίς επιστήμες, αλλά παρέλειψαν νά κάνουν κάτι εξίσου σημαντικό. Δέν δημιούργησαν Ελληνικό κράτος μέ αποτέλεσμα νά γίνουν υπόδουλοι των αρχαίων Ρωμαίων χωρίς νά οργανώσουν ούτε τήν υποτυπώδη αντίσταση. Οι μεσαιωνικοί Έλληνες δημιούργησαν καί οργάνωσαν τό πρώτο Ελληνικό κράτος, τό οποίο ήταν τό ισχυρότερο του τότε γνωστού κόσμου. Όλοι οι υπόλοιποι λαοί σέβονταν τόν Έλληνα αυτοκράτορα καί φθονούσαν τόν πλούτο καί τήν αίγλη της Κωνσταντινουπόλεως. Η Ελληνική γλώσσα ακούγονταν από τήν Σικελία μέχρι τήν Καππαδοκία καί τόν Πόντο, καί από τήν Μακεδονία μέχρι τήν Κρήτη καί τήν Κύπρο. Οι Ελληνες, γιά πρώτη φορά ήταν ενωμένοι καί δέν μάχονταν ο ένας τόν άλλον.
Οι αρχαίοι Ελληνες ανέπτυξαν τήν ιατρική, αλλά οι Βυζαντινοί δημιούργησαν νοσοκομεία καί ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, οι αρχαίοι Ελληνες είπαν: "Υπέρ πάντων η Πατρίς", αλλά οι Βυζαντινοί έκτισαν τά δυνατότερα τείχη καί οργάνωσαν τόν ισχυρότερο στρατό καί στόλο της εποχής, οι αρχαίοι Ελληνες μίλησαν πρώτοι γιά δικαιοσύνη καί ισότητα, αλλά οι Βυζαντινοί ανέπτυξαν τό καλύτερο νομοθετικό καί διοικητικό σύστημα γιά νά διοικήσουν τό αχανές κράτος τους, οι αρχαίοι Ελληνες ήταν οι καλύτεροι μαθηματικοί καί φυσικοί, αλλά οι Βυζαντινοί έκτισαν τό μεγαλύτερο κτίριο του τότε γνωστού κόσμου μέσα σέ πέντε χρόνια, τήν του Θεού Αγία Σοφία. Οι μεσαιωνικοί Ελληνες ή Ρωμιοί, όπως αποκαλούσαν τούς εαυτούς τους, ήταν εξίσου ικανοί μέ τούς προγόνους τους στήν τέχνη. Σύμφωνα μέ τόν ιστορικό Steven Runciman: "Η βυζαντινή τέχνη ήταν από τίς μεγαλύτερες σχολές τέχνης παγκοσμίως. Κανένας αρχαίος Ελληνας δέ θά μπορούσε νά χτίσει τήν Αγία Σοφία, αυτό απαιτούσε πολύ βαθιά τεχνική γνώση".
Οι Βυζαντινοί πού συνέχισαν μέ φανατισμό νά ομιλούν τήν αρχαία Ελληνική γλώσσα καί νά εξελληνίζουν τά ξένα ονόματα θεωρούσαν τιμή τους ότι ήταν απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων. Τά πρώτα βιβλία πού μάθαιναν τά παιδιά ήταν η Ιλιάδα καί η Οδύσσεια του Ομήρου καί οι αγαπημένοι τους ήρωες ήταν μεταξύ άλλων, ο Λεωνίδας καί ο Μέγας Αλέξανδρος. O Παναγιώτης Κανελλόπουλος άριστος μελετητής της Ελληνικής Ιστορίας μάς παραθέτει στό βιβλίο του, Γεννήθηκα στό 1402: "Οι πατέρες της Εκκλησίας πήραν από τήν αρχαία Αθήνα τά φώτα τους, ενώ οι άριστα μορφωμένοι Πατριάρχες, Φώτιος καί Αρέθας, είχαν αγκαλιάσει τόν Πλάτωνα. Όταν δε οι Φράγκοι κατέλαβαν τήν Βασιλεύουσα, ξύπνησε έντονα η Ελληνική συνείδηση των Ελλήνων καί αισθάνθηκαν όσοι αποσύρθηκαν στήν Μικρά Ασία, αντικρύζοντας τήν Σμύρνη, τήν Έφεσσο καί τή Μίλητο, τό Ελληνικό αίμα νά ρέει στίς φλέβες τους. Εάλω μέν η πατρίς, αλλ' ανδρί σοφώ πάς τόπος Ελλάς".


H Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, στό έργο της: L'idelogie politique de l' empire byzantin υποστηρίζει ότι: "Tό βασικό χαρακτηριστικό της πνευματικής ζωής του Βυζαντίου κατά τούς αιώνες του μεγαλείου του, παραμένει η ανανέωση του ενδιαφέροντος γιά τήν ελληνική αρχαιότητα καί τίς επιτεύξεις της. Είναι πράγματι σημαντικό ότι σ'αυτή τήν περίοδο οι αναφορές στόν κλασσικό κόσμο καί στίς αξίες του πολλαπλασιάζονται, ενώ η μελέτη της κλασσικής λογοτεχνίας κατακτά όλο καί περισσότερο, όχι μόνο τίς σχολές της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά επίσης καί τό ενημερωμένο κοινό. Oι βυζαντινοί συνειδητοποιούν όλο καί περισσότερο, τούς προνομιακούς δεσμούς τους μέ τήν ελληνική αρχαιότητα εξαιτίας της ελληνοφωνίας τους. Αυτό τούς διαφοροποιεί από τόν λατινικό κόσμο, ενώ στίς στιγμές κρίσης μεταξύ της χριστιανικής Δύσης καί του Βυζαντίου, η αναφορά στόν ελληνισμό βεβαιώνει τήν υπεροχή της βυζαντινής παιδείας έναντι των Δυτικών τούς οποίους τούς συγχέουν σκόπιμα μέ τόν βαρβαρικό κόσμο." O αρχαίος ελληνισμός καί η μεσαιωνική ελληνικότητα αποτελούν δύο σταθμούς της ιστορίας καί του πολιτισμού της Ελλάδος καί είναι λάθος νά παραμερίζουμε τόν δεύτερο, διότι έτσι αποκόβουμε τους εαυτούς μας από τόν πρώτο σταθμό. Καί οι δύο αντιμετώπισαν αποτελεσματικά τίς εφόδους του βαρβαρικού κόσμου γιά τήν τιμή καί τήν σωτηρία του πολιτισμένου κόσμου. Απλά επειδή οι σύγχρονοι Ελληνες, είμαστε μιμητές των Δυτικών αφιερώνουμε όλη μας τήν προσοχή στήν αρχαιότητα όπως κάνουν καί εκείνοι, που θεωρούν τούς εαυτούς τους κληρονόμους της αρχαίας Ελληνικής Παιδείας, αφού οι πρόγονοί τους εκείνη τήν εποχή δέν είχαν αναπτύξει στοιχειώδη πολιτισμό. Στόν Μεσαίωνα η Δύση άρχισε νά αναπτύσει τόν πολιτισμό καί τήν ταυτότητά της, οπότε θα ήταν μειωτικό γι'αυτούς νά ασχολούνται μέ τόν δικό μας μεσαιωνικό πολιτισμό ο οποίος ήταν πολύ ανώτερός τους. Ενώ οι ανιστόρητοι πολίτες της Δύσης ξέχασαν καί αγνοούν τό Ελληνικό κράτος του Μεσαίωνα, οι ιστορικοί της Δύσης μάλλον είναι αυτοί πού μάς δίδαξαν γιά αυτό τό κράτος. Δέν υπάρχει ούτε μία ταινεία στόν Αμερικανικό κινηματογράφο πού νά αναφέρει έστω τήν λέξη Κωνσταντινούπολη. Απλά αναφέρω ότι μία αμερικανική ταινεία πού είχε σάν θέμα της τή ζωή τού Μεγάλου Κωνσταντίνου, τελείωσε μέ τήν τελευταία του μάχη πού τόν καθιέρωσε μόνο καί πανίσχυρο αυτοκράτορα, αγνοώντας παντελώς τή ίδρυση της Νέας Ρώμης, καί τήν μεταφορά της πρωτεύουσας στήν αρχαία πόλη του Βυζαντίου. Ευτυχώς όμως η ξένη βιβλιογραφία γιά τό Βυζάντιο είναι απέραντη. O ιστορικός Norman H. Baynes υποστηρίζει μέσα από τό βιβλίο του BYZANTIUM, INTRODUCTION TO EAST ROMAN CIVILIZATION, Oxford University Press: Μέσα στήν αυτοκρατορία, η παιδεία του ελληνιστικού κόσμου, πού αναπτύχθηκε στά βασίλεια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, συνεχίζεται καί επηρεάζει βαθιά τά επιτεύγματα του Βυζαντίου. Γιατί οι Βυζαντινοί είναι χριστιανοί Αλεξανδρινοί. Στήν τέχνη ακόμα ακολουθούν τά ελληνιστικά πρότυπα, κληρονομούν τή ρητορική παράδοση, τήν φιλομάθεια, τό θαυμασμό γιά τό μεγάλο αιώνα της κλασσικής Ελλάδος. Είναι τιμή του πού ο βυζαντινός κόσμος έκανε συνείδησή του καί ζήτησε νά ελαφρώσει τά βάρη της ζωής, θεμελιώνοντας νοσοκομεία γιά τούς ασθενείς, τούς λεπρούς καί τούς αδύνατους, κτίζοντας ξενοδοχεία γιά τούς οδοιπόρους καί τούς ξένους, γηροκομεία γιά τούς γέρους, οίκους μητρότητος γιά τίς γυναίκες, καταφύγια γιά τά εγκαταλελειμμένα παιδιά καί τούς πτωχούς καί φιλανθρωπικά ιδρύματα.

Γ.΄ Η ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ:

Πέρα από την Εκκλησία και τον μοναχισμό και η αυτοκρατορική εξουσία έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην Βυζαντινή πρόνοια. Ο αυτοκράτορας έπρεπε να μιμείται το Θεό στα καλά έργα και όπως ο Θεός κυβερνά τον κόσμο, έτσι και ο αυτοκράτορας την Πολιτεία. Ο επίγειος βασιλιάς πρέπει ν’ αντανακλά τις φιλάνθρωπες ιδιότητες του ουρανίου Βασιλέως. Αυτή η ιδέα είχε διαποτίσει τη Βυζαντινή αυτοκρατορία σε όλη την χιλιόχρονη ιστορική της πορεία.
Ο ίδιος ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο πρώτος Βυζαντινός και χριστιανός αυτοκράτορας φρόντισε για την κοινωνική πρόνοια των υπηκόων του κάνοντας τομές και στον τομέα εν σχέσει με τους προκατόχους του. Ο ιστορικός Ευσέβιος Καισαρείας μας πληροφορεί ότι ο Κωνσταντίνος προσέφερε χρήματα στις Εκκλησίες να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για το φιλανθρωπικό της έργο, «για τους ενδεείς, τα ορφανά και τις άπορες γυναίκες». Ανήγειρε μαζί με τη μητέρα του Αγία Ελένη πολλά φιλανθρωπικά ιδρύματα όπως πτωχοκομεία, γηροκομεία, νοσοκομεία κ.λ.π. ιδρύματα για την ανακούφιση των φτωχών. Η Φλάκιλλα, σύζυγος του Μ. Θεοδοσίου, επισκεπτόταν αρρώστους στα σπίτια τους και τους παρείχε ό,τι είχαν ανάγκη . ΄Εδειξε ενδιαφέρον για τα νοσοκομεία και τα διάφορα άσυλα τα οποία ανακαίνισε και πολλές φορές τα επισκεπτόταν φροντίζοντας η ίδια τους ασθενείς.
Ο Ιουστινιανός περιόρισε τα έξοδα για δεξιώσεις και πανηγύρεις για να ενισχύσει φτωχούς και σεισμόπληκτους .΄Όταν ολοκληρώθηκε η Αγία Σοφία, μοίρασε στους φτωχούς τριάντα χιλιάδες μοδίους σιταριού και διατήρησε την δωρεάν διανομή ψωμιού στους φτωχούς απαγορεύοντας την πώλησή του. Στην νομοθεσία του φρόντισε ν’ ανακουφίσει τις ασθενείς τάξεις, να κάνει πιο δίκαιους τους νόμους του και να προστατεύονται οι φτωχοί. Μετά τον Ιουστινιανό δόθηκαν με νόμους προνόμια στις Ενορίες που τους επέτρεπαν να έχουν και να συντηρούν ορφανοτροφεία, πτωχοκομεία, ιδρύματα για ηλικιωμένους και ξένους και να μοιράζουν ενδύματα και τροφές στους φτωχούς. Στην νομοθεσία των Ισαύρων προστατεύονταν οι φτωχοί από τους δυνατούς και γινόταν ειδική μνεία για τα φιλανθρωπικά ιδρύματα των Ενοριών και των Επισκοπών.
Τον 9ο αιώνα ο αυτοκράτορας Θεόφιλος, παρά το ότι ήταν εικονομάχος ήταν συμπαθής στο λαό γιατί ήταν φιλάνθρωπος και αυτό του αναγνωρίζεται. Είχε πάθος για τη δικαιοσύνη, εκδίκαζε ο ίδιος στο βασιλικό δικαστήριο πολλές φορές και ήταν άτεγκτος και σε άτομα του στενού του συγγενικού κύκλου. Μία φορά την εβδομάδα επισκεπτόταν την αγορά πάνω στο άλογό του ελέγχοντας τα εμπορεύματα, τις τιμές, ακούγοντας τα παράπονα και τα αιτήματα των ανθρώπων. Η γυναίκα του Θεοδώρα, όταν παρέδωσε στον γιό της Μιχαήλ, αφιερώθηκε στα φιλανθρωπικά έργα.
Ο Βασίλειος ο Α΄ ο Μακεδών, ανήγειρε πάνω από εκατό ιδρύματα όπως αναφέρει ο Θεοφάνης στη χρονογραφία του. Ο γιος του Λέων ΣΤ΄ ο σοφός έδειξε ενδιαφέρον για τα φιλανθρωπικά ιδρύματα της αυτοκρατορίας , εξέδωσε προστατευτικό νόμο για την οικονομική τους άνεση και τα απάλλαξε από τη φορολογία. Με την νεαρά του με τον αριθμό 12 επίσης ο Λέων προσέφερε στο ναό της Αγίας Σοφίας 1100 εργαστήρια τα έσοδα των οποίων έπρεπε να δαπανώνται σε έργα κοινωνικής προνοίας και ισχυριζόταν ότι έτσι διαιωνίζεται το φιλανθρωπικό πρόγραμμα που είχε αρχίσει πριν 500 περίπου χρόνια ο Μέγας Κων/νος και συνέχιζαν οι διάδοχοί του. Από τη νεαρά αυτή καταλαβαίνουμε πόσο μεγάλο και εκτεταμένο ήταν το φιλανθρωπικό έργο της Μεγάλης Εκκλησίας, της Αγια-Σοφιάς.
Ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος, κάθε Τετάρτη του Πάσχα, προσκαλούσε ορφανά στα ανάκτορα, γίνονταν δεκτά από τον ίδιο και όταν έφευγαν τους έδινε και ένα πορτοφόλι με χρήματα. Αλλά και για τους φυλακισμένους έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, φροντίζοντας τη βελτίωση τους. ΄Εδειξε επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα λεπροκομεία και ιδιαίτερα γι’ αυτό του Ζωτικού, επισκεπτόταν τους ασθενείς και έβαζε αλοιφές στα σώματά τους με τα ίδια του τα χέρια, έδειξε δε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την λεγομένη τρίτη ηλικία ανεγείροντας νέα γηροκομεία. Η τακτική του για τη κοινωνική πρόνοια φαίνεται και από τους νόμους που έκανε εναντίον των δυνατών ,δηλαδή, των απλήστων πλουσίων, που προσπαθούσαν να πλουτίσουν παράνομα σε βάρος των αδυνάτων και φτωχών. Αξιόλογη φιλανθρωπική δράση ανέπτυξε ο Ρωμανός Λεκαπηνός, που θεωρείται ο πιο φιλάνθρωπος Βυζ. Αυτοκράτορας. Από τους χρονογράφους της εποχής του σκιαγραφείται σαν συμπονετικός και φιλάνθρωπος. Στον λιμό 928 πήρε γενναία μέτρα για την ανακούφιση των πληγέντων. Κάθε μέρα καλούσε τρεις φτωχούς να δειπνήσουν φάνε μαζί του και κάθε Τετάρτη και Παρασκευή συνέτρωγε με τρεις φτωχούς μοναχούς. Ανήγειρε επίσης γηροκομεία, ξενώνες και νοσοκομεία για την ωφέλεια της ψυχής του μετά το θάνατό του. Στην διαθήκη του όρισε να μοιράζονται 3.000 καρβέλια ψωμί στους φτωχούς κοντά στον τάφο του κάθε μέρα όπως αναφέρει ο Θεοφάνης.
Σπουδαίο κεφάλαιο στη Βυζαντινή πρόνοια και φιλανθρωπία αποτελεί η δυναστεία των Κομνηνών τον 11ο και 12ο αιώνα. Ο Αλέξιος Κομνηνός χαρακτηρίζεται από τους συγχρόνους του ως «φιλάνθρωπος» και «ανθρωπιστής». Ο όρος ανθρωπισμός για τους Δυτικούς είναι νεώτερος. Ανακάλυψαν τον ανθρωπισμό τον 15ο αιώνα, ενώ στην Ελληνορθόδοξη Ανατολή ο «ανθρωπισμός» ήταν αδιάκοπος και θα παραμένει αδιάκοπος όσο βαστάμε τις παραδόσεις μας και διατηρούμε την Ελληνορθόδοξη ταυτότητά μας, τα οποία δυστυχώς σήμερα κάποιοι έχουν βαλθεί να μας ξεριζώσουν.
Ο Ιστορικός και κανονολόγος Ιωάννης Ζωναράς γράφει για τον Αλέξιο Κομνηνό: «αυτός ο βασιλιάς ανακαίνισε το ορφανοτροφείο που ήταν ακατοίκητο, το ενίσχυσε περιουσιακά και τοποθέτησε σ’ αυτό πολλούς ηλικιωμένους που είχαν ανάγκη φροντίδας. Ακόμη μέσα στο χώρο του ορφανοτροφείου έκτισε κατοικίες για μοναχούς και μοναχές καθώς και σχολείο για ορφανά και πτωχά παιδιά. Τοποθέτησε δασκάλους και παιδαγωγούς και τους χορήγησε τα απαραίτητα για τη συντήρησή τους» (Ιωάννου Ζωναρά, επιτομή ιστοριών, ΙΙΙ,744). Η σύζυγος του Αλ. Κομνηνού Ειρήνη, ίδρυσε το μοναστήρι της «ΚΕΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗΣ» και μέσα σ’ αυτό έχτισε διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Στο τυπικό του μοναστηριού αναφέρονται οι φιλανθρωπίες που πρέπει να γίνονται όπως διανομή διαφόρων αγαθών στους φτωχούς , υιοθεσία ορφανών κοριτσιών και προικοδότησή τους όταν μεγαλώσουν κ.λ.π φιλανθρωπικές ενέργειες.
Η Ειρήνη, σύζυγος του Ιωάννου Κομνηνού, βοήθησε στην ίδρυση της μονής «ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ». Ο Ιωάννης Κίνναμος, σύγχρονός της ιστορικός μας πληροφορεί πώς τα χρήματα που είχε η Ειρήνη, δεν τα δαπανούσε σε κοσμήματα και πολυτέλειες, αλλά τα προσέφερε σ’ αυτούς που είχαν ανάγκη. Υπήρξε πολύ σπλαχνική ώστε φρόντιζε για φιλανθρωπίες και μετά το θάνατό της. Την ίδια τακτική ακολούθησαν σχεδόν όλοι οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου μέχρι την αποφράδα ημέρα της 29ης Μαίου του 1453, όπου το φως του κόσμου της εποχής εκείνης έσβησε και παραχώρησε τη θέση στο σκοτάδι της πικρής σκλαβιάς.
Πολλοί από τους μελετητές του Βυζαντινού πολιτισμού προβληματίζονται και προσπαθούν να εξηγήσουν την φιλανθρωπία της πλειονότητας των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου. ΄Ησαν πράγματι φιλάνθρωποι, ή το έργο τους αυτό είχε πολιτική σκοπιμότητα; Γινόταν από πολιτικούς ή θρησκευτικούς λόγους, μήπως γινόταν ν’ ανακουφισθεί η συνείδησή τους και να εξασφαλισθεί η σωτηρία της ψυχής τους; Οι μαρτυρίες που σώζονται μας πληροφορούν ότι η φιλανθρωπία γινόταν από αρετή, γινόταν από τα ιδανικά από τα οποία ήταν διαποτισμένη όλη η Βυζαντινή κοινωνία. Το φιλανθρωπικό έργο των αυτοκρατόρων αλλά και όλων των Βυζαντινών σχετίζεται, κυρίως και κατ’ εξοχήν με το «φιλάνθρωπο» έργο του Θεού. Ο Θεός από αγάπη και φιλανθρωπία έγινε άνθρωπος. Αυτό το χριστιανικό ιδεώδες της αγάπης γινόταν έργο και πράξη. Ο αυτοκράτορας , ως ο πρώτος πολίτης, έπρεπε να είναι και ο πρώτος και που πίστευε και εφάρμοζε τη φιλανθρωπία. Μόνο μέσα από τη φιλανθρωπία θα έμοιαζε στο Θεό. Και στους τελευταίους αιώνες της πολιτικής και στρατιωτικής παρακμής , τα ιδανικά της αγάπης και της φιλανθρωπίας χαρακτηρίζουν την Βυζαντινή πολιτεία. Ο Ιωάννης Καντακουζηνός αναφέρει στην ιστορία του ότι η αυτοκρατορία «ήταν γεμάτη φιλανθρωπία». Ο αυτοκράτορας , τα μέλη της βασιλικής και οι άλλοι αξιωματούχοι, αλλά και μεμονωμένα άτομα, συναγωνίζονταν στον τομέα της φιλανθρωπίας.

Β΄ Η ΠΡΟΝΟΙΑΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ:

Αρκετοί χωρίς να έχουν μελετήσει ιδιαίτερα το θέμα,(η ημιμάθεια είναι χειρότερη από την αμάθεια), αποφαίνονται ότι οι μοναχοί στο Βυζάντιο ήσαν ξεκομμένοι από την κοινωνική πραγματικότητα, ζούσαν για τον εαυτό τους και αυτό που κοίταζαν ήταν μόνο η καλοπέρασή τους. Τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά, αυτό λένε οι πηγές και οπωσδήποτε εάν υπήρχαν κάποιες εξαιρέσεις δεν ήταν ο κανόνας, εξαιρέσεις πάντα υπάρχουν. Ο άγιος Παχώμιος, πατέρας του κοινοβιακού συστήματος, πριν γίνει μοναχός, είχε παρατηρήσει πως οι Χριστιανοί, εν αντιθέσει προς τις άλλες θρησκευτικές κοινότητες που περιόριζαν την φιλανθρωπία στα μέλη τους , προχωρούσαν πολύ πιο πέρα. Βοηθούσαν όσους είχαν ανάγκη χωρίς καμία διάκριση. Αυτό εφάρμοσε και ο ίδιος όταν έγινε Χριστιανός. Μαζί με τον Μ. Βασίλειο έγραψαν κανόνες και δημιούργησαν κοινοβιακό σύστημα που δίνουν τον παγκόσμιο χαρακτήρα του μοναχισμού. Μετά την «Βασιλειάδα» του Μ. Βασιλείου, κάθε μοναστική κοινότητα είχε ειδικό κτίριο για ιατρείο όχι μόνο των μοναχών, αλλά και νοσοκομείο για τους λαϊκούς. Οι ξένοι, οι πτωχοί, οι άρρωστοι, εύρισκαν καταφύγιο εκεί. Από δόκιμοι οι μοναχοί μάθαιναν να είναι φιλόθεοι, φιλάνθρωποι και φιλόπτωχοι. Ο Μ. Βασίλειος θέσπισε ότι ο μοναχισμός δεν πρέπει να κινείται χωριστά από τις ανάγκες των λαϊκών και ότι η φιλανθρωπία πρέπει ν’ αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής του μοναχού.
Μοναστηριακοί κανόνες όριζαν να μοιράζεται φαγητό στην πύλη του μοναστηριού. Πολλοί που είχαν ανάγκη, πήγαιναν στα μοναστήρια τις μεγάλες γιορτές της χριστιανοσύνης για να πάρουν τρόφιμα και να γιορτάσουν και αυτοί όπως σιτάρι, κρασί, κρέας, μέλι, φασόλια κ.λ.π. είδη πρώτης ανάγκης. ΄Οπου υπήρχε ανάγκη μοίραζαν χρήματα και προσέφεραν ότι μπορούσαν περισσότερο σκεπτόμενοι ότι η προσφορά τους αυτή απευθυνόταν στον ίδιο το Χριστό. Παράλληλα με την περισυλλογή και την αδιάλειπτη προσευχή την οποία θεωρούσαν το ιδανικό, παράλληλα θεωρούσαν και μέγιστο καθήκον τους την συμμετοχή τους στα κοινωνικά προβλήματα.
Το πρώτο δείγμα συμπόνιας ήταν να μοιράσουν την περιουσία τους σ’ αυτούς που είχαν ανάγκη πριν ακόμη γίνουν μοναχοί. Η ενατένιση του Θεού έπρεπε να γίνεται μέσα από την έμπρακτη αγάπη για το συνάνθρωπο. Δεν μπορεί να πάσχει ο αδελφός μας και μεις να μένουμε αμέτοχοι, αρκούμενοι μόνο σ’ ευχολόγια. Από την Αίγυπτο μας έρχονται πληροφορίες πως οι μοναχοί συντηρούσαν πολλούς πτωχούς στην Αλεξάνδρεια. ΄Ενας κληρικός, ο Σεραπίων, ήταν υπεύθυνος για τα προϊόντα των μοναχών στην περιοχή της Αρσινόης. Φρόντιζε να μην υπάρχει πεινασμένος και παρακολουθούσε την μεταφορά του σταριού στην Αλεξάνδρεια.
Εκτός από τους φτωχούς καταφύγιο στα μοναστήρια εύρισκαν οι καταδιωκόμενοι, τα ορφανά και πολύ περισσότερο οι άρρωστοι. Ο μοναχός Υπάτιος που ήταν και γιατρός έγινε σύμβολο προσφοράς. Θεράπευε ασθενείς και ιδιαιτέρως φτωχούς που έπασχαν από ανίατες ασθένειες και ιδιαίτερα από λέπρα που ήταν και μεταδοτική. Σύνθημά του ήταν το χωρίο της Σοφίας Σειράχ (17,22) «ελεημοσύνη ανδρός ως σφραγίς μετ’ αυτού». Και στην Βιθυνία που πήγε οργάνωσε δικό του μοναστήρι με βασική φροντίδα τους φτωχούς, τους ξένους και τους αρρώστους. Ο Νικήτας από την Παφλαγονία, ευφυής και πολύ μορφωμένος όταν έγινε αναχωρητής στον Πόντο μοίρασε τα υπάρχοντά του σε σπουδαστές και φτωχούς. Το ίδιο έκανε και ο άγιος Νίκων το 998. Ο άγιος Φιλάρετος τακτικά καλούσε στο σπίτι του σε γιορτινές ημέρες να φάνε μαζί του αναπήρους, ακρωτηριασμένους, αρρώστους και κάθε είδους δυστυχισμένους. Με τέτοια παραδείγματα αγίων και μοναχών είναι γεμάτα τα αγιολογικά κείμενα.
Στο πρόσωπο του αγίου Κυρίλλου του Φιλεώτη, συναντάμε και άλλες ιδιότητες του Βυζαντινού μοναχού. Πέρα από τα φιλανθρωπικά έργα, ασχολήθηκε και με την κοινωνική δικαιοσύνη και έγινε ο συνήγορος των φτωχών και των αδυνάτων από την καταπίεση των πλουσίων. Ονομάσθηκε ελεήμων όχι γιατί μοίραζε μόνο χρήματα ,αλλά και γιατί μοίραζε είδη που είχαν ανάγκη οι φτωχοί αγρότες για να εργασθούν όπως γεωργικά μηχανήματα και άλλα εργαλεία. Δώρα αυτοκρατορικά που του δόθηκαν τα έδωσε σ’ αυτούς που τα είχαν ανάγκη.
Πέρα, όμως, από την ωραία αυτή εικόνα των μοναχών υπήρχαν και οι εξαιρέσεις. Υπήρξαν μοναχοί και μοναστήρια που δεν εκπλήρωναν και την κοινωνική τους αποστολή. Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης μας παρουσιάζει μια τέτοια εικόνα τον 12ο αιώνα. Ενώ επαινεί το σωστό φιλανθρωπικό έργο των μοναχών, από την άλλη γίνεται σκληρός κριτής των μοναστικών καταχρήσεων. Πέρα όμως από τις όποιες καταχρήσεις και εξαιρέσεις, χωρίς αμφιβολία ο μοναχισμός διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην κοινωνική πρόνοια του Βυζαντίου. ΄Ηταν η σπονδυλική του στήλη. Ο Ακαδημαϊκός Αλέξανδρος Διομήδης, αυστηρός κριτικός του μοναχισμού παραδέχεται ότι ο Μοναχισμός « ήταν ένα φωτεινό στοιχείο της Ελληνοχριστιανικής Ανατολής στην άσκηση της φιλανθρωπίας»Το θέμα της προσφοράς του Μοναχισμού θα το εξετάσουμε μόνο του αν και θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στο προηγούμενο κεφάλαιο. Επειδή ο μοναχισμός είχε τεράστια κοινωνική προσφορά στο Βυζάντιο αξίζει να το δούμε σε αυτοτελή ενότητα. Αρκετοί χωρίς να έχουν μελετήσει ιδιαίτερα το θέμα,(η ημιμάθεια είναι χειρότερη από την αμάθεια), αποφαίνονται ότι οι μοναχοί στο Βυζάντιο ήσαν ξεκομμένοι από την κοινωνική πραγματικότητα, ζούσαν για τον εαυτό τους και αυτό που κοίταζαν ήταν μόνο η καλοπέρασή τους. Τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά, αυτό λένε οι πηγές και οπωσδήποτε εάν υπήρχαν κάποιες εξαιρέσεις δεν ήταν ο κανόνας, εξαιρέσεις πάντα υπάρχουν. Ο άγιος Παχώμιος, πατέρας του κοινοβιακού συστήματος, πριν γίνει είχε παρατηρήσει πως οι Χριστιανοί, εν αντιθέσει προς τις άλλες θρησκευτικές κοινότητες που περιόριζαν την φιλανθρωπία στα μέλη τους , προχωρούσαν πολύ πιο πέρα. Βοηθούσαν όσους είχαν ανάγκη χωρίς καμία διάκριση. Αυτό εφάρμοσε και ο ίδιος όταν έγινε Χριστιανός. Μαζί με τον Μ. Βασίλειο έγραψαν κανόνες και δημιούργησαν κοινοβιακό σύστημα που δίνουν τον παγκόσμιο χαρακτήρα του μοναχισμού. Μετά την «Βασιλειάδα» του Μ. Βασιλείου, κάθε μοναστική κοινότητα είχε ειδικό κτίριο για ιατρείο όχι μόνο των μοναχών, αλλά και νοσοκομείο για τους λαϊκούς. Οι ξένοι, οι πτωχοί, οι άρρωστοι, εύρισκαν καταφύγιο εκεί. Από δόκιμοι οι μοναχοί μάθαιναν να είναι φιλόθεοι, φιλάνθρωποι και φιλόπτωχοι. Ο Μ. Βασίλειος θέσπισε ότι ο μοναχισμός δεν πρέπει να κινείται χωριστά από τις ανάγκες των λαϊκών και ότι η φιλανθρωπία πρέπει ν’ αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής του μοναχού.
Μοναστηριακοί κανόνες όριζαν να μοιράζεται φαγητό στην πύλη του μοναστηριού. Πολλοί που είχαν ανάγκη, πήγαιναν στα μοναστήρια τις μεγάλες γιορτές της χριστιανοσύνης για να πάρουν τρόφιμα και να γιορτάσουν και αυτοί όπως σιτάρι, κρασί, κρέας, μέλι, φασόλια κ.λ.π. είδη πρώτης ανάγκης. ΄Οπου υπήρχε ανάγκη μοίραζαν χρήματα και προσέφεραν ότι μπορούσαν περισσότερο σκεπτόμενοι ότι η προσφορά τους αυτή απευθυνόταν στον ίδιο το Χριστό. Παράλληλα με την περισυλλογή και την αδιάλειπτη προσευχή την οποία θεωρούσαν το ιδανικό, παράλληλα θεωρούσαν και μέγιστο καθήκον τους την συμμετοχή τους στα κοινωνικά προβλήματα.
Το πρώτο δείγμα συμπόνιας ήταν να μοιράσουν την περιουσία τους σ’ αυτούς που είχαν ανάγκη πριν ακόμη γίνουν μοναχοί. Η ενατένιση του Θεού έπρεπε να γίνεται μέσα από την έμπρακτη αγάπη για το συνάνθρωπο. Δεν μπορεί να πάσχει ο αδελφός μας και μεις να μένουμε αμέτοχοι, αρκούμενοι μόνο σ’ ευχολόγια. Από την Αίγυπτο μας έρχονται πληροφορίες πως οι μοναχοί συντηρούσαν πολλούς πτωχούς στην Αλεξάνδρεια. ΄Ενας κληρικός, ο Σεραπίων, ήταν υπεύθυνος για τα προϊόντα των μοναχών στην περιοχή της Αρσινόης. Φρόντιζε να μην υπάρχει πεινασμένος και παρακολουθούσε την μεταφορά του σταριού στην Αλεξάνδρεια.
Εκτός από τους φτωχούς καταφύγιο στα μοναστήρια εύρισκαν οι καταδιωκόμενοι, τα ορφανά και πολύ περισσότερο οι άρρωστοι. Ο μοναχός Υπάτιος που ήταν και γιατρός έγινε σύμβολο προσφοράς. Θεράπευε ασθενείς και ιδιαιτέρως φτωχούς που έπασχαν από ανίατες ασθένειες και ιδιαίτερα από λέπρα που ήταν και μεταδοτική. Σύνθημά του ήταν το χωρίο της Σοφίας Σειράχ (17,22) «ελεημοσύνη ανδρός ως σφραγίς μετ’ αυτού». Και στην Βιθυνία που πήγε οργάνωσε δικό του μοναστήρι με βασική φροντίδα τους φτωχούς, τους ξένους και τους αρρώστους. Ο Νικήτας από την Παφλαγονία, ευφυής και πολύ μορφωμένος όταν έγινε αναχωρητής στον Πόντο μοίρασε τα υπάρχοντά του σε σπουδαστές και φτωχούς. Το ίδιο έκανε και ο άγιος Νίκων το 998. Ο άγιος Φιλάρετος τακτικά καλούσε στο σπίτι του σε γιορτινές ημέρες να φάνε μαζί του αναπήρους, ακρωτηριασμένους, αρρώστους και κάθε είδους δυστυχισμένους. Με τέτοια παραδείγματα αγίων και μοναχών είναι γεμάτα τα αγιολογικά κείμενα.
Στο πρόσωπο του αγίου Κυρίλλου του Φιλεώτη, συναντάμε και άλλες ιδιότητες του Βυζαντινού μοναχού. Πέρα από τα φιλανθρωπικά έργα, ασχολήθηκε και με την κοινωνική δικαιοσύνη και έγινε ο συνήγορος των φτωχών και των αδυνάτων από την καταπίεση των πλουσίων. Ονομάσθηκε ελεήμων όχι γιατί μοίραζε μόνο χρήματα ,αλλά και γιατί μοίραζε είδη που είχαν ανάγκη οι φτωχοί αγρότες για να εργασθούν όπως γεωργικά μηχανήματα και άλλα εργαλεία. Δώρα αυτοκρατορικά που του δόθηκαν τα έδωσε σ’ αυτούς που τα είχαν ανάγκη.
Πέρα, όμως, από την ωραία αυτή εικόνα των μοναχών υπήρχαν και οι εξαιρέσεις. Υπήρξαν μοναχοί και μοναστήρια που δεν εκπλήρωναν και την κοινωνική τους αποστολή. Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης μας παρουσιάζει μια τέτοια εικόνα τον 12ο αιώνα. Ενώ επαινεί το σωστό φιλανθρωπικό έργο των μοναχών, από την άλλη γίνεται σκληρός κριτής των μοναστικών καταχρήσεων. Πέρα όμως από τις όποιες καταχρήσεις και εξαιρέσεις, χωρίς αμφιβολία ο μοναχισμός διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην κοινωνική πρόνοια του Βυζαντίου. ΄Ηταν η σπονδυλική του στήλη. Ο Ακαδημαϊκός Αλέξανδρος Διομήδης, αυστηρός κριτικός του μοναχισμού παραδέχεται ότι ο Μοναχισμός «ήταν ένα φωτεινό στοιχείο της Ελληνοχριστιανικής Ανατολής στην άσκηση της φιλανθρωπίας»

Α) Η ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ:

Στο Βυζάντιο η Εκκλησία ακολούθησε την επανάσταση που έκανε στο χώρο αυτό η πρωτοχριστιανική Εκκλησία. Κανόνες τοπικών και Οικουμενικών συμβουλεύουν ότι πρέπει ν’ ανεγερθούν διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα σε κάθε πόλη της αυτοκρατορίας. Οι επίσκοποι έθεταν τα ορφανά, τις χήρες ,τους φτωχούς και τους ξένους που δεν είχαν τα προς το ζην κάτω από τη φροντίδα Ιερέων και Διακόνων. Αμέσως μετά την κατάπαυση των διωγμών η Εκκλησία ανέλαβε να καλλιεργήσει μια πιο φιλάνθρωπη συνείδηση στην Ελληνική Ανατολή και στην Λατινική Δύση. Από την εποχή του μεγάλου Κωνσταντίνου η Εκκλησία ήταν παρούσα στα εργαστήρια, στην αγορά, στα σπίτια, στους δρόμους, ακόμη και στον Ιππόδρομο. Επί Θεοδοσίου του Β΄ και κυρίως επί του Ιουστινιανού , τα δικαστήρια αναδιοργανώθηκαν και επηρεάστηκαν από την Χριστιανική αντίληψη περί δικαιοσύνης με βάση την αγάπη και τη συμπόνια.
Η Εκκλησία σε καμία περίοδο της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας δεν περιόρισε τα ενδιαφέροντά της μόνο στην προσευχή και στις μεταφυσικές αναζητήσεις. Οι προσευχές δεν λέγοντας μόνο για να τις ακούσει ο Θεός, αλλά γίνονταν και προτροπές προς τους πιστούς για να παρακινηθούν σε δραστηριότητα. Η λειτουργική της ζωή ήταν αγάπη και διακονία. Κλασσικό παράδειγμα ο Μέγας Βασίλειος. Από πρεσβύτερος ακόμη ανάπτυξε αξιόλογη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Στον μεγάλο λιμό του 368 πρωτοστάτησε στα έργα αγάπης. Εκτός από τα κηρύγματα, πούλησε μεγάλο μέρος της πατρικής του περιουσίας και οργάνωσε συσσίτια για όλους τους φτωχούς, ξένους, χριστιανούς, ειδωλολάτρες και Εβραίους. Η πεποίθησή του ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον τον οδήγησε να τονίσει ότι η μοναστική ζωή πρέπει να είναι μέσα στον κόσμο και να εκφράζεται με αγάπη στον πλησίον. Από τότε ένα μεγάλο μέρος του Βυζαντινού μοναχισμού τόνιζε την κοινωνική προσφορά και ιδιαίτερα την φροντίδα για τις ασθενείς τάξεις. ΄Ετσι δεν έχομε μόνο Μοναστήρια σε ερημικές περιοχές, αλλά έχομε Μοναστήρια και μέσα στον κόσμο, κοντά στις πόλεις και μέσα σ’ αυτές.
Άλλη βασική καινοτομία του Μ. Βασιλείου ήταν η συστηματική οργάνωση των διαφόρων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Μετά την χειροτονία του σε επίσκοπο ο Βασίλειος χρησιμοποίησε το υπόλοιπο της περιουσίας του, καθώς και μεγάλες προσφορές πλουσίων φίλων και γνωστών του για την ίδρυση συγκροτήματος με νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, γηροκομείο, ξενώνα για φτωχούς ταξιδιώτες, νοσοκομείο για αρρώστους με μεταδοτικές ασθένειες κ.λ.π ιδρύματα. ΄Ολο αυτό το συγκρότημα ονομάσθηκε «Βασιλειάς».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι άλλοι Καππαδόκες Πατέρες. Ο ΄Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έγινε ο πιο δημοφιλής άγιος όχι γιατί υπήρξε μεγάλος Θεολόγος και ο μεγαλύτερος ρήτορας της Εκκλησίας μας, αλλά γιατί το ενδιαφέρον του και η αγάπη του στράφηκαν στους αδελφούς που είχαν ανάγκη. Διέθεσε την μεγάλη του περιουσία και τα προσωπικά του υπάρχοντα για την ανέγερση νοσοκομείων, πτωχοκομείων, κ.λ.π φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Καταδίκαζε την κοινωνική αδικία από όπου και αν προερχόταν. Υπερασπιζόταν πτωχούς, ξένους, χήρες, ορφανά, ταξιδιώτες, αιχμαλώτους, ασθενείς, λεπρούς και αναπήρους. Υπεραμυνόταν των δικαιωμάτων των εργατών καθώς και των αγροτών που τους εκμεταλλεύονταν πλούσιοι κτηματίες. Αναφέρει σχετικά σε ομιλία του απευθυνόμενος σε κρατικό αξιωματούχο:
«Χτίζετε μαρμάρινα παλάτια, ενώ καταπιέζετε τους πτωχούς, αρνείστε το νόμισμα στον ζητιάνο, στολίζετε όμως με χρυσά χαλινάρια τα άλογά σας. Περιφρονείτε τους πτωχούς, αλλά τιμάτε τους σκύλους και τ’ άλογα στον ιππόδρομο».
Ο Ιερός Χρυσόστομος παρότρυνε του πλούσιους να μην είναι πλεονέκτες, υπερήφανοι, άπληστοι και χυδαίοι, αλλά να είναι ευεργέτες , υπερασπιστές και σωτήρες της κοινωνίας. Ο πλούτος και το εμπόριο πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσα για την ανάπτυξη του κοινωνικού συνόλου. (Εδώ μπορούμε να φαντασθούμε ποια θα ήταν η θέση του ιερού Χρυσοστόμου αν ζούσε σήμερα, στην εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης όπου ο πλούτος έχει συγκεντρωθεί σε ελάχιστα χέρια, αυτοί βεβαίως κολυμπούν μέσα στο χρήμα και στη χλιδή και από την άλλη μεριά δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας στερούνται βασικών αγαθών. Μόνο από αυτά που πετάει στα σκουπίδια η πολιτισμένη Δύση!!! Θα μπορούσαν να θρέψουν εκατομμύρια παιδιά και να μην πεθαίνουν από την πείνα).
Οι Κληρικοί έπρεπε να έχουν ιδιαίτερη αγάπη προς τους πτωχούς. Αυτό εθεωρείτο προσόν για τη χειροτονία τους. Όταν μια επισκοπική θέση ήταν κενή οι πιστοί έψαχναν να βρουν υποψήφιο για τη θέση ο οποίος θα ήταν άνθρωπος της αγάπης. Θα φημιζόταν για τη φιλανθρωπία του. Το ίδιο συνέβαινε και για τον Πατριαρχικό θρόνο όταν ήταν κενός και έχομε πολλά παραδείγματα αναδείξεως Πατριαρχών ανθρώπων των οποίων τα προσόντα υπερτερούσαν στη φιλανθρωπία και γενικά στα έργα αγάπης. Ο πατριάρχης Σισίνιος , ο επίσκοπος Κύπρου Θεοδώρητος, ο Επιφάνιος Κύπρου,ο άγιος Σπυρίδων, ο άγιος Νικόλαος, ο άγιος Ιωάννης ο ελεήμων έκαμε πρόγραμμα προνοίας για 7.500 ανθρώπους που είχαν ανάγκη στην Αλεξάνδρεια, αλλά και πάρα πολλοί άλλοι ανήκουν στη κατηγορία που βασικό τους προσόν για την χειροτονία ήταν η φιλανθρωπία τους. Ο επίσκοπος Μαϊουμά Ζήνων συνέχισε το επάγγελμα του υφαντουργού και μετά την χειροτονία του για να έχει τη δυνατότητα να βοηθάει τους πτωχούς. Ο πατριάρχης Ταράσιος δημιούργησε τόσα φιλανθρωπικά έργα που κατά το βιογράφο του δεν είναι εύκολο ν’ απαριθμηθούν. Στέγασε ξένους , βοήθησε λεπρούς και αναπήρους, προστάτεψε ορφανά και χήρες. Την Κυριακή του Πάσχα ο ίδιος επισκεπτόταν ίδρυμα όπου συντρόφευε και υπηρετούσε τους τροφίμους του. Αλλά και ο Θεοφύλακτος Νικομηδείας , χειροτονία του Ταρασίου συνέχισε το έργο του πνευματικού του. Πέρα από την ανέγερση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων επισκεπτόταν τους αρρώστους στα νοσοκομεία, τους μοίραζε δώρα και τους εκδήλωνε την αγάπη του πλένοντας τις πληγές τους , ιδίως στα θύματα της λέπρας.
Ζηλωτές γενικά κληρικοί προσπαθούσαν να δώσουν νέα πνοή στην περιοχή τους μέσα από την φιλανθρωπία. Πολλοί κληρικοί για να ανταπεξέρχονται καλλίτερα στο έργο τους είχαν σπουδάσει και ιατρική. ΄Ετσι η προσφορά τους ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
Παράλληλα με το έργο των κληρικών η Εκκλησία για να βοηθήσει καλλίτερα το φιλανθρωπικό της έργο χρησιμοποίησε και το θεσμό των Διακονισσών. Η τάξη αυτή έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην πρωτοχριστιανική Εκκλησία, αλλά και στο Βυζάντιο δεν υστέρησε. Εκτός από τη βοήθεια στη βάπτιση των γυναικών, οι Διακόνισσες ανέλαβαν τη φροντίδα αρρώστων , ταλαιπωρημένων και έτρεχαν για τις ανάγκες των πτωχών και των δυστυχισμένων. Μετά την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού και με τον περιορισμό των θρησκευτικών καθηκόντων των διακονισσών , η τάξη τους απέκτησε κοινωνική σπουδαιότητα στο προνοιακό έργο της Εκκλησίας. Επί Ιουστινιανού η Αγία Σοφία είχε 40 διακόνισσες. Μέχρι τον 12ο αιώνα συναντούμε το θεσμό των διακονισσών.
Εκτός από το θεσμό των διακονισσών, η Εκκλησία χρησιμοποίησε για το ποιμαντικό και φιλανθρωπικό της έργο και τον οργανισμό των «Διακονιών». Οι «διακονίες» ήταν όργανο όχι μόνο διανομής υλικών αγαθών από την Εκκλησία, αλλά προσέφερε και πνευματική βοήθεια και θρησκευτική καθοδήγηση. Η «Διακονία» διατηρούσε αποθήκες τροφίμων και υλικών εφοδίων σε διάφορα ζωτικά μέρη των πόλεων . Είχε αρκετό προσωπικό με υπεύθυνο κληρικό. Οι υπηρεσίες της «διακονίας» περιελάμβαναν όχι μόνο τροφές και ρούχα, αλλά και φροντίδα για την υγεία και την καθαριότητα. Προσέφερε τις υπηρεσίες της σ’ όλους που είχαν ανάγκη, χωρίς να γινόταν διάκριση, φυλής, φύλου και θρησκείας. Εξ άλλου και σήμερα η Εκκλησία μας αυτή την πρακτική ακολουθεί. Στην Αλβανία ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος δεν κάνει καμία διάκριση στις έχοντες ανάγκη. Προσφέρει τη βοήθειά της Εκκλησίας αδιακρίτως φυλής και θρησκεύματος. Την περασμένη εβδομάδα ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Χριστόδουλος, επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους και προσέφερε οικονομική και φαρμακευτική βοήθεια στους δεινοπαθούντες Παλαιστινίους. Από πηγές που έχουν διασωθεί φαίνεται ότι ο θεσμός των «διακονιών» είχε εξαπλωθεί σε Ανατολή και Δύση προήλθε από Μοναστικές κοινότητες της Αιγύπτου. Στην Κωνσταντινούπολη διατηρήθηκε μέχρι και τον 12ο αιώνα.

Στο Βυζάντιο η Εκκλησία ακολούθησε την επανάσταση που έκανε στο χώρο αυτό η πρωτοχριστιανική Εκκλησία. Κανόνες τοπικών και Οικουμενικών συμβουλεύουν ότι πρέπει ν’ ανεγερθούν διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα σε κάθε πόλη της αυτοκρατορίας. Οι επίσκοποι έθεταν τα ορφανά, τις χήρες ,τους φτωχούς και τους ξένους που δεν είχαν τα προς το ζην κάτω από τη φροντίδα Ιερέων και Διακόνων. Αμέσως μετά την κατάπαυση των διωγμών η Εκκλησία ανέλαβε να καλλιεργήσει μια πιο φιλάνθρωπη συνείδηση στην Ελληνική Ανατολή και στην Λατινική Δύση. Από την εποχή του μεγάλου Κωνσταντίνου η Εκκλησία ήταν παρούσα στα εργαστήρια, στην αγορά, στα σπίτια, στους δρόμους, ακόμη και στον Ιππόδρομο. Επί Θεοδοσίου του Β΄ και κυρίως επί του Ιουστινιανού , τα δικαστήρια αναδιοργανώθηκαν και επηρεάστηκαν από την Χριστιανική αντίληψη περί δικαιοσύνης με βάση την αγάπη και τη συμπόνια.
Η Εκκλησία σε καμία περίοδο της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας δεν περιόρισε τα ενδιαφέροντά της μόνο στην προσευχή και στις μεταφυσικές αναζητήσεις. Οι προσευχές δεν λέγοντας μόνο για να τις ακούσει ο Θεός, αλλά γίνονταν και προτροπές προς τους πιστούς για να παρακινηθούν σε δραστηριότητα. Η λειτουργική της ζωή ήταν αγάπη και διακονία. Κλασσικό παράδειγμα ο Μέγας Βασίλειος. Από πρεσβύτερος ακόμη ανάπτυξε αξιόλογη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Στον μεγάλο λιμό του 368 πρωτοστάτησε στα έργα αγάπης. Εκτός από τα κηρύγματα, πούλησε μεγάλο μέρος της πατρικής του περιουσίας και οργάνωσε συσσίτια για όλους τους φτωχούς, ξένους, χριστιανούς, ειδωλολάτρες και Εβραίους. Η πεποίθησή του ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον τον οδήγησε να τονίσει ότι η μοναστική ζωή πρέπει να είναι μέσα στον κόσμο και να εκφράζεται με αγάπη στον πλησίον. Από τότε ένα μεγάλο μέρος του Βυζαντινού μοναχισμού τόνιζε την κοινωνική προσφορά και ιδιαίτερα την φροντίδα για τις ασθενείς τάξεις. ΄Ετσι δεν έχομε μόνο Μοναστήρια σε ερημικές περιοχές, αλλά έχομε Μοναστήρια και μέσα στον κόσμο, κοντά στις πόλεις και μέσα σ’ αυτές.
Άλλη βασική καινοτομία του Μ. Βασιλείου ήταν η συστηματική οργάνωση των διαφόρων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Μετά την χειροτονία του σε επίσκοπο ο Βασίλειος χρησιμοποίησε το υπόλοιπο της περιουσίας του, καθώς και μεγάλες προσφορές πλουσίων φίλων και γνωστών του για την ίδρυση συγκροτήματος με νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, γηροκομείο, ξενώνα για φτωχούς ταξιδιώτες, νοσοκομείο για αρρώστους με μεταδοτικές ασθένειες κ.λ.π ιδρύματα. ΄Ολο αυτό το συγκρότημα ονομάσθηκε «Βασιλειάς».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι άλλοι Καππαδόκες Πατέρες. Ο ΄Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έγινε ο πιο δημοφιλής άγιος όχι γιατί υπήρξε μεγάλος Θεολόγος και ο μεγαλύτερος ρήτορας της Εκκλησίας μας, αλλά γιατί το ενδιαφέρον του και η αγάπη του στράφηκαν στους αδελφούς που είχαν ανάγκη. Διέθεσε την μεγάλη του περιουσία και τα προσωπικά του υπάρχοντα για την ανέγερση νοσοκομείων, πτωχοκομείων, κ.λ.π φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Καταδίκαζε την κοινωνική αδικία από όπου και αν προερχόταν. Υπερασπιζόταν πτωχούς, ξένους, χήρες, ορφανά, ταξιδιώτες, αιχμαλώτους, ασθενείς, λεπρούς και αναπήρους. Υπεραμυνόταν των δικαιωμάτων των εργατών καθώς και των αγροτών που τους εκμεταλλεύονταν πλούσιοι κτηματίες. Αναφέρει σχετικά σε ομιλία του απευθυνόμενος σε κρατικό αξιωματούχο:
«Χτίζετε μαρμάρινα παλάτια, ενώ καταπιέζετε τους πτωχούς, αρνείστε το νόμισμα στον ζητιάνο, στολίζετε όμως με χρυσά χαλινάρια τα άλογά σας. Περιφρονείτε τους πτωχούς, αλλά τιμάτε τους σκύλους και τ’ άλογα στον ιππόδρομο».
Ο Ιερός Χρυσόστομος παρότρυνε του πλούσιους να μην είναι πλεονέκτες, υπερήφανοι, άπληστοι και χυδαίοι, αλλά να είναι ευεργέτες , υπερασπιστές και σωτήρες της κοινωνίας. Ο πλούτος και το εμπόριο πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσα για την ανάπτυξη του κοινωνικού συνόλου. (Εδώ μπορούμε να φαντασθούμε ποια θα ήταν η θέση του ιερού Χρυσοστόμου αν ζούσε σήμερα, στην εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης όπου ο πλούτος έχει συγκεντρωθεί σε ελάχιστα χέρια, αυτοί βεβαίως κολυμπούν μέσα στο χρήμα και στη χλιδή και από την άλλη μεριά δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας στερούνται βασικών αγαθών. Μόνο από αυτά που πετάει στα σκουπίδια η πολιτισμένη Δύση!!! Θα μπορούσαν να θρέψουν εκατομμύρια παιδιά και να μην πεθαίνουν από την πείνα).
Οι Κληρικοί έπρεπε να έχουν ιδιαίτερη αγάπη προς τους πτωχούς. Αυτό εθεωρείτο προσόν για τη χειροτονία τους. ΄Όταν μια επισκοπική θέση ήταν κενή οι πιστοί έψαχναν να βρουν υποψήφιο για τη θέση ο οποίος θα ήταν άνθρωπος της αγάπης. Θα φημιζόταν για τη φιλανθρωπία του. Το ίδιο συνέβαινε και για τον Πατριαρχικό θρόνο όταν ήταν κενός και έχομε πολλά παραδείγματα αναδείξεως Πατριαρχών ανθρώπων των οποίων τα προσόντα υπερτερούσαν στη φιλανθρωπία και γενικά στα έργα αγάπης. Ο πατριάρχης Σισίνιος , ο επίσκοπος Κύπρου Θεοδώρητος, ο Επιφάνιος Κύπρου,ο άγιος Σπυρίδων, ο άγιος Νικόλαος, ο άγιος Ιωάννης ο ελεήμων έκαμε πρόγραμμα προνοίας για 7.500 ανθρώπους που είχαν ανάγκη στην Αλεξάνδρεια, αλλά και πάρα πολλοί άλλοι ανήκουν στη κατηγορία που βασικό τους προσόν για την χειροτονία ήταν η φιλανθρωπία τους. Ο επίσκοπος Μαϊουμά Ζήνων συνέχισε το επάγγελμα του υφαντουργού και μετά την χειροτονία του για να έχει τη δυνατότητα να βοηθάει τους πτωχούς. Ο πατριάρχης Ταράσιος δημιούργησε τόσα φιλανθρωπικά έργα που κατά το βιογράφο του δεν είναι εύκολο ν’ απαριθμηθούν. Στέγασε ξένους , βοήθησε λεπρούς και αναπήρους, προστάτεψε ορφανά και χήρες. Την Κυριακή του Πάσχα ο ίδιος επισκεπτόταν ίδρυμα όπου συντρόφευε και υπηρετούσε τους τροφίμους του. Αλλά και ο Θεοφύλακτος Νικομηδείας , χειροτονία του Ταρασίου συνέχισε το έργο του πνευματικού του. Πέρα από την ανέγερση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων επισκεπτόταν τους αρρώστους στα νοσοκομεία, τους μοίραζε δώρα και τους εκδήλωνε την αγάπη του πλένοντας τις πληγές τους , ιδίως στα θύματα της λέπρας.
Ζηλωτές γενικά κληρικοί προσπαθούσαν να δώσουν νέα πνοή στην περιοχή τους μέσα από την φιλανθρωπία. Πολλοί κληρικοί για να ανταπεξέρχονται καλλίτερα στο έργο τους είχαν σπουδάσει και ιατρική. ΄Ετσι η προσφορά τους ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
Παράλληλα με το έργο των κληρικών η Εκκλησία για να βοηθήσει καλλίτερα το φιλανθρωπικό της έργο χρησιμοποίησε και το θεσμό των Διακονισσών. Η τάξη αυτή έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην πρωτοχριστιανική Εκκλησία, αλλά και στο Βυζάντιο δεν υστέρησε. Εκτός από τη βοήθεια στη βάπτιση των γυναικών, οι Διακόνισσες ανέλαβαν τη φροντίδα αρρώστων , ταλαιπωρημένων και έτρεχαν για τις ανάγκες των πτωχών και των δυστυχισμένων. Μετά την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού και με τον περιορισμό των θρησκευτικών καθηκόντων των διακονισσών , η τάξη τους απέκτησε κοινωνική σπουδαιότητα στο προνοιακό έργο της Εκκλησίας. Επί Ιουστινιανού η Αγία Σοφία είχε 40 διακόνισσες. Μέχρι τον 12ο αιώνα συναντούμε το θεσμό των διακονισσών.
Εκτός από το θεσμό των διακονισσών, η Εκκλησία χρησιμοποίησε για το ποιμαντικό και φιλανθρωπικό της έργο και τον οργανισμό των «Διακονιών». Οι «διακονίες» ήταν όργανο όχι μόνο διανομής υλικών αγαθών από την Εκκλησία, αλλά προσέφερε και πνευματική βοήθεια και θρησκευτική καθοδήγηση. Η «Διακονία» διατηρούσε αποθήκες τροφίμων και υλικών εφοδίων σε διάφορα ζωτικά μέρη των πόλεων . Είχε αρκετό προσωπικό με υπεύθυνο κληρικό. Οι υπηρεσίες της «διακονίας» περιελάμβαναν όχι μόνο τροφές και ρούχα, αλλά και φροντίδα για την υγεία και την καθαριότητα. Προσέφερε τις υπηρεσίες της σ’ όλους που είχαν ανάγκη, χωρίς να γινόταν διάκριση, φυλής, φύλου και θρησκείας. Εξ άλλου και σήμερα η Εκκλησία μας αυτή την πρακτική ακολουθεί. Στην Αλβανία ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος δεν κάνει καμία διάκριση στις έχοντες ανάγκη. Προσφέρει τη βοήθειά της Εκκλησίας αδιακρίτως φυλής και θρησκεύματος. Την περασμένη εβδομάδα ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Χριστόδουλος, επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους και προσέφερε οικονομική και φαρμακευτική βοήθεια στους δεινοπαθούντες Παλαιστινίους. Από πηγές που έχουν διασωθεί φαίνεται ότι ο θεσμός των «διακονιών» είχε εξαπλωθεί σε Ανατολή και Δύση προήλθε από Μοναστικές κοινότητες της Αιγύπτου. Στην Κωνσταντινούπολη διατηρήθηκε μέχρι και τον 12ο αιώνα.

Α) Η ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ:

Στο Βυζάντιο η Εκκλησία ακολούθησε την επανάσταση που έκανε στο χώρο αυτό η πρωτοχριστιανική Εκκλησία. Κανόνες τοπικών και Οικουμενικών συμβουλεύουν ότι πρέπει ν’ ανεγερθούν διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα σε κάθε πόλη της αυτοκρατορίας. Οι επίσκοποι έθεταν τα ορφανά, τις χήρες ,τους φτωχούς και τους ξένους που δεν είχαν τα προς το ζην κάτω από τη φροντίδα Ιερέων και Διακόνων. Αμέσως μετά την κατάπαυση των διωγμών η Εκκλησία ανέλαβε να καλλιεργήσει μια πιο φιλάνθρωπη συνείδηση στην Ελληνική Ανατολή και στην Λατινική Δύση. Από την εποχή του μεγάλου Κωνσταντίνου η Εκκλησία ήταν παρούσα στα εργαστήρια, στην αγορά, στα σπίτια, στους δρόμους, ακόμη και στον Ιππόδρομο. Επί Θεοδοσίου του Β΄ και κυρίως επί του Ιουστινιανού , τα δικαστήρια αναδιοργανώθηκαν και επηρεάστηκαν από την Χριστιανική αντίληψη περί δικαιοσύνης με βάση την αγάπη και τη συμπόνια.
Η Εκκλησία σε καμία περίοδο της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας δεν περιόρισε τα ενδιαφέροντά της μόνο στην προσευχή και στις μεταφυσικές αναζητήσεις. Οι προσευχές δεν λέγοντας μόνο για να τις ακούσει ο Θεός, αλλά γίνονταν και προτροπές προς τους πιστούς για να παρακινηθούν σε δραστηριότητα. Η λειτουργική της ζωή ήταν αγάπη και διακονία. Κλασσικό παράδειγμα ο Μέγας Βασίλειος. Από πρεσβύτερος ακόμη ανάπτυξε αξιόλογη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Στον μεγάλο λιμό του 368 πρωτοστάτησε στα έργα αγάπης. Εκτός από τα κηρύγματα, πούλησε μεγάλο μέρος της πατρικής του περιουσίας και οργάνωσε συσσίτια για όλους τους φτωχούς, ξένους, χριστιανούς, ειδωλολάτρες και Εβραίους. Η πεποίθησή του ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον τον οδήγησε να τονίσει ότι η μοναστική ζωή πρέπει να είναι μέσα στον κόσμο και να εκφράζεται με αγάπη στον πλησίον. Από τότε ένα μεγάλο μέρος του Βυζαντινού μοναχισμού τόνιζε την κοινωνική προσφορά και ιδιαίτερα την φροντίδα για τις ασθενείς τάξεις. ΄Ετσι δεν έχομε μόνο Μοναστήρια σε ερημικές περιοχές, αλλά έχομε Μοναστήρια και μέσα στον κόσμο, κοντά στις πόλεις και μέσα σ’ αυτές.
Άλλη βασική καινοτομία του Μ. Βασιλείου ήταν η συστηματική οργάνωση των διαφόρων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Μετά την χειροτονία του σε επίσκοπο ο Βασίλειος χρησιμοποίησε το υπόλοιπο της περιουσίας του, καθώς και μεγάλες προσφορές πλουσίων φίλων και γνωστών του για την ίδρυση συγκροτήματος με νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, γηροκομείο, ξενώνα για φτωχούς ταξιδιώτες, νοσοκομείο για αρρώστους με μεταδοτικές ασθένειες κ.λ.π ιδρύματα. ΄Ολο αυτό το συγκρότημα ονομάσθηκε «Βασιλειάς».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι άλλοι Καππαδόκες Πατέρες. Ο ΄Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έγινε ο πιο δημοφιλής άγιος όχι γιατί υπήρξε μεγάλος Θεολόγος και ο μεγαλύτερος ρήτορας της Εκκλησίας μας, αλλά γιατί το ενδιαφέρον του και η αγάπη του στράφηκαν στους αδελφούς που είχαν ανάγκη. Διέθεσε την μεγάλη του περιουσία και τα προσωπικά του υπάρχοντα για την ανέγερση νοσοκομείων, πτωχοκομείων, κ.λ.π φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Καταδίκαζε την κοινωνική αδικία από όπου και αν προερχόταν. Υπερασπιζόταν πτωχούς, ξένους, χήρες, ορφανά, ταξιδιώτες, αιχμαλώτους, ασθενείς, λεπρούς και αναπήρους. Υπεραμυνόταν των δικαιωμάτων των εργατών καθώς και των αγροτών που τους εκμεταλλεύονταν πλούσιοι κτηματίες. Αναφέρει σχετικά σε ομιλία του απευθυνόμενος σε κρατικό αξιωματούχο:
«Χτίζετε μαρμάρινα παλάτια, ενώ καταπιέζετε τους πτωχούς, αρνείστε το νόμισμα στον ζητιάνο, στολίζετε όμως με χρυσά χαλινάρια τα άλογά σας. Περιφρονείτε τους πτωχούς, αλλά τιμάτε τους σκύλους και τ’ άλογα στον ιππόδρομο».
Ο Ιερός Χρυσόστομος παρότρυνε του πλούσιους να μην είναι πλεονέκτες, υπερήφανοι, άπληστοι και χυδαίοι, αλλά να είναι ευεργέτες , υπερασπιστές και σωτήρες της κοινωνίας. Ο πλούτος και το εμπόριο πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσα για την ανάπτυξη του κοινωνικού συνόλου. (Εδώ μπορούμε να φαντασθούμε ποια θα ήταν η θέση του ιερού Χρυσοστόμου αν ζούσε σήμερα, στην εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης όπου ο πλούτος έχει συγκεντρωθεί σε ελάχιστα χέρια, αυτοί βεβαίως κολυμπούν μέσα στο χρήμα και στη χλιδή και από την άλλη μεριά δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας στερούνται βασικών αγαθών. Μόνο από αυτά που πετάει στα σκουπίδια η πολιτισμένη Δύση!!! Θα μπορούσαν να θρέψουν εκατομμύρια παιδιά και να μην πεθαίνουν από την πείνα).
Οι Κληρικοί έπρεπε να έχουν ιδιαίτερη αγάπη προς τους πτωχούς. Αυτό εθεωρείτο προσόν για τη χειροτονία τους. Όταν μια επισκοπική θέση ήταν κενή οι πιστοί έψαχναν να βρουν υποψήφιο για τη θέση ο οποίος θα ήταν άνθρωπος της αγάπης. Θα φημιζόταν για τη φιλανθρωπία του. Το ίδιο συνέβαινε και για τον Πατριαρχικό θρόνο όταν ήταν κενός και έχομε πολλά παραδείγματα αναδείξεως Πατριαρχών ανθρώπων των οποίων τα προσόντα υπερτερούσαν στη φιλανθρωπία και γενικά στα έργα αγάπης. Ο πατριάρχης Σισίνιος , ο επίσκοπος Κύπρου Θεοδώρητος, ο Επιφάνιος Κύπρου,ο άγιος Σπυρίδων, ο άγιος Νικόλαος, ο άγιος Ιωάννης ο ελεήμων έκαμε πρόγραμμα προνοίας για 7.500 ανθρώπους που είχαν ανάγκη στην Αλεξάνδρεια, αλλά και πάρα πολλοί άλλοι ανήκουν στη κατηγορία που βασικό τους προσόν για την χειροτονία ήταν η φιλανθρωπία τους. Ο επίσκοπος Μαϊουμά Ζήνων συνέχισε το επάγγελμα του υφαντουργού και μετά την χειροτονία του για να έχει τη δυνατότητα να βοηθάει τους πτωχούς. Ο πατριάρχης Ταράσιος δημιούργησε τόσα φιλανθρωπικά έργα που κατά το βιογράφο του δεν είναι εύκολο ν’ απαριθμηθούν. Στέγασε ξένους , βοήθησε λεπρούς και αναπήρους, προστάτεψε ορφανά και χήρες. Την Κυριακή του Πάσχα ο ίδιος επισκεπτόταν ίδρυμα όπου συντρόφευε και υπηρετούσε τους τροφίμους του. Αλλά και ο Θεοφύλακτος Νικομηδείας , χειροτονία του Ταρασίου συνέχισε το έργο του πνευματικού του. Πέρα από την ανέγερση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων επισκεπτόταν τους αρρώστους στα νοσοκομεία, τους μοίραζε δώρα και τους εκδήλωνε την αγάπη του πλένοντας τις πληγές τους , ιδίως στα θύματα της λέπρας.
Ζηλωτές γενικά κληρικοί προσπαθούσαν να δώσουν νέα πνοή στην περιοχή τους μέσα από την φιλανθρωπία. Πολλοί κληρικοί για να ανταπεξέρχονται καλλίτερα στο έργο τους είχαν σπουδάσει και ιατρική. ΄Ετσι η προσφορά τους ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
Παράλληλα με το έργο των κληρικών η Εκκλησία για να βοηθήσει καλλίτερα το φιλανθρωπικό της έργο χρησιμοποίησε και το θεσμό των Διακονισσών. Η τάξη αυτή έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην πρωτοχριστιανική Εκκλησία, αλλά και στο Βυζάντιο δεν υστέρησε. Εκτός από τη βοήθεια στη βάπτιση των γυναικών, οι Διακόνισσες ανέλαβαν τη φροντίδα αρρώστων , ταλαιπωρημένων και έτρεχαν για τις ανάγκες των πτωχών και των δυστυχισμένων. Μετά την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού και με τον περιορισμό των θρησκευτικών καθηκόντων των διακονισσών , η τάξη τους απέκτησε κοινωνική σπουδαιότητα στο προνοιακό έργο της Εκκλησίας. Επί Ιουστινιανού η Αγία Σοφία είχε 40 διακόνισσες. Μέχρι τον 12ο αιώνα συναντούμε το θεσμό των διακονισσών.
Εκτός από το θεσμό των διακονισσών, η Εκκλησία χρησιμοποίησε για το ποιμαντικό και φιλανθρωπικό της έργο και τον οργανισμό των «Διακονιών». Οι «διακονίες» ήταν όργανο όχι μόνο διανομής υλικών αγαθών από την Εκκλησία, αλλά προσέφερε και πνευματική βοήθεια και θρησκευτική καθοδήγηση. Η «Διακονία» διατηρούσε αποθήκες τροφίμων και υλικών εφοδίων σε διάφορα ζωτικά μέρη των πόλεων . Είχε αρκετό προσωπικό με υπεύθυνο κληρικό. Οι υπηρεσίες της «διακονίας» περιελάμβαναν όχι μόνο τροφές και ρούχα, αλλά και φροντίδα για την υγεία και την καθαριότητα. Προσέφερε τις υπηρεσίες της σ’ όλους που είχαν ανάγκη, χωρίς να γινόταν διάκριση, φυλής, φύλου και θρησκείας. Εξ άλλου και σήμερα η Εκκλησία μας αυτή την πρακτική ακολουθεί. Στην Αλβανία ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος δεν κάνει καμία διάκριση στις έχοντες ανάγκη. Προσφέρει τη βοήθειά της Εκκλησίας αδιακρίτως φυλής και θρησκεύματος. Την περασμένη εβδομάδα ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Χριστόδουλος, επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους και προσέφερε οικονομική και φαρμακευτική βοήθεια στους δεινοπαθούντες Παλαιστινίους. Από πηγές που έχουν διασωθεί φαίνεται ότι ο θεσμός των «διακονιών» είχε εξαπλωθεί σε Ανατολή και Δύση προήλθε από Μοναστικές κοινότητες της Αιγύπτου. Στην Κωνσταντινούπολη διατηρήθηκε μέχρι και τον 12ο αιώνα.

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

Ομιλία Πρεσβ. Δημητρίου Λ. Παπαγεωργίου

κατά τη Θεία Λειτουργία που έγινε για την προστασία του περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου 2005 στο Εκκλησάκι του Αγίου Ραφαήλ Σαραβαλίου.

          Στην Ορθόδοξη παράδοση η αρμονική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον είναι κάτι το ουσιώδες. Ο άνθρωπος, η κορωνίδα της δημιουργίας, δημιουργήθηκε από το Θεό και τοποθετήθηκε όχι σε ένα εχθρικό περιβάλλον αλλά στον παράδεισο. Η Αγία Γραφή αναφέρει σχετικά: «Και έλαβεν Κύριος ο Θεός τον άνθρωπον, ον έπλασεν, και έθετο αυτόν εν τω παραδείσω εργάζεσθαι αυτόν και φυλάσσειν» (Γεν. 2,15).

        Η δυσαρμονία στις σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον εμφανίζονται σαν συνέπεια της παρακοής και ανταρσίας του ανθρώπου εναντίον του Θεού. Ο άνθρωπος μέσα στον παράδεισο ήταν ο βασιλιάς της κτίσεως, αυτό εξάλλου σημαίνει και η ονοματοδοσία την οποία έδωσε ο άνθρωπος σε όλη την υλική κτίση. Αυτή η εξουσία του ανθρώπου πάνω στην υλική δημιουργία δεν είναι ούτε απόλυτη, ούτε απεριόριστη. Ο άνθρωπος είναι βασιλιάς, όχι σαν απόλυτος μονάρχης, αλλά σαν συνταγματικός. Έχει καθήκον να σεβαστεί το δώρο του Θεού.

           Με την πτώση του ο άνθρωπος συμπαρασύρει μαζί του και την κτίση. Από τότε και η κτίση «συστενάζει και συνωδίνη» μαζί του. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος και ο κόσμος δεν χωρίζονται στο σχέδιο της δημιουργίας και η πτώση του ανθρώπου που είχε σαν αποτέλεσμα τη φθορά και το θάνατο τον δικό του, επέφερε και την εξαχρείωση όλης της κτίσης. Και η φύση έκαμε τη δική της ανταρσία. Επαναστάτησε κατά του άνθρώπου, αγρίεψε «ακάνθας και τριβόλους ανατελεί σοι… εν ιδρώτι του προσώπου σου φαγή τον άρτον σου … γη ει και εις γην απελεύσει» (Γεν. 3,18-19).

         Αυτή τη διαταραχθείσα σχέση Θεού και κόσμου ήλθε ν’ αποκαταστήσει ο Ιησούς Χριστός με την ενανθρώπισή του. Ο Χριστός με τον ερχομό του στη γη, λύτρωσε όχι μόνο την ανθρωπότητα, αλλά και ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον του ανθρώπου. Εν Χριστώ σωτηρία σημαίνει ανάμεσα στ’ άλλα ότι ο άνθρωπος αποκτά την παλιά του θέση ως μεσολαβητής και αρχιερέας της δημιουργίας.

         Η μεγάλη σημασία της υλικής δημιουργίας φαίνεται με απλότητα σε όλες τις μεγάλες στιγμές της επίγειας ζωή του Χριστού: α) Στην ενανθρώπιση ο Κύριος έλαβε όχι μόνο ανθρώπινη ψυχή, αλλά και υλικό σώμα. το οποίο έκανε «πηγή αγιασμού». β) Με τη Βάπτισή του στον Ιορδάνη ο Κύριος πλένεται στο υλικό στοιχείο του νερού, που σημαίνει προτύπωση του μυστηρίου του βαπτίσματος, αλλά και κάθαρση και ανανέωση της υλικής δημιουργίας. γ) Στην Μεταμόρφωση βλέπομε το φυσικό σώμα του Χριστού να λάμπει από θεία δόξα. Την ίδια έμφαση στα υλικά πράγματα έδωσε ο Κύριος σε όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής Του.

        Ο Χριστός είναι ο ενανθρωπήσας Θεός, που προσέλαβε την ύλη, σκήνωσε μέσα στην ύλη και με αυτή απεργάσθηκε το μέγα μυστήριο της Θείας Οικονομίας που είναι η σωτηρία του ανθρώπου και η ανακαίνιση του κόσμου. Ο άνθρωπος σαν δημιούργημα του Θεού «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» έχει εξουσία στον κόσμο, αλλά έχει και ευθύνες. Δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τη φύση αυθαίρετα. Αν το κάνει οι συνέπειες είναι πολύ μεγάλες και τις γευόμαστε όλοι.