Τετάρτη 8 Οκτωβρίου 2008

ΤΟ ΓΕΝ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ










Από τα εγκαίνια του Νέου Κτιρίου
Μετά τη Μεταπολίτευση (1974), ιδρύθηκε στην Πάτρα το «Μέσο Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο Πατρών», με τριετή φοίτηση, σύμφωνα με το Π. Δ. 178/1976, αντί του Ανωτέρου Εκκλησιαστικού Φροντιστηρίου Πατρών, που είχε ιδρυθεί με το
Β.Δ. 23-10-1947 (ΦΕΚ 235, τ.Α΄, 1947) και καταργήθηκε με το Β.Δ. 487/1971. Το Μέσο Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο αντιστοιχούσε στο Τριτάξιο Γυμνάσιο και σκοπό είχε την επιμόρφωση, εκτός των λαϊκών σπουδαστών, των Κληρικών που είχαν χειροτονηθεί με μειωμένα προσόντα, για την επάνδρωση ενοριών της υπαίθρου. Στο Μ.Ε.Φ. Πατρών φοίτησαν 100 μαθητές Κληρικοί και Λαϊκοί. Από τους Λαϊκούς σχεδόν όλοι χειροτονήθηκαν Ιερείς. Επίσης από τους αποφοίτους 30 μαθητές συνέχισαν τις σπουδές τους στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών και στη συνέχεια 13, έδωσαν εξετάσεις και εισήχθησαν κυρίως στο Ποιμαντικό Τμήμα των Θεολογικών μας Σχολών. Με το Π.Δ. 100/1979, το Μ.Ε.Φ. Πατρών μετατράπηκε σε τετρατάξιο Εκκλησιαστικό Λύκειο (ΦΕΚ 152/1979, τ.Α) και λειτούργησε για πρώτη φορά το Σχολικό Έτος 1979-1980, έκτοτε λειτουργεί χωρίς καμία διακοπή. Μέχρι και το Σχολικό ΄Ετος 1987-1988 λειτουργούσε και Οικοτροφείο για τους σπουδαστές που προέρχονταν από περιοχές εκτός Πατρών. Κάλυπτε ολόκληρη τη Δυτική Ελλάδα. Η λειτουργία του Οικοτροφείου ανεστάλη λόγω ελλείψεως προσωπικού στην αρχή και κατόπιν λόγω μη υπάρχοντος καταλλήλου κτιρίου να στεγάσει και το Οικοτροφείο.
 Το Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών μέχρι και το Σχολικό Έτος 2005-2006 χωριζόταν σε δύο τμήματα: Το πρώτο τμήμα περιελάμβανε και περιλαμβάνει τις τρεις Λυκειακές τάξεις, τις οποίες όταν τελειώσει ο μαθητής παίρνει Απολυτήριο Λυκείου και έχει τη δυνατότητα να δώσει Γενικές Εξετάσεις για την εισαγωγή του στην τριτοβάθμια Εκπαίδευση και τις Ανώτερες Εκκλησιαστικές Σχολές. Το δεύτερο τμήμα περιελάμβανε την Δ΄ τάξη, στην οποία ενεγράφονταν απόφοιτοι του τριταξίου Εκκλησιαστικού Λυκείου, αλλά και απόφοιτοι των διαφόρων άλλων τύπων Λυκείων της χώρας μας. Μετά την περάτωση των σπουδών στην Δ΄ τάξη οι απόφοιτοι είχαν την δυνατότητα να δώσουν εξετάσεις στις Ανώτερες Εκκλησιαστικές Σχολές, ή να χειροτονηθούν Ιερείς κατατασσόμενοι στη Β΄ μισθολογική κατηγορία. Με το Ν. 3234/2006, καταργήθηκε η Δ΄ τάξη και τη θέση της πήρε το Εκκλησιαστικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ε.Ι.Ε.Κ.), τμήμα: «Εκκλησιαστική και Πολιτιστική Κατάρτιση». Το Ε.Ι.Ε.Κ. στην Πάτρα λειτουργεί στις εγκαταστάσεις του Γενικού Εκκλησιαστικού Λυκείου και είναι αναπόσπαστο τμήμα του. Στο Ε.Ι.Ε.Κ. εγγράφονται απόφοιτοι των Εκκλησιαστικών Λυκείων, καθώς επίσης και απόφοιτοι όλων των τύπων των Λυκείων ή και πτυχιούχοι Τ.Ε.Ι. και Α.Ε.Ι. Το Σχολικό Έτος 2006-2007 ενεγράφησαν 19 μαθητές. Το Σχολικό Έτος 2007-2008 ενεγράφησαν 22 μαθητές Το Σχολικό Έτος 2008-2009 ενεγράφησαν 29 μαθητές, οι οποίοι επελέγησαν από 40 υποψηφίους. Οι Απόφοιτοι της Ειδικότητας «Εκκλησιαστική και Πολιτιστική Κατάρτιση» μπορούν: 1) Χειροτονούμενοι να καταταγούν στη Β ΄ Μισθολογική κατηγορία Ιερέων, & 2) Να στελεχώσουν τις Διοικητικές και Οικονομικές Υπηρεσίες (οργανισμούς-ιδρύματα –κατασκηνώσεις κ.λ.π.) της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος. Υπάρχει άψογη συνεργασία μεταξύ του Μητροπολίτου Πατρών κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, του Δ/ντού του 2ου Ι.Ε.Κ. Πατρών κ. Χαραλάμπους Κοντοχρήστου, καθώς επίσης και του Δ/ντού του Εκκλησιαστικού Λυκείου Πατρών κ. Ιωάννου Κόττορου. Αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας είναι να αυξάνεται κάθε χρόνο ο αριθμός των υποψηφίων σπουδαστών στο τμήμα: «ΕΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ». Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Η προσφορά του Εκκλησιαστικού Λυκείου Πατρών στην Εκκλησία και στην κοινωνία γενικότερα υπήρξε μεγάλη και συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό. Προσέφερε και προσφέρει όχι μόνο στην Ιερά Μητρόπολη Πατρών στελέχη, αλλά και στις άλλες Μητροπόλεις της Δυτικής Ελλάδος, όπως: Καλαβρύτων και Αιγιαλείας, Ηλείας, Τριφυλίας και Ολυμπίας, Ζακύνθου, Κεφαλληνίας, Λευκάδος και Ιθάκης, Αιτωλίας και Ακαρνανίας, Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου και Φωκίδος. Παλαιότερα που λειτουργούσε Οικοτροφείο φοιτούσαν και μαθητές από μακρινές Ιερές Μητροπόλεις, όπως: Μαντινείας και Κυνουρίας, Μονεμβασίας και Σπάρτης, Μεσσηνίας, Νικοπόλεως και Πρεβέζης, Άρτης, Παραμυθίας και Κερκύρας. Γενικά στο Εκκλησιαστικό λύκειο Πατρών, συμπεριλαμβανομένου και του Μ.Ε.Φ.Π. , φοίτησαν συνολικά 985 μαθητές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μπορέσαμε να βρούμε, 356 απόφοιτοι χειροτονήθηκαν Κληρικοί. Για αρκετούς από τους αποφοίτους από άλλες Μητροπόλεις δεν έχομε στοιχεία για την πορεία τους. Επίσης αρκετοί απόφοιτοι, ακόμη δεν έχουν την κατάλληλη ηλικία για να χειροτονηθούν και να προσέλθουν στις τάξεις του Ιερού Κλήρου, ή να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους από άλλα μετερίζια. - Από τους Αποφοίτους μας 158 έδωσαν Γενικές Εξετάσεις και εισήχθησαν στις Θεολογικές Σχολές των Πανεπιστημίων μας. - 20 Απόφοιτοι εισήχθησαν σε άλλες Πανεπιστημιακές Σχολές όπως: Φιλοσοφική, Ψυχολογία, Νομική, Παιδαγωγικές Ακαδημίες, Τ.Ε.Ι. - Επίσης, αρκετοί Απόφοιτοί μας, έχουν στελεχώσει διάφορες υπηρεσίες (δημόσιες και ιδιωτικές) και προσφέρουν στην Εκκλησία και την κοινωνία από τη θέση που υπηρετούν.

Από τα εγκαίνια του Σχολείου 14-11-2011
Α) ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Α) Διδακτικό: Το Εκκλησιαστικό Λύκειο ευτύχησε να έχει, από τα πρώτα του βήματα, αξιόλογο διδακτικό προσωπικό. Οι εκπαιδευτικοί αγάπησαν το Σχολείο και προσπάθησαν με κάθε τρόπο όχι μόνο να προσφέρουν γνώσεις και ήθος, αλλά να συμπληρώσουν τις οιεσδήποτε άλλες ελλείψεις οι οποίες υπήρχαν και υπάρχουν, όπως αυτές των κτιριακών εγκαταστάσεων και να κάμουν έτσι με την παρουσία τους ευχάριστη αλλά και αποδοτική πνευματικά και γνωσιολογικά τη φοίτηση των μαθητών. Πριν αναφέρουμε τα ονόματα των καθηγητών που σήμερα διδάσκουν στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών, αξιοχρέως πρέπει ν’ αναφέρουμε αυτούς που πέρασαν και άφησαν ανεξίτηλη τη σφραγίδα και τη στάμπα τους στο σχολείο μας,όταν αυτό ήταν στα πρώτα του βήματα και στη νηπιακή του ηλικία και καθόρισαν με την παρουσία τους την παραπέρα πορεία του, η οποία όπως πανθομολογείται υπήρξε πολύ γόνιμος και καρποφόρος για την Εκκλησία και την κοινωνία μας.

1) Κορυφαία θέση ανάμεσα στο εκπαιδευτικό προσωπικό που χάραξε δυνατά την πορεία του Σχολείου είναι αυτή του Πρωτοπρεβ. π. Νικολάου Σκιαδαρέση. Ο π. Νικόλαος, όπως τον αποκαλούν όλοι, ανέλαβε τη Διεύθυνση του Σχολείου, όταν αυτό ήταν ακόμη στα σπάργανα και με το δυναμισμό του, κατόρθωσε σε μικρό χρονικό διάστημα, το νεοσύστατο και άσημο Μέσο Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο Πατρών, αφ’ ενός μεν να εκπληρώσει το σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε (επιμόρφωση Ιερέων με μειωμένα προσόντα), και αφ’ ετέρου να το μετεξελίξει σε Εκκλησιαστικό Λύκειο και να λειτουργεί ως ένα από τα καλλίτερα Εκκλησιαστικά Λύκεια της πατρίδας μας. Ο π. Νικόλαος υπηρέτησε ως Διευθυντής μέχρι τον Ιούνιο του 2007, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε. Ο π. Νικόλαος προσέφερε πολλές υπηρεσίες στην Εκκλησιαστική Εκπαίδευση και από τις θέσεις του Υπηρεσιακού και Εποπτικού Συμβουλίου στο ΥΠΕΠΘ, και εξακολουθεί να προσφέρει από τη θέση μέλους της Συνοδικής Επιτροπής για την Εκκλησιαστική Παιδεία και θρησκευτική αγωγή. 2) Από τους πρώτους που υπηρέτησε ως Θεολόγος καθηγητής, ήταν ο Πρωτοπρεσβ. π. Ερμόλαος Μασσαράς. Μετά τον διευθυντή, ήταν ο μοναδικός κληρικός Θεολόγος και προσέφερε πάρα πολλά στους μαθητές με τις γνώσεις του και την ιδιότητα του Θεολόγου εκπαιδευτικού. 3) Λίαν αξιόλογη υπήρξε η παρουσία και προσφορά του Θεολόγου καθηγητή κ. Ιωάννη Ανδρεώλα, από την Ζάκυνθο. Ο κ. Ανδρεώλας ήταν και απόφοιτος της Εκκλησιαστικής Σχολής Κορίνθου και στα επτά περίπου χρόνια που υπηρέτησε, άφησε έντονα τα σημάδια της παρουσίας του στα μαθήματα που δίδαξε. Από το Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών μετετάγη στη Μέση Εκπαίδευση Ν. Ζακύνθου, όπου μέχρι σήμερα υπηρετεί ως προϊστάμενος της Δ/θμθας Εκπαίδευσης. 4) Ιωαννίδης Παύλος, ο φυσικός που αγάπησε και αγαπήθηκε από όλα τα παιδιά. Είχε μεγάλη προσφορά, ερχόταν πρωί – πρωί στο Σχολείο και πριν αρχίσουν τα μαθήματα ρωτούσε τους μαθητές τι δεν είχαν καταλάβει για να τους κάνει πρωινό φροντιστήριο. Πριν ακόμη πάρει εντολή από το Διευθυντή, είχε τα πάντα έτοιμα, είτε προγράμματα, είτε αποτελέσματα ή οτιδήποτε άλλο. Άλλοι μόνιμοι καθηγητές που υπηρέτησαν μικρό χρονικό διάστημα και μετατέθηκαν ή πήραν μετάταξη στη Μέση Εκπαίδευση ήσαν: π. Γεώργιος Κουμεμπελές, Θεολόγος, Γερονικολός Δημήτριος, μουσικός, Λεωνίδας Τίγκας, φιλόλογος, Παπουτσάκης Στέφανος, φιλόλογος, Μαριάνθη Μαλτεζοπούλου, φιλόλογος, Ανδρέας Διαμάντης, φυσικός, Χρήστος θεολογίτης, Θεολόγος κ.λ.π. καθηγητές που υπηρέτησαν μικρό χρονικό διάστημα. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πατρών, δίδαξαν είτε με απόσπαση, είτε με διάθεση από τη Δ/νση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Αχαΐας αξιόλογοι καθηγητές όπως οι κ.κ. Δημήριος Παπαθανασόπουλος, Μέντης Γεράσιμος, Περικλής Τρακαδάς, Σπήλιος Θεοδωρακόπουλος, Φώτιος Μπαρούτας κ.λ.π. Σήμερα, Σχολικό Έτος 2008-2009, υπηρετούν ως μόνιμοι Εκπαιδευτικοί οι Καθηγητές: 1) Ιωάννης Κόττορος, καθηγητής της Βυζαντινής Μουσικής, Διευθυντής στο Εκκλησιαστικό μας Λύκειο. Έχει αποφοιτήσει από την Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή και την Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία. Στο μικρό χρονικό διάστημα που είναι στο τιμόνι της Διεύθυνσης του Λυκείου έχει κερδίσει με τη αγάπη και την υπομονή του τις καρδιές των μαθητών και των συναδέλφων του καθηγητών. Είναι αιρετό μέλος στο Υπηρεσιακό Συμβούλιο Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης στο ΥΠΕΠΘ. 2) Παναγιώτης Πανογιώργος, Θεολόγος και καθηγ. της Βυζ. Μουσικής, απόφοιτος της Εκκλησιαστικής Σχολής Λαμίας, της Ανωτέρας Σχολής Ιερατικών Σπουδών Αθηνών και του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Είναι γνώστης περισσότερο από κάθε άλλον της Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης και για το λόγο αυτό η παρουσία του είναι πολύ σημαντική. 3) Αρχιμ. Π. Αβρόσιος – Αλέξανδρος Γκουρβέλος, Θεολόγος, είναι αποσπασμένος στην Ιερά Μητρόπολη Πατρών. 4) Φώτιος Ντεντόπουλος, φιλόλογος, απόφοιτος του Εκκλησιαστικού μας Λυκείου. 5) Αικατερίνη Κουνάβη, φιλόγολος. 6) Ανδριάνα Ανδριοπούλου, φιλόλογος. 7) Μαργαρίτα Χλιάπα, φιλόλογος. 8) Σπυρίδων Νικολοβιένης, μαθηματικός. 9) Μωυσόγλου Κωνσταντίνος, φυσικός. 10) Πολύβιος Μπρακατσέλος, γυμναστής.




Β΄ ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ: Σήμερα το Διοικητικό προσωπικό στου Σχολείου αποτελείται από τον Πρεσβ. Δημήτριο Παπαγεωργίου, γραμματέα και από την κ. Σπυριδούλα Μπέστια, καθαρίστρια.

Τα πρώτα χρόνια που λειτουργούσε και πλήρες Οικοτροφείο, το οποίο αρχικά στεγαζόταν στις Κατασκηνώσεις του ΠΙΚΠΑ στην παραλία Πατρών και κατόπιν στο κτίριο της Αλ. Υψηλάντου 197, το διοικητικό προσωπικό απετελείτο και από:

1) Πρεσβ. π. Θεμιστοκλή Δρουκόπουλο, Διευθυντή Οικοτροφείου.

2) Ιεροδ. π. Χρύσανθο Στελλάτο, υπεύθυνο Οικοτροφείου.

3) Πρεσβ. π. Νικόλαο Καράμπελα, Οικονόμο - Διαχειριστή.

4) κ. Γεωργία Καραθανάση, μαγείρισσα.

5) κ. Ευφροσύνη Μακρυγιάννη, μαγείρισσα.

6) κ. Παναγιώτα Μασσαρά, καθαρίστρια, και

7) κ. Κωνσταντίνα Νικολοπούλου, καθαρίστρια.

Είναι αξιοσημείωτο, ότι όλο το προσωπικό, αγάπησε το Σχολείο και όλοι προσπαθούσαν να δώσουν τον καλλίτερο εαυτό τους ώστε το συγκρότημα να λειτουργεί άψογα και να μη λείπει τίποτε από τους Ιεροσπουδαστές. Έβλεπαν το Σχολείο, σαν μια προέκταση του δικού τους σπιτιού και τα παιδιά σαν δικά τους παιδιά, κάτι που σήμερα, μετά από τόσα χρόνια αναγνωρίζεται.

ΟΙ  ΜΑΘΗΤΕΣ  ΤΟΥ ΓΕΝ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 
ΚΑΤΑ  ΣΧΟΛΙΚΟ  ΕΤΟΣ   



     ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1979-1980

           ΤΑΞΗ Α'

1) Αγγελόπουλος Φώτιος
2) Βλάχος Κωνσταντίνος
3) Γαλάνης Σωτήριος
4) Γιαννακάς Χρυσόστομος
5) Γκοτσόπουλος Δημήτριος
6) Γιωτόπουλος Δημήτριος
7) Κατσαούνης Δημήτριος
8) Κοσκινάς Δημήτριος
9) Κόσκορης Σωτήριος
10) Κωστόπουλος Βασίλειος
11) Μάρκος Μιχαήλ
12) Νάτσιος Φώτιος
13) Παπαδημητρίου Κωνσταντίνος
14) Πέττας Σταμάτιος
15) Ρουμελιώτης Αντώνιος
16) Σκαλτάς Νικόλαος
17) Σωτηρακόπουλος Γεώργιος
18) Τερζής Γρηγόριος
19) Τριανταφύλλης Αλέξιος
20) Τσάκαλος Κλεόβουλος


                                    ΤΑΞΗ Β΄

1) Αδαμόπουλος Ανδρέας
2) Διγγελόπουλος Γεώργιος
3) Ηλιόπουλος Γεώργιος
4) Κουρεντζής Ιωάννης
5) Λαζανάς Γεώργιος
6) Πανάερτος Δημήτριος
7) Πατσούρης Ευθύμιος
8) Πέρρος Σπυρίδων
9) Τσακωνάς Δημήτριος
10) Χρονόπουλος Γεώργιος


                                  ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αγγελακόπουλος Γεώργιος
2) Αρδαβάνης Παναγής
3) Γουρδούπης Νικόλαος
4) Κοτσίρης Νικόλαος
5) Λευθεριώτης Χρήστος
6) Μάτσος Μιχαήλ
7) Μπαμπίλης Παναγίωτης
8) Μπουλούκης Γρηγόριος
9) Πέττας Νικόλαος
10) Πλέγας Χαράλαμπος
11) Πρέντζας Σπυρίδων
12) Σπυρόπουλος Θεόδωρος
13) Φερτάκης Κανέλλος


                      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1980-1981

                                 ΤΑΞΗ Α΄

1) Αντωνόπουλος Χρήστος
2) Βαρβιτσιώτης Ευστράτιος
3) Γιωτόπουλος Δημήτριος
4) Κακαλής Νικόλαος
5) Κλουκινιώτης Γεώργιος
6) Κλουκινιώτης Κωνσταντίνος
7) Κόπανος Ιωάννης
8) Κυρίτσης Αθανάσιος
9) Μάντης Παναγιώτης
10) Νάτσιος Φώτιος
11) Ντούσκας Νικόλαος
12) Παναγόπουλος Αθανάσιος 
13) Παντελής Γεώργιος
14) Παπαγεωργίου Αρτέμιος
15) Παπούλιας Ιωάννης
16) Ρουμελιώτης Αθανάσιος
17) Σαφαρίκας Νικόλαος
18) Τασολάμπρος Ιωάννης
19) Τριλίβας Χριστόδουλος
20) Φωτεινός Ιωάννης
21) Ψωρομύτης Ηλίας

                           ΤΑΞΗ Β΄

1) Αλμπάνης Πέτρος
2) Βλάχος Κωνσταντίνος
3) Γαλάνης Σωτήριος
4) Γιαννακάς Χρυσόστομος
5) Γκοτσόπουλος Δημήτριος
6) Κατσαούνης Δημήτριος
7) Κίτσιος Ιωάννης
8) Κοσκινάς Δημήτριος
9) Κωστόπουλος Βασίλειος
10) Λαγογιάννης Ανδρέας
11) Μπάδας Ανδρέας
12) Ξυλογιαννόπουλος Λεωνίδας
13) Παπαδημητρίου Κωνσταντίνος
14) Πέττας Σταμάτιος
15) Ρουμελιώτης Αντώνιος
16) Σκάλτσας Νικόλαος
17) Σωτηρακόπουλος Γεώργιος
18) Τερζής Γρηγόριος
19) Τσάκαλος Κλεόβουλος


                 ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αδαμόπουλος Ανδρέας
2) Διγγελόπουλος Γεώργιος
3) Ηλιόπουλος Γεώργιος
4) Κανελλόπουλος Χρήστος
5) Κουρεντζής Ιωάννης
6) Πανάερτος Δημήτριος
7) Παπανικολάου Αλέξανδρος
8) Παπαευθυμίου Παναγιώτης
9) Πατσούρης Ευθύμιος
10) Πέρρος Σπυρίδων
11) Τσακωνάς Δημήτριος
12) Χρονόπουλος Γεώργιος


                  ΤΑΞΗ Δ΄

1) Βαλσάμης Παύλος
2) Κοντραφούρης Αντώνιος
3) Κουστουράκης Γεράσιμος
4) Λιάσκος Δημήτριος
5) Νιάρος Αριστείδης
6) Ντάκουλας Δημοσθένης
7) Παναγόπουλος Γεώργιος
8) Παπαγεωργόπουλος Γεώργιος
9) Παπαδόπουλος Ιωάννης
10) Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος
11) Πότσιος Δημήτριος
12) Χρυσανθόπουλος Καλλισθένης


                                    ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1981-1982
                      
                           ΤΑΞΗ Α΄

1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Αθανασούλας Λεωνίδας
3) Βάτσιος Κωνσταντίνος
4) Γεωργόπουλος Πανάρετος
5) Γιαννακόπουλος Σπυρίδων
6) Δημητριάδης Ανδρέας
7) Διαμάντης Δημήτριος
8) Διαμάντης Θεόδωρος
9) Ζαφείρης Απόστολος
10) Ζήσης Φώτιος
11) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
12) Κανιώτης Λεωνίδας
13) Καραντζίνης Απόστολος
14) Κατσιαμέτης Ασημάκης
15) Λεκατσάς Παρασκευάς
16) Μαζαράκης Αντώνιος
17) Μασσαράς Θεοχάρης
18) Μελισσουργός Κωνσταντίνος
19) Μηλιώνης Βασίλειος
20) Μπάδας Θεόδωρος
21) Ντάνας Δημήτριος
22) Ντότσικας Ανδρέας
23) Ντούσκας Χρήστος
24) Παναγόπουλος Αλέξιος
25) Παπαβαρνάβας Βαρνάβας
26) Παπανικολάου Θεόδωρος
27) Παπαχριστόπουλος Ιωάννης
28) Πετρόπουλος Πέτρος
29) Πέτσιος Οδυσσέας
30) Σπύρου Νικόλαος
31) Στέργιος Γεώργιος
32) Χαρακτινός Χρήστος


                       ΤΑΞΗ Β΄

1) Βαρβιτσιώτης Ευστράτιος
2) Γιωτόπουλος Δημήτριος
3) Κακαλής Νικόλαος
4) Κλουκινιώτης Γεώργιος
5) Κλουκινιώτης Κωνσταντίνος
6) Κυρίτσης Αθανάσιος
7) Μάντης Παναγιώτης
8) Ντούσκας Νικόλαος
9) Παναγόπουλος Αναστάσιος
10) Παντελής Γεώργιος
11) Παπαγεωργίου Αρτέμιος
12) Παπαδιαμαντόπουλος Σπήλιος
13) Παπούλιας Ιωάννης
14) Ρουμελιώτης Αθανάσιος
15) Τασολάμπρος Ιωάννης
16) Τριλίβας Χριστόδουλος
17) Φωτεινός Ιωάννης
18) Ψωρομύτης Ηλίας


                 ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αλμπάνης Πέτρος
2) Βλάχος Κωνσταντίνος
3) Γαλάνης Σωτήριος
4) Γιαννακάς Χρυσόστομος
5) Γκοτσόπουλος Δημήτριος
6) Κατσαούνης Δημήτριος
7) Κίτσιος Ιωάννης
8) Κοσκινάς Δημήτριος
9) Κωστόπουλος Βασίλειος
10) Λαγογιάννης Ανδρέας
11) Μασσαράς Δημήτριος
12) Μπάδας Ανδρέας
13) Ξυλογιαννόπουλος Λεωνίδας
14) Παπαδημητρίου Κωνσταντίνος
15) Πέττας Σταμάτιος
16) Ρουμελιώτης Αντώνιος
17) Σκάλτσας Νικόλαος
18) Σωτηρακόπουλος Γεώργιος
19) Τερζής Γρηγόριος
20) Τσάκαλος Κλεόβουλος
21) Φραντζής Χρήστος

               ΤΑΞΗ Δ΄
1) Καποδίστριας Παναγιώτης
2) Κοντογιάννης Βασίλειος
3) Κουρλαμπάς Ανδρέας
4) Κουτσοσπύρος Αθανάσιος
5) Μάνθος Χρήστος
6) Μπίθας Φώτιος
7) Μπούκουρας Φίλιππος 
8) Μπουλιέρης Άγγελος
9) Παπαευθυμίου Παναγιώτης
10) Σωτηρόπουλος Γεωργιος
11) Τσάκωνας Δημήτριος
12) Χρονόπουλος Γεώργιος


               ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1982-1983


                ΤΑΞΗ Α΄

1) Ανδριοσόπουλος Σπυρίδων
2) Αντώνης Νικόλαος
3) Αστέρης Ιωάννης
4) Βλαχάκης Δημήτριος
5) Γαλάνης Ανάργυρος
6) Γαλάνης Παναγιώτης
7) Γεωργαντόπουλος Ανδρέας
8) Θεοδωρόπουλος Θεόδωρος
9) Καρβούνης Βασίλειος
10) Κορδολαίμης Γεώργιος
11) Κούκας Παναγιώτης
12) Κουτρούλης Δημήτριος
13) Κυπριώτης Χαράλαμπος
14) Λαμπρόπουλος Χρήστος
15) Μαρκόπουλος Δημήτριος
16) Νικολόπουλος Ηλίας
17) Παναγόπουλος Αλέξιος
18) Ρισάνος Ιωάννης
19) Σαμαράς Χρήστος
20) Σαράμπελας Νικόλαος
21) Σίσκας Αθανάσιος
22) Χρηστάκης Κυριάκος

                   ΤΑΞΗ Β΄ 

1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Αθανασούλας Λεωνίδας
3) Γεωργόπουλος Πανάρετος
4) Γιαννόπουλος Βασίλειος
5) Δημητριάδης Ανδρέας
6) Διαμάντης Δημήτριος
7) Διαμάντης Θεόδωρος
8) Ζαφείρης Απόστολος
9) Ζήσης Φώτιος
10) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
11) Καραντζίνης Απόστολος
12) Κατσιαμέτης Ασημάκης
13) Κωστόπουλος Νικόλαος
14) Λεκατσάς Παρασκευάς
15) Μαζαράκης Αντώνιος
16) Μασσαράς Θεοχάρης
17) Μελισσουργός Κωνσταντίνος
18) Μηλιώνης Βασίλειος
19) Μητρόπουλος Κωνσταντίνος
20) Μπάδας Θεόδωρος
21) Ντάνας Δημήτριος
22) Ντότσικας Ανδρέας
23) Ντούσκας Χρήστος
24) Παπαβαρνάβας Βαρνάβας
25) Παπαγεωργίου Αρτέμιος
26) Παπανικολάου Θεόδωρος
27) Παπαχριστόπουλος Ιωάννης
28) Πετρόπουλος Πέτρος
29) Πέτσιος Οδυσσέας
30) Σπύρου Νικόλαος
31) Χαρακτινός Χρήστος


                    ΤΑΞΗ Γ΄
1) Βαρβιτσιώτης Ευστράτιος
2) Γιωτόπουλος Δημήτριος
3) Κακαλής Νικόλαος
4) Κλουκινιώτης Γεώργιος
5) Κλουκινιώτης Κωνσταντίνος
6) Κυρίτσης Αθανάσιος
7) Μάντης Παναγιώτης
8) Ντούσκας Νικόλαος
9) Παναγόπουλος Αναστάσιος
10) Παντελής Γεώργιος
11) Παπαδιαμαντόπουλος Σπήλιος
12) Παπούλιας Ιωάννης
13) Ρουμελιώτης Αθανάσιος
14) Ρουμελίωτης Αντώνιος
15) Τασολάμπρος Ιωάννης
16) Τριλίβας Χριστόδουλος
17) Φωτεινός Ιωάννης
18) Ψωρομύτης Ηλίας


             ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αλμπάνης Πέτρος
2) Βλάχος Κωνσταντίνος
3) Γιάτσης Γεώργιος
4) Δάγλας Κωνσταντίνος
5) Διαμαντόπουλος Αλέξιος
6) Καλογερόπουλος Αναστάσιος
7) Κατσαούνης Δημήτριος
8) Παπανικολάου Αλέξανδρος
9) Σκαλτσάς Νικόλαος
10) Φραντζής Χρήστος


               ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1982-1983


                  ΤΑΞΗ Α΄

1) Αβραμόπουλος Νεκτάριος 
2) Αθανασόπουλος Πέτρος
3) Βασιλόπουλος Γεώργιος
4) Βλάχος Λεωνίδας
5) Γεωργογιάννης Γεώργιος
6) Γεωργογιάννης Δημοσθένης
7) Γιαννακόπουλος Γεώργιος
8) Γκέκας Κωνσταντίνος
9) Ευθυμίου Κωνσταντίνος
10) Καλύβας Παναγιώτης
11) Κανέλλης Δημήτριος
12) Κουνάβης Γρηγόριος
13) Κωλέττης Κωνσταντίνος
14) Λαγκαδινός Βασίλειος
15) Μπάδας Κωνσταντίνος
16) Μπαλκάμος Γεώργιος
17) Μπουρνιάς Ιωάννης
18) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
19) Παπαλεξόπουλος Κωνσταντίνος
20) Πίκουλας Αλέξανδρος
21) Σιαμαντάς Χρήστος
22) Σπάθης Παναγιώτης


                  ΤΑΞΗ Β΄

1) Ανδριόπουλος  Παναγιώτης
2) Αντώνης Νικόλαος
3) Αστέρης Ιωάννης
4) Βάτσιος Κωνσταντίνος
5) Βλαχάκης Δημήτριος
6) Γαλάνης Παναγιώτης
7) Γεωργαντόπουλος Ανδρέας
8) Γκόλφης Ιωάννης
9) Δρακάκης Ελευθέριος
10) Θεοδωρόπουλος Θεόδωρος
11) Καρβούνης Βασίλειος
12) Κατσαΐτης Διονύσιος
13) Κορδολαίμης Γεώργιος
14) Κουτρούλης Δημήτριος 
15) Κυπριώτης Χαράλαμπος
16) Λαμπρόπουλος Χρήστος
17) Μυτιλήνης Χρήστος
18) Παναγόπουλος Αλέξιος
19) Παναγόπουλος Κωνσταντίνος
20) Ρισάνος Ιωάννης
21) Ρόζος Κωνσταντινός
22) Σαμαράς Χρήστος
23) Σαράμπελας Νικόλαος
24) Σίσκας Αθανάσιος
25) Σκιντζής Θεόδωρος

             ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Αθανασούλας Λεωνίδας
3) Γεωργόπουλος Πανάρετος
4) Γιαννόπουλος Βασίλειος
5) Γκοτσόπουλος Ηλίας
6) Δημητριάδης Ανδρέας
7) Διαμάντης Δημήτριος
8) Διαμάντης Θεόδωρος
9) Ζαφείρης Απόστολος
10) Ζήσης Φώτιος
11) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
12) Καραντζίνης Απόστολος
13) Κατσιαμέτης Ασημάκης
14) Κωστόπουλος Νικόλαος
15) Λεκατσάς Παρασκευάς
16) Μαζαράκης Αντώνιος
17) Μασσαράς Θεοχάρης
18) Μελισσουργός Κωνσταντίνος
19) Μηλιώνης Βασίλειος
20) Μητρόπουλος Κωνσταντίνος
21) Μπάδας Θεόδωρος
22) Ντανάς  Δημήτριος
23) Ντότσικας Ανδρέας
24) Ντούσκας Χρήστος
25) Παπαβαρνάβας Βαρνάβας
26) Παπαγεωργίου Αρτέμιος
27) Παπανικολάου Θεόδωρος
28) Παπαχριστόπουλος Ιωάννης
29) Πετρόπουλος Πέτρος
30) Πέτσιος Οδυσσέας
31) Σπύρου Νικόλαος
32) Χαρακτινός Χρήστος


                     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Βανταράκης Εμμανουήλ
2) Βαρβιτσιώτης Ευστράτιος
3) Γαλάνης Παναγιώτης
4) Ευαγγελάτος Γεράσιμος
5) Κουρεντζής Ιωάννης
6) Κουρλός Ιωάννης
7) Κλουκινιώτης Κωνσταντίνος
8) Κυρίτσης Αθανάσιος
9) Πλέσσας Παναγιώτης
10) Παπαδόπουλος Βασίλειος
11) Τσούσης Νικόλαος 
12) Φωτεινός Ιωάννης
13) Χριστοδουλόπουλος Ανδρέας
14) Πλέσσας  Παναγιώτης

            ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1984-1985

           ΤΑΞΗ Α΄

1) Αλαμπασύνης Ιωάννης
2) Δημόπουλος Δημήτριος
3) Ευαγγελάτος Ξενοφών
4) Ζαφειρόπουλος Ανδρέας
5) Καλής Βασίλειος
6) Κοστρίβας Τζανέτος
7) Κούμανης Κωνσταντίνος
8) Κροκίδης Σταμάτιος
9) Κυριαζής Νικόλαος
10) Λόης Γεώργιος-Νεκτάριος
11) Ματζουράνης Ευθύμιος
12) Μπακαλάρος Ανδρέας
13) Μπακής Κωνσταντίνος
14) Πιτσιούγκας Νεκτάριος
15) Σαβράμης Διονύσιος
16) Σερέτης Παναγιώτης
17) Σίψας Δημήτριος
18) Σμπόνιας Δημήτριος
19) Σουλιμνιώτης Ιωάννης
20) Σωτήρης Ιωάννης
21) Τούμπουλης Αθανάσιος
22) Τσούμπος Παντελής
23) Τσώλης Παρασκευάς
24) Φωτακόπουλος Παναγιώτης
25) Χαντζάρας Αντώνιος


             ΤΑΞΗ Β΄

1) Αβραμόπουλος Νεκτάριος 
2) Αθανασόπουλος Πέτρος
3) Βασιλόπουλος Γεώργιος
4) Βγενόπουλος Παναγιώτης
5) Βλάχος Λεωνίδας
6) Γεωργογιάννης Γεώργιος
7) Γεωργογιάννης Δημοσθένης
8) Γιαννακόπουλος Γεώργιος
9) Γκέκας Κωνσταντίνος
10) Ευθυμίου Κωνσταντίνος
11) Καζίκης Ιωάννης
12) Καλύβας Παναγιώτης
13) Κανέλλης Δημήτριος
14) Κουνάβης Γρηγόριος
15) Κωλέττης Κωνσταντίνος
16) Μπάδας Κωνσταντίνος
17) Μπαλκάμος Γεώργιος
18) Μπουρνιάς Ιωάννης
19) Παναγόπουλος Χρήστος
20) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
21) Παπαλεξόπουλος Κωνσταντίνος
22) Παράσχης Σωκράτης 
23) Πίκουλας Αλέξανδρος
24) Σαρλάς Αγαμέμνων
25) Σπάθης Παναγιώτης


                     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Ανδριόπουλος  Παναγιώτης
2) Αντώνης Νικόλαος
3) Αστέρης Ιωάννης
4) Βάτσιος Κωνσταντίνος
5) Βλαχάκης Δημήτριος
6) Γαλάνης Παναγιώτης
7) Γεωργακόπουλος Κωνσταντίνος
8) Γεωργαντόπουλος Ανδρέας
9) Δασουράς Νικόλαος
10) Δρακάκης Ελευθέριος
11) Θεοδωρόπουλος Θεόδωρος
12) Καρβούνης Βασίλειος
13) Κατσαϊτης Διονύσιος
14) Κόγκας Νικόλαος
15) Κουτρούλης Νικόλαος
16) Κυπριώτης Χαράλαμπος
17) Λαμπρόπουλος Χρήστος
18) Μυτιλήνης Χρήστος
19) Νικολάου Ευθύμιος
20) Ντεντόπουλος Φώτιος
21) Παναγόπουλος Αλέξιος
22) Παναγόπουλος Κωνσταντίνος
23) Ρισάνος Ιωάννης
24) Ρόζος Κωνσταντινός
25) Σαράμπελας Νικόλαος
26) Σίσκος Αθανάσιος
27) Σκιντζής Θεόδωρος


            ΤΑΞΗ Δ΄

1) Ασπιώτης Φώτιος
2) Γαρδίκης Βασίλειος
3) Γιαννόπουλος Βασίλειος
4) Μελισσουργός Κωνσταντίνος
5) Παπαδόπουλος Σπυρίδων
6) Παπαϊωάννου Γεώργιος
7) Παπαϊωάννου Νικόλαος
8) Πετρόπουλος Πέτρος
9) Τσιμιτσός Δημήτριος


        ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1985-1986


         ΤΑΞΗ Α΄

1) Αμανατίδης Κυριάκος
2) Ασημακόπουλος Ανδρέας
3) Βασιλείου Ανδρέας
4) Βετσόπουλος Ελευθέριος
5) Γκέκας Σπυρίδων
6) Δημαράς Παναγιώτης
7) Κανέλλης Παντελεήμων
8) Καντάνης Αριστείδης
9) Κατσαούνης Γεώργιος
10) Κατσιδήμας Κωνσταντίνος
11) Κοκκορός Παναγιώτης
12) Κομποτός Βασίλειος
13) Κοντογεωργόπουλος Βασίλειος
14) Λαμπρόπουλος Θεόδωρος
15) Λογοθέτης Βασίλειος
16) Μηνάς Κωνσταντίνος
17) Μπλέτσος Θεοχάρης  
18) Μπούσιας Ιωάννης
19) Μωραϊτης Νικόλαος
20) Νικολόπουλος Γεράσιμος
21) Πατσιαλός Δημήτριος
22) Πισιμίσης Κωνσταντίνος
23) Σαββίνος Θεοδόσιος
24) Σπυρόπουλος Αθανάσιος
25) Τζελέπης Γεώργιος
26) Φλωρόπουλος Γεώργιος
27) Φωτάκης Ευάγγελος


     ΤΑΞΗ Β΄

1) Αθανασούλας Παναγιώτης
2) Αλαμπασύνης Ιωάννης
3) Δημόπουλος Δημήτριος
4) Ευαγγελάτος Ξενοφών
5) Καλής Βασίλειος
6) Κοστρίβας Τζανέτος
7) Κούμανης Κωνσταντίνος
8) Κροκίδης Σταμάτιος
9) Κυριαζής Νικόλαος
10) Λόης Αθανάσιος-Νεκτάριος
11) Ματζουράνης Ευθύμιος
12) Μενελάου Νικόλαος
13) Μπακαλάρος Ανδρέας
14) Μπακής Κωνσταντίνος
15) Ντζουμάνης Δημήτριος
16) Παπακωστόπουλος Πολύκαρπος
17) Πιτσιούγκας Νεκτάριος
18) Πίκουλας Αλέξανδρος
19) Σαβράμης Διονύσιος
20) Σερέτης Παναγιώτης
21) Σίψας Δημήτριος
22) Σμπόνιας Δημήτριος
23) Σουλιμνιώτης Ιωάννης
24) Τούμπουλης Αθανάσιος
25) Τσώλης Παρασκευάς
26) Φερμελής Νικόλαος
27) Φωτακόπουλος Παναγιώτης


           ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αβραμόπουλος Νεκτάριος 
2) Αθανασόπουλος Πέτρος
3) Βασιλόπουλος Γεώργιος
4) Βγενόπουλος Παναγιώτης
5) Βλάχος Λεωνίδας
6) Γεωργογιάννης Γεώργιος
7) Γεωργογιάννης Δημοσθένης
8) Γιαννακόπουλος Γεώργιος
9) Γκέκας Κωνσταντίνος
10) Ευθυμίου Κωνσταντίνος
11) Καλαμπαλίκης Δημήτριος
12) Καλύβας Παναγιώτης
13) Κανέλλης Δημήτριος
14) Κουνάβης Γρηγόριος
15) Μπαλκάμος Γεώργιος
16) Μπουρνιάς Ιωάννης
17) Νικολακόπουλος Ανδρέας
18) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
19) Παναγόπουλος Χρήστος 
20) Παράσχης Σωκράτης 
21) Πολυχρονόπουλος Αλέξιος
22) Σαρλάς Αγαμέμνων
23) Σπαθής Παναγιώτης


          ΤΑΞΗ Δ΄

1) Ανδριοσόπουλος Σπυρίδων
2) Αστέρης Ιωάννης
3) Βλαχάκης Δημήτριος
4) Γαλάνης Παναγιώτης
5) Γιαννόπουλος Βασίλειος
6) Καρβούνης Βασίλειος
7) Κουτρουλής Δημήτριος
8) Λάμπος Βασίλειος
9) Παναγόπουλος Κωνσταντίνος
10) Παπακωνσταντίνου Κωνσταντίνος
11) Ρισάνος Ιωάννης
12) Φούντας Νικιόλαος


    ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1986-1987


      ΤΑΞΗ Α΄

1) Αγγελάκης Χαράλαμπος
2) Γεωργαντόπουλος Αθανάσιος
3) Δήμος Φώτιος
4) Ζαφειρόπουλος Χαράλαμπος
5) Ζής Δημήτριος
6) Καραντζίνης Ιωάννης
7) Κοκοτσής Λεωνίδας
8) Κουτσούμπας Δημήτριος
9) Λαμπρόπουλος Θεόδωρος
10) Λουμπαρδέας Γρηγόριος
11) Μαρούδας Ιωάννης
12) Μηνάς Κωνσταντίνος
13) Μπουχέλος Ανδρέας
14) Μπακογίωργος Χρήστος
15) Παλιούρας Ευστάθιος 
16) Πατσός Βασίλειος
17) Πολύζος Νικόλαος
18) Πράσσας Αθανάσιος
19) Σκόνδρας Νικόλαος
20) Σκούφης Κωνσταντίνος
21) Σταμούλης Γεώργιος
22) Σοφός Μιχαήλ
23) Τσάρκος Σωτήριος
24) Χριστόπουλος Δημήτριος


          ΤΑΞΗ Β΄

1) Αμανατίδης Κυριάκος
2) Ασημακόπουλος Ανδρέας
3) Βασιλείου Ανδρέας
4) Βετσόπουλος Ελευθέριος
5) Γκέκας Σπυρίδων
6) Δημαράς Παναγιώτης
7) Κανέλλης Παντελεήμων
8) Καντάνης Αριστείδης 
9) Κοκκορός Παναγιώτης
10) Κομποτός Βασίλειος
11) Κοντογεργόπουλος Βασίλειος
12) Λογοθέτης Βασίλειος
13) Μπλέτσος Θεοχάρης
14) Μπούσιας Ιωάννης
15) Μωραϊτης Παναγιώτης
16) Νικολόπουλος Γεράσιμος
17) Πατσιαλός Δημήτριος
18) Σπυρόπουλος Αθανάσιος
19) Φωτάκης Ευάγγελος


      ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αθανασούλας Παναγιώτης
2) Αλαμπασύνης Ιωάννης
3) Δημόπουλος Δημήτριος
4) Ευαγγελάτος Ξενοφών 
5) Κούμανης Κωνσταντίνος
6) Κροκίδης Σταμάτιος
7) Κυριαζής Νικόλαος 
8) Λόης Γεώργιος-Νεκτάριος
9) Μαντζουράνης Ευθύμιος
10) Μενελάου Νικόλαος
11) Μπακαλάρος Ανδρέας
12) Μπακής Κωνσταντίνος
13) Ντζουμάνης Δημήτριος
14) Παπακωστόπουλος Πολύκαρπος
15) Πιτσιούγκας Νεκτάριος
16) Σαβράμης Διονύσιος
17) Σερέτης Παναγιώτης
18) Σίψας Δημήτριος
19) Σμπόνιας Δημήτριος
20) Σουλιμνιώτης Ιωάννης
21) Τσώλης Παρασκευάς
22) Φωτακόπουλος Παναγιώτης


       ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αγγελής Χριστοφόρος
2) Ανδριοσόπουλος Σπυρίδων
3) Αντωναρόπουλος Αλέξανδρος
4) Βγενόπουλος Παναγιώτης
5) Βλάχος Λεωνίδας
6) Γεωργογιάννης Γεώργιος
7) Γιαννακόπουλος Γεώργιος
8) Γκέκας Κωνσταντίνος 
9) Γκόλφης Νικόλαος
10) Δημητρίου Σπυρίδων
11) Καραβίδας Ιωάννης
12) Καρακώστας Βασίλειος
13) Κατσικαδέλης Αντώνιος
14) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
15) Σαρλάς Αγαμέμνων
16) Σκουρλής Αντώνιος
17) Στεριώτης Χρήστος
18) Τσιτσιβός Ευστράτιος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1987-1988


     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αναστασόπουλος-Καρκούλιας Ελευθέριος
2) Ασημακόπουλος Θεόδωρος
3) Γκοβίλας Σταύρος
4) Δασκαλόπουλος Δημήτριος
5) Δημακόπουλος Πέτρος
6) Δρίζης Αντώνιος
7) Ζαφειρόπουλος Χαράλαμπος
8) Κατσάρας Νικόλαος
9) Κοντοδημητρόπουλος Βασίλειος
10) Κόρδας Γρηγόριος
11) Κορδολαίμης Νικόλαος
12) Λαθούρος Αλέξανδρος
13) Μακρής Θεόδωρος
14) Μήλας Νικόλαος
15) Μητρόπουλος Ιωάννης
16) Μιχαλόπουλος Ανδρέας
17) Μυλωνάς Αλέξιος
18) Πανουτσόπουλος Θεόδωρος
19) Παπαδόπουλος Δημήτριος
20) Παπαχριστοδούλου Γεώργιος
21) Πετρόπουλος Γεώργιος
22) Σταματόπουλος Χαράλαμπος
23) Στρουμπάκος Γεώργιος
24) Φωτόπουλος Παναγιώτης


      ΤΑΞΗ Β΄

1) Γεωργαντόπουλος Αθανάσιος
2) Δήμος Φώτιος
3) Ζής Δημήτριος 
4) Καραντζίνης Ιωάννης
5) Κλουκινιώτης Δημήτριος
6) Κοκοτσής Λεωνίδας
7) Κουτσούμπας Δημήτριος
8) Λουμπαρδέας Γρηγόριος
9) Μαρούδας Ιωάννης
10) Μπακογιώργος Χρήστος
11) Μπουχέλος Ανδρέας
12) Οικονομίδης Νεκτάριος
13) Παλιούρας Ευστάθιος 
14) Πατσός Βασίλειος
15) Πράσσας Αθανάσιος
16) Σκούφης Κωνσταντίνος
17) Σταμούλης Γεώργιος
18) Σοφός Μιχαήλ
19) Τσάρκος Σωτήριος
20) Χριστόπουλος Δημήτριος


      ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αμανατίδης Κυριάκος
2) Ασημακόπουλος Ανδρέας
3) Βασιλείου Ανδρέας
4) Βετσόπουλος Ελευθέριος
5) Γαλάνης Γεώργιος
6) Γιαννακόπουλος Βασίλειος
7) Γκέκας Σπυρίδων
8) Γκοτσόπουλος Νεκτάριος
9) Δημαράς Παναγιώτης
10) Διονυσόπουλος Βασίλειος
11) Ζαπαντινιώτης Παναγιώτης
12) Κανέλλης Παντελεήμων
13) Καντάνης Αριστείδης
14) Κοκκορός Παναγιώτης
15) Κομποτός Βασίλειος
16) Κοντογεωργόπουλος Βασίλειος
17) Κοτσόκολος Ευάγγελος
18) Λογοθέτης Βασίλειος
19) Μήλας Χρήστος
20) Μπλέτσος Θεοχάρης
21) Μπούσιας Ιωάννης
22) Μωραϊτης Νικόλαος
23) Νικολόπουλος Γεράσιμος
24) Πατσιαλός Δημήτριος
25) Πιέρρος Νεκτάριος
26) Σπυρόπουλος Αθανάσιος
27) Στυλλιαράς Γεώργιος
28) Φωτάκης Ευάγγελος
29) Χαλκιόπουλος Παναγιώτης


     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αθανασούλας Παναγιώτης
2) Αλαμπασύνης Ιωάννης
3) Ζαφείρης Απόστολος
4) Κούμανης Κωνσταντίνος
5) Κωνσταντινόπουλος Νικόλαος
6) Λάππας Παναγιώτης
7) Μαντζουράνης Ευθύμιος
8) Μπακαλάρος Ανδρέας
9) Ντζουμάνης Δημήτριος 
10) Παπαγεωργίου Κωνσταντίνος
11) Παπακωστόπουλος Πολύκαρπος
12) Σερέτης Παναγιώτης
13) Σμπόνιας Δημήτριος
14) Τσώλης Παρασκευάς
15) Φωτακόπουλος Παναγιώτης


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1988-1989


     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αλεξανδρής Σπυρίδων
2) Αλεξόπουλος Θρασύβουλος
3) Αναστασόπουλος Παναγιώτης
4) Γεωργακόπουλος Ανδρέας
5) Γιαννούτσος Αθανάσιος
6) Ιατρός Νεκτάριος
7) Κατσάρας Νικόλαος
8) Κουτσαντώνης Γεώργιος
9) Κτενάς Θεόδωρος
10) Λάππας Γεώργιος 
11) Μήλας Νικόλαος
12) Μπαϊλός Ανδρέας
13) Μπαχράς Παναγιώτης
14) Σιδέρης Νικόλαος
15) Στίγκας Χρήστος
16) Τριτάρης Νικόλαος
17) Χαρμπίλας Ανδρέας
18) Χήνης Θεοδόσιος


        ΤΑΞΗ Β΄

1) Αναστασόπουλος-Καρμακόλιας Ελευθέριος
2) Ασημακόπουλος Ανδρέας
3) Ασημακόπουλος Θεόδωρος
4) Γκοβίλας Σταύρος
5) Δασκαλόπουλος Δημήτριος
6) Δημακόπουλος Πέτρος
7) Δρίζης Αντώνιος
8) Καλαντζής Παναγιώτης
9) Κόκκαλης Ιωάννης
10) Κονιδάρης Ιωάννης
11) Κοντοδημητρόπουλος Βασίλειος
12) Κόρδας Γρηγόριος
13) Κορδολαίμης Νικόλαος
14) Λαθούρος Αλέξανδρος
15) Μητρόπουλος Ιωάννης
16) Μιχαλόπουλος Ανδρέας
17) Μυλωνάς Αλέξιος
18) Πανουτσόπουλος Θεόδωρος
19) Παπαδόπουλος Δημήτριος
20) Στρουμπάκος Γεώργιος
21) Φωτόπουλος Παναγιώτης
22) Χασάκης Σωτήριος


       ΤΑΞΗ Γ΄

1) Γεωργαντόπουλος Αθανάσιος
2) Δήμος Φώτιος
3) Κλουκινιώτης Δημήτριος
4) Κοκοτσής Λεωνίδας
5) Λουμπαρδέας Γρηγόριος
6) Μαρούδας Παύλος
7) Μήλας Χρήστος
8) Μπακογιώργος Χρήστος
9) Μπουχέλος Ανδρέας
10) Οικονομίδης Νεκτάριος
11) Πατσός Βασίλειος
12) Σοφός Μιχαήλ
13) Τσάρκος Σωτήριος
14) Χριστόπουλος Δημήτριος


      ΤΑΞΗ Δ΄

1) Βετσόπουλος Ελευθέριος
2) Γιαννακόπουλος Βασίλειος
3) Γκέκας Σπυρίδων
4) Δημαράς Παναγιώτης
5) Καντάνης Αριστείδης
6) Κοντογεωργόπουλος Βασίλειος
7) Κυριαζής Κωνσταντίνος
8) Λάππας Παναγιώτης
9) Λογοθέτης Βασίλειος
10) Μπιλάλης Διονύσιος
11) Μπλέτσος Θεοχάρης
12) Μπρέσιακος Κωνσταντίνος
13) Μωραϊτης Νικόλαος
14) Πατσιαλός Δημήτριος
15) Σαββίνος Θεοδόσιος
16) Σπυρόπουλος Αθανάσιος
17) Τσαχρίδης Ιωάννης
18) Φωτάκης Ευάγγελος


     ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1989-1990


      ΤΑΞΗ Α΄


1) Γαλάνης Νεκτάριος
2) Γεωργίου Βασίλειος
3) Γεωργόπουλος Χρήστος
4) Δρακόπουλος Παρασκευάς
5) Θωμάς Γεώργιος
6) Καρακούλιας Παναγιώτης
7) Κακαβάς Θεόδωρος
8) Κατσικανταής Δημήτριος
9) Κόρδας Ανδρέας
10) Κόρδας Λάμπρος
11) Κουραχάνης Νικόλαος
12) Κωστόπουλος Παναγιώτης
13) Μουγκογιάννης Γεώργιος
14) Μπαχράς Παναγιώτης
15) Μπόλης Γρηγόριος
16) Οικονομόπουλος Χρήστος
17) Παπαδόπουλος Θεμιστοκλής
18) Σταυρίδης Μιχαήλ
19) Σταματόπουλος Νικόλαος
20) Τιμπιλής Ανδρέας
21) Τσεκλερής Αθανάσιος


      ΤΑΞΗ Β΄

1) Αλεξανδρής Σπυρίδων
2) Αλεξόπουλος Θρασύβουλος
3) Αναστασόπουλος Παναγιώτης
4) Ασημακόπουλος Ανδρέας
5) Ασημακόπουλος Θεόδωρος
6) Γεωργακόπουλος Ανδρέας
7) Γιαννούτσος Αθανάσιος
8) Ιατρός Νεκτάριος
9) Κονιδάρης Ιωάννης
10) Κουτσαντώνης Γεώργιος
11) Κτενάς Θεόδωρος
12) Λάππας Γεώργιος
13) Μήλας Νικόλαος
14) Μπαϊλός Ανδρέας
15) Σιδέρης Νικόλαος
16) Στασινόπουλος Νεκτάριος
17) Στίγκας Χρήστος
18) Χαλκιόπουλος Αλέξιος
19) Χαρμπίλας Ανδρέας
20) Χρονόπουλος Γεώργιος
21) Χηνής   Θεοδόσιος
22) Χατζής Παναγιώτης 
23) Φωλιάς Δημήτριος


        ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αναστασόπουλος Ελευθέριος
2) Δημακόπουλος Πέτρος
3) Καλαντζής Πανγιώτης
4) Κοντοδημητρόπουλος Βασίλειος
5) Κόρδας Γρηγόριος
6) Λαθούρος Αλέξανδρος
7) Μιχαλόπουλος Ανδρέας
8) Μήλας Χρήστος
9) Μυλωνάς Αλέξιος
10) Πανουτσόπουλος Θεόδωρος
11) Παπαδόπουλος Δημήτριος
12) Παπαδόπουλος Πέτρος


       ΤΑΞΗ Δ΄

1) Γεωργαντόπουλος Αθανάσιος
2) Κοκόσης Χρήστος
3) Κοκοτσής Λεωνίδας
4) Λουμπαρδέας Γρηγόριος
5) Μασσαράς Κύριλλος-Νεκτάριος
6) Μπακογιώργος Χρήστος
7) Μπεκιάρης Άγγελος
8) Πατσός Βασίλειος
9) Σοφός Μιχαήλ
10) Τρυφωνόπουλος Παναγιώτης
11) Τσάρκος Σωτήριος
12) Χριστόπουλος Δημήτριος



     ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1990-1991


     ΤΑΞΗ Α΄
1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Ανδρεόπουλος Κωνσταντίνος
3) Γαλάνης Νεκτάριος
4) Γελάσιος Αντώνιος
5) Γεωργάτος Ιωάννης
6) Γεωργόπουλος Χρήστος
7) Γκόλφης Χρήστος
8) Δημητρόπουλος Δημήτριος
9) Δημητρόπουλος Ιωάννης
10) Δρακόπουλος Παρακευάς
11) Θωμάς Παναγιώτης
12) Ιατρός Κωνσταντίνος
13) Καραβούλιας Αργύριος
14) Κατσικανταής Δημήτριος
15) Κωστόπουλος Ανδρέας
16) Κωστόπουλος Στέφανος
17) Λάππας Ζαχαρίας
18) Μαφρίδας Διονύσιος
19) Μητρόπουλος Γεώργιος
20) Μιχαλόπουλος Δημήτριος
21) Μουγκογιάννης Γεώργιος
22) Μπαμπίλης Κωνσταντίνος
23) Μπόλης Γρηγόριος
24) Οικονομόπουλος Χρήστος
25) Παπαδάτος Γεράσιμος
26) Παπαζαφείρης Βασίλειος
27) Σοφιανόπουλος Παύλος
28) Σταθούλιας Εμμανουήλ
29) Σταμόπουλος Νικόλαος
30) Σταματόπουλος Χαράλαμπος
31) Σταυρίδης Μιχαήλ
32) Ριτσίκαλης Νικόλαος
33) Τιμπιλής Ανδρέας
34) Τριβήλος Νεκτάριος
35) Τσαούσης Αριστείδης
36) Τσεκούρας Ιωάννης
37) Χαλκιόπουλος Θεόδωρος

      ΤΑΞΗ Β΄

1) Ασημακόπουλος Ανδρέας
2) Ασημακόπουλος Θεόδωρος 
3) Γεωργίου Βασίλειος
4) Θωμάς Γεώργιος
5) Κακαβάς Θεόδωρος
6) Καρακούλιας Παναγιώτης
7) Κατσιμάρδος Βασίλειος
8) Κτενάς Θεόδωρος 
9) Κτενάς Ιωάννης
10) Κονιδάρης Ιωάννης
11) Κόρδας Θεόδωρος
12) Κόρδας Λάμπρος
13) Κουραχάνης Νικόλαος 
14) Κοτσόπουλος Θεόδωρος
15) Κωστόπουλος Παναγιώτης
16) Μπαχράς Παναγιώτης
17) Παπαδόπουλος Θεμιστοκλής
18) Παπασπύρος Αθανάσιος
19) Σιαφλάς Βασίλειος
20) Τσεκλερής Αθανάσιος
21) Χατζής Παναγιώτης


     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αλεξανδρής Σπυρίδων
2) Αλεξόπουλος Θρασύβουλος
3) Αναστασόπουλος Παναγιώτης
4) Γεωργακόπουλος Ανδρέας
5) Γιαννούτσος Αθανάσιος
6) Ιατρός Νεκτάριος
7) Κουτσαντώνης Γεώργιος
8) Λάππας Γεώργιος
9) Μήλας Νικόλαος
10) Μπαϊλός Ανδρέας
11) Σιδέρης Νικόλαος
12) Στασινόπουλος Νεκτάριος
13) Στίγκας Χρήστος
14) Χαλκιόπουλος Αλέξιος
15) Χαρμπίλας Ανδρέας
16) Χήνης Θεοδόσιος
17) Χρονόπουλος Γεώργιος


        ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αναστασόπουλος Ελευθέριος
2) Αναστασόπουλος Σπυρίδων
3) Ιορδανόπουλος Ελευθέριος
4) Κασπίρης Ιωάννης
5) Λαθούρος Αλέξανδρος
6) Μιχαλόπουλος Ανδρέας
7) Μυλωνάς Αλέξιος
8) Πανουτσόπουλος Θεόδωρος
9) Τυρεκίδης Λάζαρος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1991-1992


      ΤΑΞΗ Α΄

1) Γελάσιος Αντώνιος
2) Γεωργάτος Ιωάννης
3) Γεωργόπουλος Χρήστος
4) Γκόλφης Χρήστος
5) Δημητρόπουλος Δημήτριος
6) Ιατρός Κοσμάς
7) Κανελλόπουλος Γεώργιος
8) Κυριακοσιάν Ευθύμιος
9) Κωστόπουλος Ανδρέας
10) Κωστόπουλος Στέφανος
11) Λαουρδέκης Ανδρέας
12) Μητρόπουλος Γεώργιος
13)| Μουγκογιάννης Γεώργιος
14) Μπαϊλός Άγγελος
15) Μπιλιανός Δημήτριος
16) Μπούσιας Νεκτάριος
17) Ντεντόπουλος Αθανάσιος
18) Οικονομόπουλος Χρήστος 
19) Παλούμπης Σταύρος
20) Παναγιωτόπουλος Παναγιώτης
21) Παπαδάτος Γεράσιμος
22) Παπαδημητρόπουλος Σταμάτιος
23) Παπαδόπουλος Γρηγόριος
24) Παπαδόπουλος Ιωάννης
25) Πέττας Νεκτάριος
26) Πιτσινής Γεώργιος
27) Ρεμεντέλας Νικόλαος
28) Ρετουνιώτης Γεώργιος
29) Ρίπισης Περικλής
30) Ριτσίκαλης Νικόλαος
31) Σπυρόπουλος Παναγιώτης
32) Σταθόπουλος Δημήτριος
33) Σταματόπουλος Νικόλαος
34) Σταυρίδης Μιχαήλ
35) Τερεζόπουλος Νικόλαος
36) Τουτούνης Γεώργιος


        ΤΑΞΗ Β΄

1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Αντωνιάδης Δημήτριος
3) Γαλάνης Νεκτάριος
4) Δημητρόπουλος Ιωάννης
5) Ζώγκας Γεώργιος
6) Θωμάς Παναγιώτης
7) Ιατρός Κωνσταντίνος
8) Καλογερής Κωνσταντίνος
9) Καραβούλιας Γεώργιος
10) Κονιδάρης Ιωάννης
11) Λάππας Ζαχαρίας
12) Μανέκας Δημήτριος
13) Μιχαλόπουλος Βασίλειος
14) Μπαλατής Κωνσταντίνος
15) Μπαμπίλης Κωνσταντίνος
16) Μπέτσος Παύλος
17) Οικονόμου Χρυσόστομος
18) Παπαζαφείρης Βασίλειος
19) Σοφιανόπουλος Παύλος 
20) Σταθούλιας Εμμανουήλ
21) Σταματόπουλος Χαράλαμπος
22) Τιμπιλής Ανδρέας
23) Τσαούσης Αριστείδης
24) Τσεκούρας Ιωάννης
25) Τσούμπος Σπυρίδων
26) Χαλκιόπουλος Θεόδωρος


       ΤΑΞΗ Γ΄

1) Γεωργίου Βασίλειος 
2) Θωμάς Γεώργιος
3) Κακαβάς Θεόδωρος
4) Καρακούλιας Παναγιώτης
5) Κατσιμάρδος Βασίλειος
6) Κόρδας Ανδρέας
7) Κόρδας Λάμπρος
8) Κουραχάνης Νικόλαος
9) Κτενάς Θεόδωρος
10) Κτενάς Ιωάννης
11) Κωστόπουλος Παναγιώτης
12) Κωτσόπουλος Θεόδωρος
13) Μήλας Χρήστος
14) Μπαχράς Παναγιώτης
15) Παπαδόπουλος Θεμιστοκλής
16) Τσεκλερής Αθανάσιος


       ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αλεξόπουλος Θρασύβουλος
2) Αναστασόπουλος Παναγιώτης
3) Βάσιλας Αντώνιος
4) Γεωργακόπουλος Νικόλαος
5) Καλογεράς Βασίλειος
6) Κατσάρας Ιωάννης
7) Μαρτζάκλης Ιωάννης
8) Ντάτσικας Χρήστος
9) Παναγιωτόπουλος Αχιλλέας
10) Παπαναστασόπουλος Παναγιώτης
11) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
12) Παπαευγενίου Ευγένιος
13) Πετρίδης Αθανάσιος
14) Σιδέρης Νικόλαος
15) Σμυρνιώτης Δημήτριος
16) Χηνής Θεοδόσιος



       ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1992-1993


     ΤΑΞΗ Α΄   

1) Αντωνόπουλος Παναγής 
2) Αργυρόπουλος Στυλιανός
3) Γεωργάτος Ιωάννης
4) Γκότσης Μιχαήλ
5) Δημητρόπουλος Δημήτριος
6) Ελευθεριάδης Ιωάννης
7) Ζηκόπουλος Αντώνιος
8) Κανελλόπουλος Γεώργιος
9) Κοκκίνης Γεώργιος
10) Κοσμόπουλος Ευθύμιος
11) Κυριαζής Μιχαήλ
12) Κυριακοσιάν Ευθύμιος
13) Λαυρδέκης Ανδρέας
14) Λουκόπουλος Κωνσταντίνος
15) Παναγόπουλος Βασίλειος
16) Παπαμιχαήλ Γεώργιος
17) Πετρίτσης Γεώργιος
18) Ρετουνιώτης Γεώργιος
19) Σταθόπουλος Δημήτριος
20) Σταματόπουλος Νικόλαος
21) Χαϊδόπουλος Αθανάσιος


     ΤΑΞΗ Β΄ 
1) Βορύλλας Νικόλαος
2) Γιαννακόπουλος Σόλων
3) Δημητρόπουλος Δημήτριος
4) Ιατρός Κοσμάς
5) Κωστόπουλος Στέφανος 
6) Μητρόπουλος Γεώργιος
7) Μπαϊλός Άγγελος
8) Μπαλατής Κωνσταντίνος
9) Μπιλιανός Δημήτριος
10) Μπούσιας Νεκτάριος
11) Ντεντόπουλος Αθανάσιος
12) Παλούμπης Σταύρος
13) Παπαδημητρόπουλος Σταμάτιος
14) Παπαδόπουλος Γρηγόριος
15) Παπαδόπουλος Ιωάννης
16) Πέττας Νεκτάριος
17) Πιτσινής Γεώργιος
18) Ρίπισης Περικλής
19) Σκιαδαρέσης Σπυρίδων
20) Σπυρόπουλος Παναγιώτης
21) Τερεζόπουλος Νικόλαος
22) Τσουμπός Σπυρίδων
23) Φουσέκης Βασίλειος
24) Χέλμης Δημήτριος


     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Αντωνιάδης Δημήτριος
3) Γαλάνης Νεκτάριος
4) Δημητρόπουλος Ιωάννης
5) Ζώγκας Γεώργιος
6) Θωμάς Παναγιώτης
7) Ιατρός Κωνσταντίνος
8) Καλογερής Κωνσταντίνος
9) Καραβούλιας Γεώργιος
10) Λάππας Ζαχαρίας
11) Μανέκας Δημήτριος
12) Μιχαλόπουλος Βασίλειος
13) Μπαμπίλης Κωνσταντίνος
14) Μπέτσος Παύλος 
15) Οικονόμου Χρυσόστομος
16) Παπαζαφείρης Βασίλειος
17) Σοφιανόπουλος Παύλος
18) Σταθούλιας Εμμανουήλ
19) Σταματόπουλος Χαράλαμπος
20) Τιμπιλής Ανδρέας
21) Τσαούσης Αριστείδης
22) Τσεκούρας Ιωάννης
23) Χαλκιόπουλος Θεόδωρος


     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αννιάς Παναγής
2) Γεωργίου Βασίλειος
3) Θωμάς Γεώργιος
4) Καρακούλιας Παναγιώτης
5) Μήλας Χρήστος
6) Μπαχράς Παναγιώτης 
7) Πολίτης Ανδρέας
8) Τσεκλερής Αθανάσιος
9) Χαλκιόπουλος Αλέξιος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1993-1994


      ΤΑΞΗ Α΄

1) Αλεξόπουλος Δημήτριος
2) Αργυρόπουλος Στυλιάνος
3) Βασιλάς Κωνσταντίνος
4) Βελαώρας Δημήτριος
5) Βιτωράτος Γεώργιος
6) Γεωργογιάννης Κωνσταντίνος
7) Γεωργόπουλος Χρήστος
8) Δρακόπουλος Παρασκευάς
9) Ζακόπουλος Διονύσιος
10) Κακολίρης Αναστάσιος
11) Καρακούλιας Γεώργιος
12) Κόρδας Ιωάννης
13) Λαμπρόπουλος Ηλίας
14) Λιοσάτος Κωνσταντίνος
15) Μελιτσόπουλος Γεώργιος
16) Παναγιωτόπουλος Παναγιώτης
17) Παπαδόπουλος Γεράσιμος
18) Σιαμαντάς Χρήστος 
19) Στανίτσας Νικόλαος
20) Σταματόπουλος Διονύσιος
21) Τσιντώνης Κωνσταντίνος


      ΤΑΞΗ Β΄

1) Αγγελάτος Ανδρέας
2) Αντωνόπουλος Παναγής
3) Γιαννακόπουλος Χρήστος
4) Γκριτζάπης Κωνσταντίνος
5) Δημητρόπουλος Ανδρέας
6) Ελευθεριάδης Ιωάννης
7) Ζωγράφος Σταύρος
8) Κακολίρης Χαράλαμπος
9) Καλογερής Ζώης
10) Καραμπούλης Χρήστος
11) Κοκκίνης Γεώργιος
12) Κόρδας Αλέξιος
13) Κοσμόπουλος Ευθύμιος
14) Κυριαζής Μιχαήλ
15) Λαουρδέκης Ανδρέας
16) Λουκόπουλος Κωνσταντίνος
17) Μπενέτσης Γεώργιος
18) Παπαγεωργίου Σωτήριος
19) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
20) Παπαμιχαήλ Γεώργιος
21) Πετρίτσης Γεώργιος
22) Σκιαδαρέσης Γεώργιος
23) Σπυρόπουλος Σπυρίδων
24) Στανίτσας Χαράλαμπος
25) Χαϊδόπουλος Αθανάσιος


      ΤΑΞΗ Γ΄

1) Δημητρόπουλος Δημήτριος
2) Ιατρός Κοσμάς
3) Κωστόπουλος Στέφανος
4) Μητρόπουλος Γεώργιος
5) Μπαϊλός Άγγελος
6) Μπαλατής Κωνσταντίνος
7) Μπιλιανός Δημήτριος
8) Μπούσιας Νεκτάριος
9) Ντεντόπουλος Αθανάσιος 
10) Παπαδημητρόπουλος Σταμάτιος
11) Παπαδόπουλος Γρηγόριος
12) Παπαδόπουλος Ιωάννης
13) Πέττας Νεκτάριος
14) Πιτσινής Γεώργιος 
15) Ρίπισης Περικλής
16) Σκιαδαρέσης Σπυρίδων
17) Σπυρόπουλος Παναγιώτης
18) Τερεζόπουλος Νικόλαος
19) Φουσέκης Βασίλειος


     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Γαλάνης Νεκτάριος
2) Ευαγγελάτος Κωνσταντίνος
3) Μπότας Ανδρέας
4) Σοφιανόπουλος Παύλος
5) Σταματόπουλος Χαράλαμπος
6) Ταρκαζίκης Παναγιώτης
7) Τιμπιλής Ανδρέας


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1994-1995


      ΤΑΞΗ Α΄

1) Αγγελόπουλος Μιχαήλ
2) Αλποχωρίτης Χρήστος 
3) Αργυρόπουλος Στυλιανός
4) Δημητρόπουλος Γεράσιμος
5) Διαμαντόπουλος Δημήτριος
6) Καρακούλιας Γεώργιος
7) Καραγιάννης Ιωάννης
8) Καραμεσίνης Παναγιώτης 
9) Κυριαζής Γεώργιος
10) Κυριαζής Νικόλαος
11) Κωνσταντόπουλος Ηλίας
12) Μελιτσόπουλος Γεώργιος
13) Μπαμπίλης Ελευθέριος
14) Μπουσδούκος Ιωάννης
15) Παπαδόπουλος Ανδρέας
16) Παπαθανασόπουλος Αθανάσιος
17) Σπηλιώτης Απόστολος
18) Φιλιππαίος Αλέξανδρος
19) Χαϊδεμένος Δημήτριος

      ΤΑΞΗ Β΄

1) Αλεξόπουλος Δημήτριος
2) Βανδώρος Χρήστος
3) Βασιλάς Κωνσταντίνος
4) Βελαώρας Δημήτριος
5) Γεωργογιάννης Κωνσταντίνος
6) Δρακόπουλος Παρασκευάς 
7) Ηλιόπουλος Δημήτριος
8) Θεοδόσης Ιωάννης
9) Θωμάς Βασίλειος
10) Κακολίρης Αναστάσιος 
11) Κόρδας Ιωάννης
12) Λαμπρόπουλος Ηλίας
13) Λιοσάτος Κωνσταντίνος
14) Μασσαράς Στυλιανός
15) Μπαρούσης Γεώργιος
16) Παπαδόπουλος Γεράσιμος
17) Πετρίτσης Γεώργιος
18) Σταματόπουλος Διονύσιος 
19) Στανίτσας Νικόλαος
20) Τσιντώνης Κωνσταντίνος
21) Ριτσίκαλης Νικόλαος


          ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αγγελάτος Ανδρέας
2) Αντωνόπουλος Παναγής
3) Γιαννακόπουλος Χρήστος
4) Γκριτζάπης Κωνσταντίνος
5) Δημητρόπουλος Ανδρέας
6) Δημητρόπουλος Δημήτριος
7) Ελευθεριάδης Ιωάννης
8) Ζωγράφος Σταύρος
9) Κακολύρης Χαράλαμπος
10) Καλογερής Ζώης
11) Καραμπούλης Χρήστος
12) Κοκκίνης Γεώργιος
13) Κόρδας Αλέξιος
14) Κοσμόπουλος Ευθύμιος
15) Κυριαζής Μιχαήλ
16) Λαουρδέκης Ανδρέας
17) Λουκόπουλος Κωνσταντίνος
18) Μπενέτσης Γεώργιος
19) Παπαγεωργίου Σωτήριος
20) Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
21) Παπαμιχαήλ Γεώργιος
22) Σκιαδαρέσης Γεώργιος
23) Σπυρόπουλος Σπυρίδων
24) Στανίτσας Χαράλαμπος
25) Χαϊδόπουλος Αθανάσιος


      ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αθανασόπουλος Θεοδόσιος
2) Ασπιώτης Νικόλαος
3) Βογιατζής Αλέξανδρος
4) Γκόλφης Χρήστος 
5) Δροσόπουλος Ιωάννης
6) Καρούζος Χαράλαμπος
7) Κλάδης Χρήστος
8) Κλαμπανάς Χρήστος
9) Κοτσώνης Ιωάννης
10) Κουραχάνης Νικόλαος
11) Κωστόπουλος Στέφανος
12) Λιάκος Ηλίας
13) Μητρόπουλος Γεώργιος
14) Νικολακόπουλος Μιχαήλ 
15) Μπούσιας Νεκτάριος
16) Πανουτσακόπουλος Χαράλαμπος 
17) Παπαδημητρακόπουλος Σταμάτιος
18) Παπακωνσταντίνου Κωνσταντίνος
19) Πέττας Νεκτάεριος
20) Πιτσινής Γεώργιος
21) Σπυρόπουλος Παναγιώτης
22) Τουρούκης Γεράσιμος


             ΣΧΟΛΟΚΟ ΕΤΟΣ 1995-1996


        ΤΑΞΗ Α΄

1) Αντωνόπουλος Σωτήριος
2) Γεωργίου Περικλής
3) Δουφεξής Νικόλαος
4) Θανόπουλος Μιλτιάδης
5) Κωνσταντόπουλος Ηλίας
6) Μελίσσης Λεωνίδας
7) Μήλιας Δημήτριος
8) Μηνιάτης Ιωάννης
9) Μουγκογιάννης Γεώργιος
10) Νίκας Κωνσταντίνος
11) Παρακεντές Γεώργιος
12) Παπαθεοδώρου Κωνσταντίνος
13) Περώνης Κωνσταντίνος
14) Σπατιώτης Χρήστος
15) Σταυρόπουλος Παναγιώτης
16) Ταρσινός Δημήτριος
17) Τίγκας Αχιλλέας
18) Τσαούσης Χρήστος
19) Τσικνής Αιμιλιανός
20) Φάκος Νικόλαος


            ΤΑΞΗ Β΄

1) Αλποχωρίτης Χρήστος 
2) Αργυρόπουλος Στυλιανός
3) Δημητρόπουλος Γεράσιμος
4) Διαμαντόπουλος Δημήτιος
5) Δρακόπουλος Παρασκευάς
6) Καραγιάννης Ιωάννης
7) Καραμεσίνης Παναγιώτης
8) Κυριαζής Γεώργιος
9) Μπαμπίλης Ελευθέριος
10) Μπιλιανός Ιωάννης
11) Μπουσδούκος Ιωάννης
12) Παπαδόπουλος Αλέξανδρος
13) Παπαδόπουλος Ανδρέας
14) Παπαδόπουλος Ιωάννης
15) Παπαθανασόπουλος Αθανάσιος
16) Σπηλιώτης Απόστολος
17) Τζόλας Γεώργιος
18) Τσόκρης Δημήτριος
19) Χαϊδεμένος Δημήτριος
20) Χειμώνας Βασίλειος


       ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αλεξόπουλος Δημήτριος
2) Βανδώρος Χρήστος
3) Βασιλάς Κωνσταντίνος
4) Βελαώρας Δημήτριος 
5) Γεωργογιάννης Κωνσταντίνος
6) Ηλιόπουλος Δημήτριος
7) Θωμάς Βασίλειος
8) Κακολίρης Αναστάσιος
9) Κόρδας Ιωάννης
10) Λαμπρόπουλος Ηλίας
11) Μασσαράς Στυλιανός
12) Μπαρούσης Γεώργιος
13) Παπαδόπουλος Γεράσιμος
14) Ριτσίκαλης Νικόλαος
15) Σταματόπουλος Διονύσιος
16) Στανίτσας Νικόλαος
17) Τσιντώνης Κωνσταντίνος


      ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αγγελάτος Ανδρέας
2) Αμανατιάδης Παναγιώτης 
3) Αντωνόπουλος Παναγής 
4) Ασημακόπουλος Περικλής
5) Κατσιαμέτης Δημήτριος
6) Λαουρδέκης Ανδρέας
7) Μαραγιάννης Κοσμάς
8) Παπαγεωργίου Σωτήριος
9) Τσιτσιβός Κανέλλος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1996-1997


      ΤΑΞΗ Α΄

1) Αβραμόπουλος Κωνσταντίνος
2) Γκιώνης Γεώργιος
3) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
4) Καραβιώτης Νικόλαος
5) Μεσμπούρης Γρηγόριος
6) Μπαρούσης Αναστάσιος
7) Νικολόπουλος Νικόλαος
8) Πετούσης Ηλίας
9) Σαγιάς Πελοπίδας
10) Σαράντης Κυριάκος
11) Σονικιάν Γεώργιος
12) Σουγλέρης Σπυρίδων-Αθανάσιος
13) Σπυρόπουλος Κυριάκος
14) Φλώρος Γεώργιος

       ΤΑΞΗ Β΄

1) Γεωργίου Περικλής
2) Γιαννόπουλος Βασίλειος
3) Δημητρακόπουλος Παναγιώτης
4) Δουφεξής Νικόλαος
5) Ζωγράφος Ιωάννης
6) Θανόπουλος Μιλτιάδης
7) Μελίσσης Λεωνίδας
8) Μήλιας Δημήτριος
9) Μηνιάτης Ιωάννης
10) Νίκας Κωνσταντίνος
11) Παντελίδης Παναγιώτης
12) Παπαθεοδώρου Κωνσταντίνος 
13) Παπανάγος Ανδρέας
14) Παπαπέτρου Ιωάννης
15) Παρακεντές Γεώργιος
16) Παφιλιάρης Λεώνίδας
17) Σπατιώτης Χρήστος 
18) Ταρσινός Δημήτριος
19) Τίγκας Αχιλλέας
20) Τσάμπρας Αθανάσιος
21) Τσαούσης Χρήστος
22) Τσικνής Αιμιλιανός


      ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αλποχωρίτης Χρήστος
2) Αργυρόπουλος Στυλιανός 
3) Δεματάς Μιχαήλ
4) Δηνητρόπουλος Γεράσιμος
5) Διαμαντόπουλος Δημήτριος
6) Καραγιάννης Ιωάννης
7) Κυριαζής Γεώργιος
8) Μπαμπίλης Ελευθέριος
9) Μπιλιανός Ιωάννης
10) Μπουσδούκος Ιωάννης
11) Παπαδόπουλος Αλέξανδρος
12) Παπαδόπουλος Ανδρέας
13) Παπαδούρης Ιωάννης
14) Παπαθανασόπουλος Αθανάσιος
15) Σπηλιώτης Απόστολος
16) Τζόλας Γεώργιος
17) Τσόκρης Δημήτριος
18) Χειμώνας Βασίλειος


    ΤΑΞΗ Δ΄

1) Βελαώρας Δημήτριος
2) Γκοτσόπουλος Θεόδωρος
3) Καϊσης Ηρακλής
4) Μανιτάρας Ανδρέας
5) Μαρούδας Φώτιος
6) Σταματόπουλος Διονύσιος
7) Τζεφριός Ανδρέας 


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1997-1998


     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αντωνόπουλος Σωτήριος
2) Βαγενάς Νικόλαος-Θεόδωρος
3) Γελάσιος Γεώργιος
4) Δημητρόπουλος Χρήστος
5) Θωμάς Θεόδωρος
6) Θωμάς Νικόλαος
7) Μηνιάτης Παναγιώτης 
8) Μόσχος Νικόλαος
9) Μπιρπανάγος Γεράσιμος
10) Νούλας Θεοφάνης
11) Σωτηρόπουλος Ιωάννης
12) Φραγκούλης Αθανάσιος
13) Φλώρος Γεώργιος
14) Ψηλοπαναγιώτης Δημήτριος


     ΤΑΞΗ Β΄ 

1) Γεωργίου Περικλής
2) Γιαννακόπουλος Βασίλειος
3) Δημητρόπουλος Παναγιώτης
4) Δουφεξής Νικόλαος
5) Ζωγράφος Ιωάννης
6) Θανόπουλος Μιλτιάδης
7) Μελίσσης Λεωνίδας
8) Μήλιας Δημήτριος
9) Μηνιάτης Ιωάννης
10) Παντελίδης Παναγιώτης
11) Παπαθεοδώρου Κωνσταντίνος
12) Παπανάγος Ανδρέας
13) Παρακεντές Γεώργιος
14) Παφιλιάρης Λεωνίδας
15) Σπατιώτης Χρήστος
16) Ταρσινός Δημήτριος
17) Τίγκας Αχιλλέας
18) Τσάμπρας Αθανάσιος
19) Τσαούσης Χρήστος
20) Τσικνής Αιμιλιανός


        ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αργυρόπουλος Στυλιανός
2) Γκοτσόπουλος Ανδρέας
3) Καραγιάννης Ιωάννης
4) Καρβέλας Μιχαήλ
5) Μάγκος Παντελής
6) Πετρούτσος Γεώργιος
7) Τσιτσιβός Γεώργιος


              ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 1998-1999


1) Γκολφινόπουλος Νικόλαος
2) Γρίβας Ιωάννης
3) Δαραμούσκας Νικόλαος
4) Ζώης Νικόλαος
5) Θεοδωρόπουλος Αιμίλιος
6) Καλαπόδης Αλέξιος
7) Λαουρδέκης Αθανάσιος
8) Μιχαλόπουλος Αντώνιος
9) Μπαλαδήμας Σταύρος
10) Παλαιολόγος Άγγελος


         ΤΑΞΗ Β΄

1) Βαγενάς Νικόλαος-Θεόδωρος
2) Δημητρόπουλος Χρήστος
3) Θεοδωρόπουλος Σάββας
4) Θωμάς Θεόδωρος
5) Θωμάς Νικόλαος
6) Καποτάς Παναγιώτης
7) Μηνιάτης Παναγιώτης
8) Μιχαλόπουλος Αντώνιος
9) Μόσχος Νικόλαος
10) Μπιρπανάγος Γεράσιμος
11) Νούλας Θεοφάνης
12) Πανούτσος Χρήστος
13) Σωτηρόπουλος Ιωάννης


      ΤΑΞΗ Γ΄
1) Αβραμόπουλος Κωνσταντίνος
2) Γκιώνης Γεώργιος
3) Γούλας Βασίλειος
4) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
5) Καλαπόδης Αλέξιος
6) Καραβιώτης Νικόλαος
7) Μεσμπούρης Γρηγόριος
8) Μπαρούσης Αναστάσιος
9) Νικολόπουλος Νικόλαος 
10) Πετούσης Ηλίας
11) Πετράτος Κωνσταντίνος
12) Σαγιάς Πελοπίδας
13) Σαράντης Κωνσταντίνος
14) Σουγλέρης Σπυρίδων-Αθανάσιος
15) Σονικιάν Σέργιος
16) Σπυρόπουλος Κυριάκος
17) Τσιμπούρης Μάριος


      ΤΑΞΗ Δ΄ 

1) Βαθρακογιάννης Κωνσταντίνος
2) Δουφεξής Νικόλαος
3) Κεφαλληνός Γεώργιος
4) Λαγουρός Σπυρίδων
5) Λιάκος Βασίλειος
6) Μελίσσης Λεωνίδας
7) Μούκας Γεώργιος
8) Παγώνης Δημήτριος
9) Παλούμπης Ιωάννης
10) Παπανάγος Ανδρέας
11) Ταρσινός Δημήτριος
12) Τσάμπρας Αθανάσιος
13) Τσικνής Αιμιλιανός
14) Τσούνης Νικόλαος


     ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ    1999-2000

     
     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αλεξανδράτος Ευάγγελος
2) Δουλής Αντώνιος 
3) Καλαπόδης Αλέξιος
4) Καρβέλας Γεώργιος
5) Κίτσος Κωνσταντίνος
6) Κορδάτος Πέτρος
7) Μακροδήμητρας Νεκτάριος
8) Οικονομόπουλος Σπυρίδων
9) Σακκάς Παναγιώτης
10) Σίνγκ Γεώργιος
11) Σπυρόπουλος Άγγελος
12) Σύρος Παναγιώτης
13) Σωτηρόπουλος Νικόλαος
14) Τσεγγενές Στέφανος
15) Χαριτάτος Αναστάσιος


    ΤΑΞΗ Β΄

1) Βουλδής Γεώργιος
2) Γκολφινόπουλος Νικόλαος
3) Γρίβας Ιωάννης
4) Δαραμούσκας Νικόλαος
5) Ζώης Νικόλαος
6) Θεμιστοκλόπουλος Παρασκευάς
7) Θεοδωρόπουλος Αιμίλιος
8) Λουρδέκης Αθανάσιος
9) Μόσχος Νικόλαος
10) Μπαρτζώκας Γεώργιος
11) Νούλας Θεοφάνης
12) Παλαιολόγος Άγγελος
13) Σωτηρόπουλος Ιωάννης
14) Τζελέπης Δημήτριος


      ΤΑΞΗ Γ΄

1) Βαγενάς Νικόλαος
2) Καποτάς Παναγιώτης
3) Μηνιάτης Παναγιώτης
4) Μιχαλόπουλος Αντώνιος
5) Πανούτσος Χρήστος


     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αβραμόπουλος Κωνσταντίνος
2) Αλεξανδρής Σπυρίδων
3) Βασιλόπουλος Γεώργιος
4) Γεωργόπουλος Κωνσταντίνος
5) Γιαχαλής Αντώνιος
6) Γκιώνης Γεώργιος
7) Θεοδωρόπουλος Κωνσταντίνος
8) Καλαπόδης Θεόδωρος
9) Κανελλόπουλος Χαράλαμπος
10) Καραβιώτης Νικόλαος
11) Μπαρούσης Αναστσάσιος
12) Νικολόπουλος Νικόλαος
13) Ντάβαρης Αθανάσιος
14) Παπαβραμόπουλος Ανδρέας 
15) Παναγιωτόπουλος Λεωνίδας
16) Σπατιώτης Χρήστος
17) Σπυρόπουλος Κυριάκος
18) Στεβής Μιχαήλ
19) Σύρος Ιωάννης
20) Τσιτσιβός Χαράλαμπος
21) Φυτέας Ιωάννης


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2000-2001


     ΤΑΞΗ Α΄
  
1) Αθανασόπουλος Γεώργιος
2) Γκούμας Ιωάννης
3) Ζαφειρόπουλος Χρήστος
4) Καλογερόπουλος Γεώργιος
5) Λαγογιάννης  Παναγιώτης
6) Λιακόπουλος Χρήστος
7) Μακρής Χρήστος
8) Μακρόπουλος Κωνσταντίνος
9) Μίντζας Αντώνιος
10) Σπυρόπουλος Άγγελος
11) Σταύρου Γεώργιος
12) Σύρος Παναγιώτης
13) Τζόλας Ευθύμιος
14) Τσάκαλος Σταύρος
15) Χαλκιόπουλος Βασίλειος
16) Χατζηχαραλάμπους Κωνσταντίνος

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Αλεξανδράτος Ευάγγελος
2) Δαραμούσκας Νικόλαος
3) Ζήσης Αθανάσιος
4) Θεμιστοκλόπουλος Παρασκευάς
5) Καλαπόδης Αλέξιος
6) Καρβέλας Γεώργιος
7) Κορδοτός Πέτρος 
8) Μακρυγιάννης Κωνσταντίνος
9) Μόσχος Νικόλαος
10) Νούλας Θεοφάνης
11) Οικονομόπουλος Σπυρίδων
12) Παλαιολόγος Άγγελος
13) Σακκάς Παναγιώτης
14) Σερέτης Νικόλαος
15) Σίνγκ Γεώργιος
16) Σωτηρόπουλος Ιωάννης
17) Σωτηρόπουλος Νικόλαος
18) Τζελέπης Δημήτριος
19) Τσεγγενές Στέφανος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Βουλδής Γεώργιος
2) Γκολφινόπουλος Νικόλαος
3) Γρίβας Ιωάννης
4) Ζώης Νικόλαος
5) Θεοδωρόπουλος Αιμίλιος
6) Λαουρδέκης Αθανάσιος
7) Μπαρτσώκας Γεώργιος

     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος
2) Βαγενάς Νικόλαος-Θεόδωρος
3) Ζαπάντης Κυριάκος
4) Καποτάς Παναγιώτης
5) Καττής Νεκτάριος
6) Κονδύλης Δημήτριος
7) Κονιδάρης Ιωάννης
8) Μαραβέγιας Νικόλαος
9) Μηνιάτης Παναγιώτης
10) Μίντζας Ανδρέας
11) Μπιάζης Δημήτριος
12) Μπορονικόλας Δημήτριος
13) Μπούρης Σπυρίδων
14) Παπαχριστοδούλου Ιωάννης
15) Τσοκανάς Ιωάννης


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2001-2002

     ΤΑΞΗ Α΄

1) Βεσκούκης Γεώργιος
2) Ζαφειρόπουλος Χρήστος 
3) Κωστόπουλος Γεώργιος
4) Μακρόπουλος Κωνσταντίνος
5) Μίντζας Αντώνιος
6) Φάκος Χαράλαμπος


    ΤΑΞΗ Β΄

1) Δαραμούσκας Νικόλαος
2) Καλαπόδης Αλέξιος
3) Καλογερόπουλος Γεώργιος
4) Κορδοτός Πέτρος
5) Λαμπίρης Κωνσταντίνος
6) Παλαιολόγος Άγγελος
7) Σπυρόπουλος Άγγελος
8) Σταύρου Γεώργιος
9) Σακκάς Παναγιώτης
10) Τζόλας Ευθύμιος
11) Τσάκαλος Σταύρος
12) Χαλικόπουλος Βασίλειος


     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Ζήσης Αθανάσιος
2) Καρβέλας Γεώργιος
3) Οικονομόπουλος Σπυρίδων
4) Σερέτης Νικόλαος
5) Σίνγκ Γεώργιος

       ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αγγελόπουλος Παναγιώτης
2) Ανδριοσόπουλος Σπυρίδων 
3) Αναστασόπουλος Παναγιώτης
4) Γκίβαλος Κωνσταντίνος
5) Θεοδόσης Διονύσιος
6) Κατσικανταής Άγγελος
7) Κόρδας Παναγιώτης
8) Λαλαγιάννης Ιωάννης
9) Λιβάνης Ανάργυρος
10) Μπακόπουλος Δημήτριος
11) Τζελέπης Γεώργιος
12) Τσέκος Σωτήριος
13) Χαλκιόπουλος Απόστολος


     ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2002-2003

    ΤΑΞΗ Α΄

1) Αδαμίδης Κωνσταντίνος
2) Ανδρικόπουλος Παναγιώτης
3) Λαγογιάννης Παναγιώτης
4) Μπαρμπούνης Αρτέμιος

    ΤΑΞΗ Β΄

1) Βεσκούκης Γεώργιος
2) Ζαφειρόπουλος Χρήστος
3) Θεμιστοκλόπουλος Παρασκευάς
4) Καλογερόπουλος Γεώργιος
5) Φάκος Χαράλαμπος


     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Λαμπίρης Κωνσταντίνος
2) Σακκάς Παναγιώτης
3) Σταύρου Γεώργιος
4) Τζόλας Ευθύμιος
5) Χαλκιόπουλος Βασίλειος

    ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αγγελόπουλος Γεράσιμος
2) Ζαφειρόπουλος Ανδρέας
3) Κοτσώρης Κωνσταντίνος
4) Μακρυγιώργος Τριαντάφυλλος
5) Μπαράκος Νικόλαος
6) Μπίρμπας Χρήστος
7) Νικολάε Ιουστίν-Μαξιμίλλιαν
8) Νούλας Θεοφάνης
9) Σταμούλης Θεόδωρος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

     ΤΑΞΗ Α΄

1) Γκότσης Ηλίας
2) Εμμανουηλίδης Παντελεήμων
3) Κλαουδάτος Κωνσταντίνος
4) Κοτρωνιάς Βασίλειος
5) Παράσχης Χρήστος

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Ανδρικόπουλος Παναγιώτης
2) Μπαρμπούνης Αρτέμιος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Βεσκούκης Γεώργιος
2) Ζαφειρόπουλος Χρήστος
3) Καλογερόπουλος Γεώργιος
4) Λαμπίρης Διονύσιος
5) Φάκος Χαράλαμπος

     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Βγενόπουλος Παναγιώτης 
2) Γιωτόπουλος Ανδρέας
3) Ζέζας Άγγελος
4) Καλλιαντέρης Βασίλειος
5) Καπράλος Στυλιάνος
6) Κυρίτσης Κωνσταντίνος
7) Μακρυγιάννης Κωνσταντίνος
8) Παλαιολόγος Άγγελος
9) Ρουμελιώτης Δημήτριος
10) Τζαβέλας Γεώργιος


    ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2004-2005

    ΤΑΞΗ Α΄

1) Λουμπαρδέας Νικόλαος
2) Μιχαλάς Ιωάννης
3) Παπασημακόπουλος Απόστολος 
4) Σπανογιαννόπουλος Θεόδωρος
5) Ταρανάς Δημήτριος

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Γαλανόπουλος Παναγιώτης
2) Γκότσης Ηλίας
3) Εμμανουηλίδης Παντελεήμων
4) Ιορυτανόβ Λιούμπομιρ
5) Κοτρωνιάς Βασίλειος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Ανδρικόπουλος Παναγιώτης

            ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αθανασόπουλος Νικόλαος
2) Βαβάτσικος Κωνσταντίνος
3) Βλάχος Παναγιώτης
4) Γεραμούτσος Ιωάννης
5) Ζαφειρόπουλος Χρήστος
6) Καλαπόδης Αλέξιος
7) Καλαρύτης Γεώργιος
8) Κατσίκας Αλέξιος
9) Κοριανίτης Διονύσιος
10) Λαμπίρης Κωνσταντίνος
11) Μαλαφούρης Κωνσταντίνος
12) Μπουλγκάρου Πετρίσορ-Παϊσιος
13) Πανέτας Δημήτριος
14) Ρηγόπουλος Αντώνιος
15) Σακκάτος Αντώνιος
16) Σακκάς Παναγιώτης
17) Σαμόϊλα ΄Ιον
18) Τζαβέλας Γεώργιος


       ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2005-2006

      ΤΑΞΗ Α΄

1) Αθανασόπουλος Ιωάννης
2) Γιάννης Βίκτωρας
3) Γκίκας Χαράλαμπος
4) Γκοτσόπουλος Θεοφάνης
5) Δημητρόπουλος Γεώργιος
6) Καννάς Νικόλαος
7) Κλώνης Κωνσταντίνος
8) Λαουρδέκης Δημήτριος
9) Μιχαλάς Ιωάννης
10) Ρωμάνος Δημήτριος
11) Σταματόπουλος Επαμεινώνδας
12) Τζαφέρας Πολύβιος

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Λουμπαρδέας Νικόλαος
2) Παπασημακόπουλος Απόστολος
3) Σπανογιαννόπουλος Θεόδωρος
4) Ταρανάς Δημήτριος

    ΤΑΞΗ Γ΄

1) Γαλανόπουλος Χαράλαμπος
2) Γκότσης Ηλίας
3) Εμμανουηλίδης Παντελεήμων
4) Ιορντανόβ Λιούμπομιρ
5) Κοτρωνιάς Βασίλειος

     ΤΑΞΗ Δ΄

1) Αδαμόπουλος Δημήτριος
2) Αλεξόπουλος Νικόλαος
3) Βαβάτσικος Κωνσταντίνος
4) Δώκος Αναστάσιος
5) Κατσίκας Κωνσταντίνος
6) Καυκάς Κωνσταντίνος
7) Κουτσοσπύρος Παναγιώτης
8) Μπούμπαλης Παρασκευάς
9) Νικολόπουλος Ιωάννης
10) Σοφιανός Παναγιώτης
11) Τσούνης Ανδρέας


    ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2006-2007

     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αθανασίου Γεράσιμος
2) Γκίκας Χαράλαμπος
3) Γκόλφης Βλάσιος
4) Δρίζης Σωτήριος
5) Ζαφείρης Ηλίας
6) Μασούντ Πρεσιάν
7) Στασινόπουλος Θεοφάνης

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Αθανασόπουλος Ιωάννης
2) Γιάννης Βίκτωρας 
3) Δημητρόπουλος Γεώργιος 
4) Κλώνης Δημήτριος
5) Μιχαλάς Ιωάννης 
6) Ρωμάνος Δημήτριος
7) Σταματόπουλος Χαράλμπος
8) Τζαφέρας Πολύβιος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Λουμπαρδέας Νικόλαος
2) Παπασημακόπουλος Απόστολος
3) Σπανογιαννόπουλος Θεόδωρος

    ΤΑΞΗ Ι.Ε.Κ.

1) Αγγελοπούλου Κωνσταντίνα
2) Βλαχόπουλος Κωνσταντίνος
3) Γαλανόπουλος Χαράλαμπος
4) Γκοτσόπουλος Θεοφάνης
5) Γουρδούπης Κωνσταντίνος
6) Εμμανουηλίδης Παντελεήμων
7) Ιορντανόβ Λιούμπομιρ
8) Καλαντζή Λιλιάνα
9) Καλιακούδας Αλέξανδρος
10) Κορέντη Κωνσταντίνα
11) Κουρής Παύλος
12) Λαουρδέκας Δημήτριος
13) Μήλα Δήμητρα
14) Μιχαλόπουλος Αθανάσιος
15) Νικολακοπούλου Μαρία
16) Παναγάκης Χρήστος
17) Φούσσου Μαρία
18) Σπυρόπουλος Παναγιώτης
19) Φαρμάκης Δημήτριος


             ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008

     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αντωνάτος Διονύσιος
2) Βγενόπουλος Νικόλαος
3) Ζαφείρης Νικόλαος
4) Καϊάφας Γεώργιος
5) Καραμπέρης Κωνσταντίνος
6) Κόκλας Διονύσιος
7) Μασούτ Πρεσιάν
8) Μπουλιέρης Θεόδωρος
9) Παπαϊωάννου Δημήτριος
10) Σανδραβέλης Παναγιώτης
11) Σαράντης Χρήστος

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Αθανασίου Γεράσιμος
2) Γκίκας Χαράλαμπος
3) Δημητρόπουλος Γεώργιος
4) Δρίζης Σωτήριος
5) Ζαφείρης Ηλίας 
6) Στασινόπουλος Θεοφάνης
7) Χατζηκωστής Γεώργιος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αθανασόπουλος Ιωάννης 
2) Γιάννης Βίκτωρας 
3) Κλώνης Κωνσταντίνος
4) Μιχαλάς Ιωάννης
5) Ρωμάνος Δημήτριος
6) Σταματόπουλος Επαμεινώνδας
7) Τζαφέρας Πολύβιος

     ΤΑΞΗ Ι.Ε.Κ.

1) Αντωνακόπουλος Νικόλαος
2) Δαραμούσκας Νικόλαος
3) Καλός-Βεναρδάτος Νικόλαος
4) Κανέλλος Κωνσταντίνος
5) Κεραμιδάς Πέτρος
6) Κόγκας Διονύσιος
7) Κοσμάς Δημήτριος
8) Κροκίδης Γεώργιος
9) Λάγιος Παναγιώτης
10) Λουμπαρδέας Νικόλαος
11) Μανωλάτος Γεώργιος
12) Παγώνης Ηλίας 
13) Πανίτσας Γεώργιος
14) Παπαδοπούλου Ελένη
15) Παπασημακόπουλος Απόστολος
16) Παράσχης Χρήστος
17) Σπανογιαννόπουλος Θεόδωρος
18) Σταματόπουλος Θεόδωρος
19) Σταματόπουλος Παναγιώτης
20) Στριμπάκος Παναγιώτης
21) Τριανταφύλλης Νικόλαος
22) Τριάντης Χαράλαμπος


      ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ       2008-2009

     ΤΑΞΗ Α΄

1) Αλεξόπουλος Χρυσοβαλάντης 
2) Ασημακόπουλος Νικόλαος
3) Γκολώνης Σπυρίδων
4) Δημητρόπουλος Χρήστος
5) Κεφαλάς Ναπολέων
6) Κοροβέσης Χρήστος
7) Κυριακόπουλος Γεώργιος
8) Κυριακόπουλος Ιωάννης
9) Μασούντ Πρεσιάν
10) Μίντζας Ραφαήλ
11) Πανταζής Διονύσιος
12) Ρωμάνος Παναγιώτης

     ΤΑΞΗ Β΄

1) Αντωνάτος Διονύσιος
2) Βγενόπουλος Νικόλαος
3) Ζαφείρης Νικόλαος
4) Ηλιόπουλος Βασίλειος
5) Καϊάφας Γεώργιος
6) Καλύβας Θεόδωρος
7) Καραμπέρης Κωνσταντίνος
8) Κόκλας Διονύσιος
9) Μπουλιέρης Θεόδωρος
10) Παρασκευόπουλος Διονύσιος
11) Πολίτης Ιωάννης
12) Σανδραβέλης Παναγιώτης
13) Σαράντης Χρήστος

     ΤΑΞΗ Γ΄

1) Αθανασίου Γεράσιμος
2) Γκίκας Χαράλαμπος
3) Δημητρόπουλος Γεώργιος
4) Δρίζης Σωτήριος
5) Ζαφείρης Ηλίας 
6) Στασινόπουλος Θεοφάνης
7) Χατζηκωστής Αντώνιος


                    ΤΑΞΗ   Ι.Ε.Κ. 
1) Αγγελής Ηλίας
2) Αθανασίου Δημήτριος     *
3) Αθανασόπουλος Ιωάννης   *
4) Γιάννης Βίκτωρας
5) Γιολδάσης  Κων/νος
6) Δαραμούσκας  Νικόλαος
7) Δεματάς  Αθανάσιος
8) Διώτης Σωτήριος
9) Ζαρζάνης  Μάριος
10) Ζαφείρης  Ηλίας
11)Καραγκούνιας Σωτήριος
12) Κασσιανός Φίλιππος    *
13) Κελεπούρης θεόδωρος
14) Κεφαλληνός  Φίλιππος
15) Κουγιουμτζής  Στυλιανός
16) Κουκούσης  Σωτήριος
17) Μιχαλάς  ιωάννης
18) Μιχοπούλου Ιωάννα   *
19) Μπουγάς  Ιωάννης
20) Παπαδόπουλος Θεόδωρος
21) Παπασταύρος Βασίλειος *
22) Πέττας  Σωτήριος
23) Πολονύφης Κων/νος
24) Ρωμάνος  Δημήτριος
25) Σκοπελίτης  ιωάννης
26) Σταματόπουλος  Χρήστος
27) Στράτος  Σταύρος
28) Τζουβέκας  Κων/νος
29)  Χαριτοπούλου Πηνελόπη  *



Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2008

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
































ΦΩΤΟ 1:Παράσταση με «μαθητές» και «φιλοσόφους» (από την χρονογραφία του Ιω. Σκυλιτζη), η οποία παραπέμπει στις δραστηριότητες του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινουπόλεως τον 11ο αιώνα (Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη).

ΦΩΤΟ 2:Ο Ιπποκράτης στην χριστιανική παράδοση παρουσιάζεται ως Άγιος σε Βυζαντινό χειρόγραφο του 1342 (Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Παρίσι)

Βυζαντινός Πολιτισμός (Από http://www.apologitis.com/gr/ancient/byz-politismos.htm Πρόπερσι τέτοια εποχή, είχα διαβάσει τα βιβλία του sir Steven Runciman "Βυζαντινός Πολιτισμός" και "Η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως". Εντύπωση μεγάλη μου έκανε η αγάπη για το Βυζάντιο, με την οποία είναι γραμμένα. (Πόση αντίθεση με τους επιστήμονες την τακτική των οποίων καταγγέλλουν οι Hanson και Heath στο "Who killed Homer?", οι οποίοι καταγγελλόμενοι επιδεικνύουν στο αντικείμενο της ερεύνησα τους την αγάπη με την οποία ο ιατροδικαστής ανατέμνει το πτώμα δολοφονηθεντος νονού της νύχτας...). Κάτι που θίξαμε σε προηγούμενο μήνυμα: θυμάμαι τις αναφορές που κάνει στην κοινωνική πολιτική του Βυζαντίου, τα ιδρύματα, πτωχοκομεία, θεραπευτήρια κ.α., στην απουσία της θανατικής ποινής, αλλά και αυτών των φυλακών. Εδώ όμως θα μεταφέρω δυο ενδιαφέροντα αποσπάσματα. Μερικά ευτράπελα πλην χαρακτηριστικά περιστατικά: "Όταν ο Λουιτπρανδος επισκέφθηκε ξανά την Κωνσταντινούπολη ως απεσταλμένος του Όθωνος Α', βρήκε πολύ ψυχρή υποδοχή και γύρισε πίσω δηλώνοντας ότι όλα τα πράγματα τα έφτιαχναν πολύ καλύτερα στον τόπο του, παρ' όλο που έκανε ο,τι μπορούσε για να περάσει λαθραία από το τελωνείο κομμάτια από αυτοκρατορικά χρυσοΰφαντα μεταξωτά. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν ο Όθων Β' παντρεύτηκε την πορφυρογέννητη πριγκίπισσα Θεοφανώ, ακολουθώντας την αποφασιστική αυτή γυναίκα, πλήθος Έλληνες από την Ανατολή και τη νότιο Ιταλία ήρθαν στο βορρά και ακολούθησαν την αυλή στην Γερμανία. [1] Εκεί η Θεοφανώ σκανδάλισε τους κάτοικους διότι έκανε μπάνιο(!) και φορούσε μεταξωτά - φριχτές συνήθειες που την έστειλαν στην κόλαση (την ειδε εκεί σε όραμα της μια μοναχή) - ακριβώς όπως και η εξαδέλφη της η Μαρία Αργύρη, λίγα χρόνια αργότερα, έκαμε τον αγαθό άγιο Πέτρο Δαμιανό να φρίξει, επειδή έφερε πιρουνιά στην Βενετία." Στον επίλογο του έργου, ο λόγος του Runciman είναι πραγματικά συγκινητικός: "Η τραγωδία ήταν τελική. Στις 29 Μαΐου 1453 ένας πολιτισμός σαρώθηκε αμετάκλητα. Είχε αφήσει μια ένδοξη κληρονομιά στα γράμματα και στην τέχνη. Είχε βγάλει χώρες ολόκληρες από την βαρβαρότητα και είχε δώσει σε άλλες την εκλέπτυνση των ηθών. Η δύναμη του και η ευφυΐα του προστάτεψαν πολλούς αιώνες την χριστιανοσύνη. Για έντεκα αιώνες η Κωνσταντινούπολη ήταν το κέντρο ενός κόσμου Φώτος. Το ζωηρό πνεύμα, τα ενδιαφέροντα και η αγάπη για την ομορφιά των Ελλήνων, η υπερήφανη ισχύς και η διοικητική ικανότητα των Ρωμαίων, η υπερβατική ορμή των χριστιανών της Ανατολής, που είχαν ενωθεί μαζί σε ένα ρευστό ευπαθές σύνολο, όλα τώρα αποκοιμήθηκαν.Η Κωνσταντινούπολη έγινε η έδρα της θηριωδίας, της αμάθειας, της μεγαλόπρεπης ακαλαισθησίας. Μόνο στα ρωσικά παλάτια, που από πάνω τους φτερούγιζε ο δικέφαλος, το έμβλημα του οίκου των Παλαιολόγων, εμμείνανε για λίγους αιώνες μερικά ίχνη βυζαντινά - μόνο εκεί, και σε κάτι σκοτεινές αίθουσες κοντά στον Κεράτιο Κόλπο, χωμένες ανάμεσα στα σπίτια του Φαναριού, όπου ο πατριάρχης διατηρούσε την άσημη αυλήτου, έχοντας το ελεύθερο, από την πολιτικότητα του κατακτητή σουλτάνου και χάρη στους μόχθους του Γεωργίου Γεννάδιου Σχολαριου, να κυβερνά τον υπόδουλο χριστιανικό κόσμο και να του χαρίζει μια κάποια σιγουριά... Ο δικέφαλος αετός όμως δεν φτερουγίζει πια στη Ρωσία,και το Φαναριον έχει βυθιστεί στην αβεβαιότητα και το φόβο. Τα τελευταία λείψανα ψυχομαχούν ή είναι νέκρα..." [1] Μεγάλο κεφαλαίο στην Ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού και η μεταλαμπάδευση του Ελληνικού Φωτός σε όλη την Ευρώπη από τις Ελληνίδες πριγκίπισσες που παντρεύτηκαν ξένους ευγενείς. Ο R. von Vaitzeker, πρόεδρος της Γερμανίας, σε λόγο του στην Ακαδημία Αθηνών (1992), εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι "ο πολιτισμός στην Γερμανία εισήχθη από το Βυζάντιο στα τέλη του 10ου αιώνος". Βυζαντινών επιστήμες Πανδιδακτήριον Κωνσταντινουπόλεως Κάθε άλλο παρά "παπαδίστικη θεολογία" και τίποτε άλλο διδασκόταν στο Πανδιδακτήριον Κων/πόλεως, μάλιστα η θεολογία δεν αποτελούσε καν αντικείμενο του πανεπιστήμιου. Ο Παν. Κανελλόπουλος, στην Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος, τονίζει ότι το πανεπιστήμιο ήταν οργανωμένο σύμφωνα με τα παλαιά πρότυπα των εθνικών ανώτατων σχολών. Διδασκόταν γραμματική, ρητορική (συνδυασμένη μ' αυτήν ήταν η φιλολογία), διαλεκτική (γενικότερα η φιλοσοφία), καθώς και αριθμητική, γεωμετρία, αστρονομία, μουσική. Παράλληλα με τους κλάδους αυτούς ίσχυε ως ιδιαίτερο σύστημα γνώσεων η επιστήμη του Δικαίου. Η ιατρική μπορεί να διδασκόταν ανεξάρτητα, μπορεί όμως και συνδυασμένη μ' έναν από τους άλλους βασικούς κλάδους τεχνών και επιστημών. Και τώρα το αξιοσημείωτο (γράφει ο Κανελλόπουλος): Περίεργο είναι ότι η θεολογία δεν ήταν κλάδος σπουδών στο κοσμικό πανεπιστήμιο. Λειτουργούσε, ως ιδιαίτερο ίδρυμα που δεν είχε άμεση σχέση με το κράτος, η Πατριαρχική Σχολή, όπως και άλλες σχολές σε μοναστήρια. (Με περιφημότερη την σχολή της μόνης του Στουδίου, στην Κων/πολη.) Να αναφέρουμε επίσης ότι επί Ιουστινιανού η Νομική Σχολή ανεξαρτητοποιήθηκε και είχε 5ετες πρόγραμμα σπουδών. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στο Πανδιδακτήριο η φοίτηση ήταν δωρεάν! Αυτά για τις σπουδές στην Πόλη την "κοινή των Ελλήνων εστία, διατριβή των μουσών, της επιστήμης απάσης διδάσκαλον, την των πόλεων βασιλίδα", όπως την χαρακτηρίζει ο Ανδρόνικος Κάλλιστος στην "Μονωδία επί τη δυστυχεί Κωνσταντινουπολει" (μετά την άλωση). Επειδή αναφέραμε τον Νικηφόρο Γρηγορά, αξίζει να πούμε ότι πρώτος ανακάλυψε το λάθος του Ιουλιανού ημερολογίου, 250 χρόνια περίπου πριν καθιερωθεί στην Δύση το Γρηγοριανο. Άλλοι μεγάλοι θετικοί επιστήμονες... μεγάλες μορφές σαν τον Ιωάννη τον Φιλόπονο (θεμελιωτή της Ουράνιας μηχανικής 10 αιώνες πριν τον Γαλιλαίο, τελειοποίησε όργανα όπως ο αστρολάβος κ.α.), τον Συνεσιο τον Κρηναίο, τονΛέοντα τον Μαθηματικό, τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο κ.α. πολλοί. Σχολές και θετικοί επιστήμονες του Βυζαντίου Ι. Μερικές από τις ανώτερες και ανώτατες σχολές επί Βυζαντίου 1. Πανεπιστήμιο της Κωνσταντιπουπόλεως 5ος - 15ος αιώνας Άκμασε από τον 10-13ο αιώνα. Τότε οι καθηγητές ονομάζονταν "φιλόσοφοι" και "μαΐστροι" και οι έδρες "θρόνοι". Λειτούργησε μέχρι την Πτώση. Περιελάμβανε αίθουσες διδασκαλίας αλλά και πολυτελείς βιβλιοθήκες. 2. Σχολή της Νίκαιας. Λειτούργησε στην Νίκαια από το 1204 έως το 1261. 3. Πατριαρχική ακαδημία. Ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα. 4. Σχολή της Θεσσαλονίκης. Ιδρύθηκε το 1330 5. Σχολή του Μυστρά. Ιδρύθηκε το 1390 6. Σχολή της μονής του Προδρόμου, ιδρύθηκε από τον Ιωάννη Βατατζή και με διευθυντη τον Νικηφόρο Βλεμμύδη. 7. Σχολή του Νικηφόρου Γρηγορά,στην Κωνσταντινούπολη. 8. Ακαδημία των Θετικών επιστημών της Τραπεζούντας. Γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη επί Μεγαλοκομνηνων. Καλλιεργήθηκαν κατά την περίοδο 1204-1461 τα μαθηματικα και η αστρονομία. Σύμφωνα με τον Δ. Κωτσακη στο βιβλίο του " Διδάσκαλοι του γένους και αστρονομία" Α9ηνα 1983, " κατα πάσα πι9ανοτητα,ελειτουργουσε κοντά σ' αυτήν και αστεροσκοπείο" Ο Σ. Πλακιδης γράφει ότι είχαν αναπτυχθεί τόσο πολύ τα μαθηματικά και κυρίως η αστρονομία ώστε πολλοί που ενδιαφερόντουσαν γι' αυτήν έφευγαν ακόμη και απο την Πόλη για να σπουδάσουν στην Τραπεζούντα. 9. Σχολή της Σμύρνης. Ιδρύθηκε απο τον Νικηφόρο Βλεμμύδη τον 13ο αιώνα. 10. Σχολή της Καισαρείας 11. Σχολή της Εφέσου κ.λ.π. ΙΙ. θετικοί επιστήμονες επι Βυζαντίου 1. Ζώσιμος 4ος-5ος αι. Έλληνας Αλχημιστής από την Πανοπολη της Αιγύπτου. Αυτός πρώτος χρησιμοποίησε την λεξη "Χημεία" από την τέχνη της μαύρης γης της Αιγύπτου που ονομάζεται "χεμ".Ένα από τα έργα του "περί ζύθων ποιήσεως" αποτελεί την αρχαιότερη συνταγή Παρασκευής μπύρας. 2.Πελαγιος 4ος-5ος αι. αλχημιστής 3. Δημόκριτος 4ος-5ος αι, αλχημιστής , 4.Μαρια η Ιουδαία 4ος-5ος αι. Αλχημίστρια, μαθήτρια του Δημοκρίτου. 5.Αστεριος ο Αμασιευς 5ος αι. συγγραφέας με σπουδές στα μαθηματικά και την αστρονομία. 6. Ιάκωβος 5ος αι. Ιατρός, φαρμακολογος και βοτανολόγος. 7.Προκλος ο Βυζάντιος 5ος-6ος αι. Μαθηματικός και φιλόσοφος. 8. Αετιος 5ος-6ος αι. Ιατρός, φαρμακολογος και βοτανολόγος. 9.Αμμωνιος 5ος-6ος αι. Φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος. 10.Ερμιας ο Αλεξανδρευς 5ος-6ος αι. Φιλόσοφος και μαθηματικός. 11.Ασκληπιοδωρος ο Αλεξανδρευς 5ος-6ος αι. Ιατρός.Μαθηματικός και νεοπλατωνικός φιλόσοφος. 12.Διδυμος 5ος-6ος ,γεωπόνος. 13. Ιωάννης ο Λυδος 490-565 Ιστορικός, νομικός και αστρονόμος απο την Φιλαδέλφεια. 14.Ιουλιανος ο αρχιτέκτονας 5ος-6ος αι. Μηχανικός και αρχιτέκτονας. Γνωστός από έναν μηχανισμό άντλησης νερού τον οποίον εφεύρε. 15.Μαρινος ο Νεαπολιτης 5ος-6ος αι. Νεοπλατωνικός και μαθηματικός. Διάδοχος του Πρόκλου στην Ακαδημία. 16. Σιμπλικιος 5ος-6ος αι. Φιλόσοφος και μαθηματικός Δίδαξε στην Ακαδημία μέχρι που έκλεισε και μετά το κλείσιμο της πήγε στην Περσία για 5 χρόνια, όπου δίδαξε. Επέστρεψε όμως και δίδαξε στην Κωνσταντινούπολη. 17.Ασκληπιος ο Τραλλειανος 6ος αι. Νεοπλατωνικός και γεωμέτρης. 18. Ανθέμιος ο Τραλλειανος 6ος αι. αρχιτέκτονας (Αγια Σοφία) και συγγραφέας. 19.Ηλιοδωρος ο Νεοπλατωνικός 6ος αι. Φιλόσοφος,μαθηματικός και αστρονόμος. 20.Ισιδωρος ο Μιλησιος 6ος αι. Αρχιτέκτονας και μαθηματικός. Ολοκλήρωσε την Αγια Σοφία. Ίδρυσε στην Πόλη Σχολή Μηχανικών και υπήρξε δάσκαλος τους τελευταίου διευθυντή της Ακαδημίας Αθηνών του Δαμάσκιου. 21.Ισιδωρος ο Μιλησιος ο Νεώτερος 6ος αι. Αρχιτέκτονας και μηχανικός. Ανιψιός του προηγούμενου. Ανοικοδόμησε τον τρούλο της Αγίας Σοφίας όταν έπεσε λόγω σεισμού το 558. 22.Δαμασκιος 6ος αι. Έλληνας νεοπλατωνικός και μαθηματικός, από την Δαμασκό. Τελευταίος διευθυντής της Ακαδημίας. 23.Ευτοκιος 6ος αι.,Μαθηματικός. 24.Ηρων 6ος αι. Μαθηματικός. 25.Ιεροκλης 6ος αι. Γεωγράφος. 26. Ιωάννης ο Φιλόπονος 6ος αι. Φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος Μεγάλη φιλοσοφική και πνευματική διάνοια του Βυζαντίου. Το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στις φυσικές επιστήμες του μεσαίωνα αλλά και των νεότερων χρόνων. 27.Καισαριος 6ος ,γεωγράφος . 28.Κοσμας ο Ινδικοπλευστης 6ος Γεωγράφος και τοπογράφος. 29. Λεοντιος 6ος αι. Μαθηματικός, φιλόσοφος και μηχανικός 30.Διονυσιος ο Μικρός 6ος αι. Αστρονόμος. 31. Ολυμπιοδωρος 6ος αι. Νεοπλατωνικός και μαθηματικός. 32 Πρόκλος ο Μητροπολίτης 6ος αι. μαθηματικός και αστρονόμος. 33. Ρητοριος ο Βυζαντινός 6ος αι. Αστρονόμος. 34. Στέφανος ο Βυζάντιος 6ος αι. Γεωγράφος. 35. Σωτηριχος 6ος αι. μαθηματικός και φιλόσοφος. 36.Βασσιος Κασσιανος 6ος-7ος αι. Συγγραφέας γεωπονικών και φυσιογνωστικών έργων Το έργο του "Γεωπονικά" θεωρείται το καλύτερο της βυζαντινής φυσιογνωμίας και αποτελείται από 26 βιβλία. 37.Αλεξανδρος ο Τραλλειανος 525-605 Ιατρός, φαρμακολογος και βοτανολόγος Είναι ο πρώτος που χορήγησε σίδηρο ως εσωτερικό φάρμακο. 38.Τιμοθεος ο Γαζαιος 6ος-7ος αι. Ζωολόγος, γραμματικός . 39.Γεωργιος ο Κύπριος 6ος-7ος αι. Γεωγράφος. 40. Αριστοφάνης 6ος-7ος αι. ζωολόγος . 41. Πισιδης Γεωργιος 6ος-7ος αι. Αστρονόμος, ζωολόγος, βοτανολόγος Πίστευε στην σφαιρικότητα της γης. 42. Καλλίνικος 7ος αι. Έλληνας μηχανικός από την Ηλιούπολη της Συρίας εφευρέτης του "υγρού πυρός" 43. Θεόδωρος ο Καντερβουριας 602-690 Έλληνας και πρώτος αρχιεπίσκοπος caterbury, από την Ταρσό της Κιλικίας. Σπούδασε μαθηματικά, φιλοσοφία και αστρονομία στην Κωνσταντινούπολη. Είναι ο πρώτος που ίδρυσε βιβλιοθήκες και σχολεία στην Αγγλία, φροντίζοντας να διδάσκονται εκεί η αριθμητική και η ελληνική γλώσσα. Θεωρείται ο ιδρυτής της αγγλοσαξονικής φιλολογίας και ο ιδρυτής των πρώτων μεγαλόπρεπων ναών της ευρύτερης περιοχής του Λονδίνου. Είναι άγιος της καθολικής Εκκλησίας, αν και Έλληνας. 44.Θεοδωρος ο πρωτοσπαθάριος 610-642 Ιατρός και φαρμακολογος έγραψε έργο με συνταγές φαρμάκων. 45. Παύλος ο Αιγινήτης 7ος αι. Ιατρός, φαρμακολογος, ζωολόγος, φυτολόγος από την Αίγινα. 46. Στέφανος ο Αλεξανδρευς 7ος αι. αστρονόμος και μαθηματικός, φαρμακολογος. 47. Σιμοκαττος θεοφύλακτος 7ος αι. γεωπόνος. 48. Θεόφιλος ο Εδεσσηνος 695-785 αστρονόμος και λόγιος. Μετέφρασε τον Όμηρο στα αραβικά. 49. Αρεθας 9ος αι. μαθητής του Λέοντος του Μαθηματικού. 50. Θεοδηγιος 9ος αι. καθηγητής αστρονομίας και των μαθηματικών στη Σχολή της Μαγναύρας και λόγιος. 51. Θεόδωρος ο Γεωμέτρης 9ος αι. Καθηγητής γεωμετρίας στη Σχολή της Μαγναύρας . 52. Λέων ο Μαθηματικός 9ος αι. Γεννήθηκε στην Θεσσαλία, σπούδασε στην Άνδρο και στην Πόλη. Ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς, είναι ο πρώτος που εισήγαγε τα γράμματα στην θεωρητική αριθμητική και άλγεβρα. Γεωμέτρης, μηχανικός, αστρονόμος και φιλόσοφος. Πρύτανης της Σχολής της Μαγναύρας δίδαξε σ' αυτή τετρακτυ (Γεωμετρία, αστρονομία, αριθμητική και μουσική) Κατασκεύασε τον πρώτο οπτικό τηλέγραφο που αναφέρεται στην Ιστορία ο οποίος τοποθετήθηκε στην Ταρσό της Κιλικίας. Διέσωσε πολλά αρχαία κείμενα. 53.Φωτιος ο Α' 820-891 θεολογος,νομικος,ιστορικος,φιλοσοφος,γεωγραφος,αστρονομος,μαθηματικος πατριάρχης Κων/πολεως . 54. Κωνσταντίνος ο Σικελός 9οσ-10ος αι. μαθηματικός. 55. Γρηγοριος 10ος αι. καθηγητής αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας Επινόησε έναν βελτιωμένο τύπο αστρολαβουτον οποίον ονόμασε "κόσμημα μαθηματικόν". Θεωρείται ο πρόδρομος των αστρονομικών παραδοχών του 14ου-15ου αι. 56. Ηρων ο Βυζαντινός 10ος αι. Μαθηματικός, αρχιτέκτονας και μηχανικός αναφέρεται ως ο επινοητής του "επιμονιδιου φαρμάκου" το οποίο προκαλούσε τόνωση του οργανισμού και καταπράυνση του αισθήματος της πείνας. 57.Νικηφορος Πατρίκιος 10ος αι καθηγητής γεωμετρίας στο πανεπιστήμιο Μαγναύρας . 58.Ελευθεριος Ζεβεληνος 11ος αι αστρονόμος. 59.Ιωαννης ο Ιταλός 11ος αι. Φιλόσοφος, μαθηματικός. 60.Συμεων Σηθης 11ος αι. Αστρονόμος, βοτανολόγος και ιατρός. 61.Μιχαηλ Ψελλός 1018 - 1096 φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος, φυσικός, νομικός και φιλόλογος Πρύτανης του Πανεπιστήμιου Κωνσταντινουπόλεως Σπούδασε στην Αθήνα και στην Πόλη. 62. Μάρκος ο Έλλην 11ος αι. λόγιος και αστρονόμο. 63. Μιχαήλ ο Εφεσιος 11ος αι. καθηγητής του πανεπιστήμιου Κων/πολης . 64. Ιεροφιλος ο Σοφιστής 12ος αι. Διαιτολόγος, φαρμακολογος. 65. Νεόφυτος ο Μοναχός 12ος αι. εισηγητής των "ινδικών αριθμών" στο Βυζάντιο . 66.Προδρομος ο Μοναχός 12ος αι. Μαθηματικός, αστρονόμος αλλά και μονάχος ερημίτης δάσκαλος του Νικηφόρου Βλεμμύδη. 67.Μιχαηλ ο Ιταλικός 12ος ασχολήθηκε και με αστρονομία. 68. Νικηφόρος Βλεμμύδης 1197-1272 μαθηματικός. Αστρονόμος, γεωγράφος, ιατρός, θεολόγος η μεγαλύτερη πνευματική μορφή του 13ου αιώνα σπούδασε στην Νίκαια 4 χρόνια κλασσικές σπουδές και ιατρική στην Σμύρνη παρακολούθησε μαθήματα αριθμητικής, γεωμετρίας αστρονομίας και οπτικής στη Σκάμανδρο της Τρωάδας. Έγραψε πολλά φυσικομαθηματικά βιβλία. 69. Γεώργιος Ακροπολιτης 1220 - 1282 πολιτικός, μαθηματικός, αστρονόμος ίδρυσε στην Πόλη βιβλιογραφικό εργαστήριο για να αντιγράφονται και να διασώζονται κείμενα και έργα προγενέστερων και αρχαίων 70. Νικόλαος Μυρεψος 1222 - 1255 ιατρός, βοτανολόγος Συγγραφέας του έργου "Δυναμερον" που περιλαμβάνει 2656 ιατρικές συνταγές Αυτό το βιβλίο αποτέλεσε μέχρι και τον 15ο αιώνα το επίσημο φαρμακευτικό κώδικα της Δύσης και το επίσημο σύγγραμμα της ιατρικής σχολής του Παρισιού. 71. Μανουήλ Ολοβολος 1240 - 1290 αστρονόμος και μαθηματικός . 72. Γεώργιος Παχυμερης 1242 - 1310 μέγας φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος και ιστορικός ασχολήθηκε με τον Διοφαντο. θεωρείται από τους πρώτους βυζαντινούς που ασχολήθηκαν με τα γραμμικά συστήματα. Έγραψε την τετραβιβλο (quadrivium) 73.Μαχιμος Πλανούδης 1255 - 1310 μαθηματικός, αστρονόμος, βιβλιογραφος και φιλόλογος 74. Μανουήλ Βρυέννιος 14ος αι. Αστρονόμος, μαθηματικός, θεωρητικός μουσικός 75. Θεόδωρος Μετοχιτης 1260 - 1332 Πρόδρομος της ανθρωπιστικής αναγέννησης του 15ου αιώνα. Μεγάλη επιστημονική μορφή του Βυζαντίου. Αστρονόμος, μαθηματικός, φιλόσοφος και ιστορικός Γράφει ο Μετοχιτης (τέλη 13ου αιώνα) "... σε μας που έχουμε την ίδια καταγωγή και την ίδια γλώσσα με κείνους (τους αρχαίους Έλληνες) και είμαστε διάδοχοι τους.." Ο Ζεύσιππος δίπλα από τον Ιππόδρομο. 76 Μανουήλ Φιλης 1275 - 1345 βοτανολόγος, ζωολόγος. 77.Βαρλααμ ο Καλαβρος 1290 - 1348 Έλληνας φιλόσοφος, αστρονόμος, μαθηματικός Δάσκαλος του Πετράρχη και του Βοκκακίου. Γράφει ο Βοκκάκιος σε ένα γράμμα του για τον Βαρλαάμ "..,δεν υπήρχε ανάμεσα στους Έλληνες άλλος άνθρωπος με τόση αληθή σοφία και τόσες αμέτρητες γνώσεις" θεωρείται ένας από τους πρόδρομους της αναγέννησης. Ο Στηβεν Ρανσιμαν ("η τελευταία βυζαντινή αναγέννηση" σελ.82) τον θεωρεί ως έναν από τους ιδρυτές της σύγχρονης άλγεβρας. Ίδρυσε σχολή στην Θεσσαλονίκη στην οποία διδάσκονταν η φιλοσοφία, η αστρονομία και τα μαθηματικά. 78. Νικηφόρος Γρηγορας, από την Ηράκλεια του Πόντου 1295 - 1359 Μεγάλος σοφός της εποχής των Παλαιολόγων. Αστρονόμος και μαθηματικός και πλατωνικός φιλόσοφος. Μελέτησε επισταμένως το ζήτημα του ημερολόγιου και τον καθορισμό της εορτής του Πάσχα. Εξακρίβωσε το σφάλμα κατά τον υπολογισμό της πανσελήνου μετά την εαρινή ισημερία και βάσει αυτού κατάρτισε σχέδιο διόρθωσης του Πασχαλιου. Το σχέδιο το υπέβαλλε προς συζήτηση σε ομάδα σοφών την "Λογικήν Πανηγυριν" και στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β' το 1324. Το σχέδιο εγκρίθηκε, αλλά για να μην γίνει σύγχυση μεταξύ των αμαθών και προκαλέσει διχασμό στην εκκλησία, δεν προέβη στην διόρθωση. Έτσι η αλλαγή του ημερολογίου δεν έγινε το 1324,αλλα το 1578 από τον παπα Γρηγόριο τον 13ο και την Δύση. 79. Γρηγοριος Χιονιαδης 13ος-14ος αι. Αστρονόμος και ιατρός στην Τραπεζούντα. Καθηγητής αστρονομίας στην Ακαδημία θετικών επιστήμων Τραπεζούντας. 80. Κωνσταντίνος Λυκιτης 13ος - 14ος αι. Αστρονόμος. Δίδαξε στην Ακαδημία Τραπεζούντας. Μελέτησε και ασχολήθηκε και με την οπτική. 81. Ιωάννης Πεδιασιμος 13οσ-14ος αι. Πρύτανης του Πανεπιστήμιου Κων/πολεως. έγραψε έργα με μαθηματικό / γεωδαιτικό περιεχόμενο. 82. Ιωάννης Αβραμιος 14ος αι. Αστρονόμος, ιατρός. 83. Ελευθέριος ο Ηλειος 14ος αι. αστρονόμος . 84. Θεόδωρος Μελιτηνιωτης 1310 - 1389 Ο μεγαλύτερος ίσως αστρονόμος του Βυζαντίου μετά τον Γρηγορα. 85.Ισαακ Άργυρος 1310 - 1372 μαθηματικός, αστρονόμος. 86. Δημήτριος Κυδωνης 1324 - 1398 πολιτικός, θεολόγος και μαθηματικός μεταλαμπάδευσε στην Δύση πολύτιμες μαθηματικές γνώσεις. 87.Νικολαος Ραβδας 14ος αι. μαθηματικός από την Σμύρνη . 88. Μανουήλ Μοσχοπουλος 14ος αι. λόγιος και μαθηματικός. 89. Μιχαήλ Βαλσαμων 14ος αι. ιερωμένος. φιλόσοφος και μαθηματικός. 90. Γεώργιος Γεωμέτρης 14ος αι. μαθηματικός . 91, Δημήτριος ο Πεπαγωμενος 14ος αι. Ζωολόγος, πτηνολογος, φαρμακολογος και ιατρος . 92.Ιωαννης Κατραρης 14ος αι. Έζησε στην Θεσσαλονίκη, κωμωδιογράφος και αστρονόμος . 93.Νικολαος Καβάσιλας 14ος αι. Μαθηματικός. Αστρονόμος και θεολόγος Σε επιστολή του έδωσε μια ερμηνεία στα αίτια του σχηματισμού του ουράνιου τόξου. Εκτέλεσε πειράματα πάνω στην διάθλαση του φωτός και στην πορεία των ακτινων, μέσα σε μια διάφανη σφαίρα με νερό. Στις εργασίες του Καβάσιλα στηρίχτηκαν οι δυτικοί για να εξηγήσουν το ουράνιο τοξο. Το 1611 ο Μαρξ Αντώνιο ντε ντομινις δημοσίευσε μια εξηγηση για το ουράνιο τόξο που δεν διαφέρει από την εξήγηση του Καβάσιλα 3 αιώνες πριν. Ο Ζεύσιππος με θεά τον Ιππόδρομο . 94. Ανδεας Λιβαδηνος 14ος αι. Αστρονόμος, γεωγράφος . 95. Μανουήλ ο Τραπεζούντιος 14ος αι. Κληρικός, μαθηματικός και αστρονόμος δίδαξε μαθηματικά στην Ακαδημία θετικών επιστημων Τραπεζούντας. θεωρείται απο πολλούς ότι ίδρυσε αστεροσκοπείο στην Τραπεζούντα. Επί εποχής του αναπτύχθηκε στην Ακαδημία η τριγωνομετρία. 96. Νεόφυτος Προδρομηνος 14ος αι. Βοτανολόγος . 97.Γεωργιος Χρυσοκοκκης 14ος αι. αστρονόμος. Μαθηματικός και γεωγράφος Δίδαξε αστρονομία στην Ακαδημία Τραπεζούντας. 98.Μανουηλ Χρυσολωράς 14ος-15ος αι. Αστρονόμος, φιλόσοφος . 99. Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων) 1355 - 1452 Μεγάλος Βυζαντινός φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός Γνωστό το έργο του . 100. Ιωάννης Χορτασμένος 1370 - 1437 αστρονόμος, μαθηματικός και γεωγράφος . 101. Γεώργιος Αμιρουτσης 15ος αι. μαθηματικός και αστρονόμος Μέγας Λογοθέτης του Δαβίδ Κομνηνού τον οποίον πρόδωσε κατά πολλούς και "τιμήθηκε" από τον Μεχμετ τον τούρκο. Βυζαντινών Φιλοσοφία Οι λόγιοι και θεολόγοι της Ρωμανίας αποτέλεσαν τους συνεχιστές της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας. Εντελώς τυχαία, έπεσα σήμερα στο ακόλουθο απόσπασμα από το βιβλίο του Χρ. Γιανναρά "Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα". [Εκδόσεις Δομος, 1992] Την άποψη αυτή, σύμφωνα με το γραπτό του Χρ. Γιανναρά την διατύπωσε πρώτος ο Βασίλειος Τατακης: Η συμβολή του Τατάκη στη σπουδή και αξιολόγηση της φιλοσοφικής ειδικά προσφοράς του βυζαντινού Ελληνισμού ξεπερνάει τα στενά ελλαδικά όρια. Το βιβλίο του La philosophie byzantine, εκδεδομενο στο Παρίσι το 1949 (στη σειρα Histoire de la Philosophie, του E. Brehier [Ελλ. έκδοση από την Εταιρεία Σπουδών Σχολής Μοραΐτη,Αθήνα 1977]) ήταν για τη διεθνή βιβλιογραφία <<ορόσημο στη σπουδή της Βυζαντινής Φιλοσοφίας στα νεώτερα χρόνια, το πρώτο συνθετικό έργο στην περιοχή αυτή>> [Λίνος Μπενάκης, Η σπουδή της βυζαντινής φιλοσοφίας - κριτική επισκόπηση 1949- 1971, Επετηρίδα <<Φιλοσοφία>> της Ακαδημίας Αθηνών 1/1971] Πριν από το βιβλίο του Τατάκη, τόσο η δυτική ιστοριογραφία όσο και οι ελλαδικές απομιμήσεις της δεν αναγνώριζαν ύπαρξη φιλοσοφικού λόγου και σκέψης στα χίλια χρόνια ζωής της εξελληνισμένης ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Είχε υιοθετηθεί καθολικά η αντιθετική διαστολή φιλοσοφίας και θεολογίας - που χρησίμευε στη Δύση για την εξασφάλιση της ελευθερίας των φιλοσοφικών αναζητήσεων από τον δογματισμό του ιδρυματικού <<αλάθητου>> - και είχαν όλοι αποδεχθεί ότι το Βυζάντιο μόνο θεολογούσε. Έτσι η ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας σταματούσε στους Στωικούς και Νεοπλατωνικούς, παρεμβαλλόταν ένα κενό δώδεκα αιώνων απουσίας ελληνικού φιλοσοφικού λόγου, και την ιστορική του συνέχεια διεκδικούσε η Δύση από την <<Αναγέννηση>> και μετα. Μόλις το 1891 ο πολύς Krumbacher είδε αναγνωρίσει συγκαταβατικά στους <<βυζαντινούς θεολόγους>> τη συντήρηση της χειρόγραφης παράδοσης των αρχαιοελληνικών φιλοσοφικών κειμένων, και το 1895 ο Ludwig Stein είχε ανασύρει από τη λήθη κάποιους σχολιαστές και υπομνηματιστές - τα λιγότερο δημιουργικά πνεύματα του Βυζαντίου: Μιχαήλ Ψελλό, Ιωάννη Ιταλό, Μιχαήλ Εφέσιο κλπ. Με τη Βυζαντινή Φιλοσοφία του Τατάκη, για πρώτη φορά, προβάλλεται τεκμηριωμένα και αναλύεται συστηματικά η οργανική συνεχεία της ελληνικής φιλοσοφίας στους βυζαντινούς αιώνες. Τα κοσμογονικά φιλοσοφικά επιτεύγματα των αρχαιοκλασικών χρόνων αποδείχνεται ότι δεν σταματάνε με τον εκχριστιανισμο των Ελλήνων, αλλά τόσο η φιλοσοφική προβληματική όσο και ο μεθοδικός φιλόσοφος λόγος συνεχίζονται οργανικά και εξελίσσονται αδιάπτωτα μέσα από τη γόνιμη και δημιουργική σκέψη των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας -οδηγούνται σε συνθέσεις που αποτελούν ριζοσπαστικές τομές στην Ιστορία της Φιλοσοφίας. "Η βυζαντινή φιλοσοφία", γράφει ο Τατάκης, "είναι η χριστιανική μορφή του ίδιου του ελληνικού λόγου, του μεγάλου φίλου της θεωρίας. Αν ο λόγος άλλαξε το ένδυμα του και εξεδύθη το χριστιανικό πνεύμα, ως προς τα αλλά μένει ο ίδιος ο ελληνικός λόγος. Το βλέπομε αυτό και στην θαυμαστή ευλυγισία και διεισδυτικότητα του, στη μεθοδική πορεία, στην ταυτότητα των λογικών οπλών με τα οποία ίδιος αυτός στο βάθος, επεξεργάζεται το νέο του θέμα... Αυτό το έργο οιστρήλατοι την Ελληνική Ανατολή από το 2ο κιόλας αιώνα και συνεχίζεται σε όλο το Βυζάντιο". [Μελετήματα Χριστιανικής Φιλοσοφίας", Αθηνα 1967, σελ. 174] Το 1952 ο Τατάκης συγκεντρώνει σε έναν τόμο, με τίτλο: Θέματα Χριστιανικής και βυζαντινής φιλοσοφίας [Αθήνα, Έκδοση Αποστολικής Διακονίας, σελ. 208], μια σειρά ειδικών μελετημάτων που οριοθετούν τόσο τον γενικό χαρακτήρα όσο και επιμέρους πτυχές της φιλοσοφικής θεματικής του έργου των Ελλήνων εκκλησιαστικώνΠατέρων. Ακολουθεί, το 1960, το βιβλίο του: Η συμβολή της Καππαδοκίας στη χριστιανική σκέψη [έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών του Institut Francais d' Athenes, σελ. 285], μελέτημα βαθιάς γνώσης και οργανικής αφομοίωσης του έργου των τριών μεγάλων Πατέρων της Καππαδοκίας - Βασιλείου Καισαρείας, Γρηγορίου Ναζιανζηνού και Γρηγορίου Νύσσης - αλλά και πλειάδας των άλλων πνευματικών αναστημάτων της ίδιας γεωγραφικής περιοχής. Το βιβλίο αυτό ήταν πραγματικά μια αιφνιδιαστική καινοτομία στον χώρο της ελληνικής διανόησης, που για πρώτη φορά έβλεπε έναν φιλόσοφο ερευνητή να προσεγγίζει από τη σκοπιά του θεολογικά αναστήματα της Εκκλησίας και να παρουσιάζει την εκπληκτική γονιμότητα της σκέψης τους. Αρκεί να συγκρίνει κανείς το μελέτημα του Τατάκη με τις εργασίες των σύγχρονων του πανεπιστημιακών Πατρολογων της Θεολογικής Σχολής (Δ. Μπαλανου και Κ. Μπονη) για να εκπλαγεί από την υπέροχη του φιλόσοφου τόσο σε επίπεδο επιστημονικής αρτιότητας, όσο και σε αμεσότητα προσωπικού ενδιαφέροντος. Ακολουθεί το βιβλίο: Μελετήματα χριστιανικής φιλοσοφίας (1967) όπου η σκέψη του Τατάκη αποτολμάει πια συμπερασματικές συνθέσεις (Η περί του ανθρώπου διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας μας - Ο διάλογος χριστιανικού με το ελληνικό πνεύμα, κλπ) ή διευκρινίζει μεθοδολογικές αρχές (Γρηγόριος ο Παλαμάς: μεθοδολογικά - Προμηνύματα του σύγχρονου φιλοσοφικού στοχασμού στην βυζαντινή φιλοσοφία - Πλωτίνος, πρόδρομος του χριστιανικού μυστικισμού, κλπ). Βυζαντινοί Πλατωνιστές και Αριστοτελιστές Ο Πλήθων, πλατωνιστής, γράφει στην Φλωρεντία (όπου είχε μεταβεί εκεί το 1439 για την Σύνοδο την σχετική με την ένωση των Εκκλησιών) το "Περί ων ο Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται". Ο Θεόδωρος Γάζης, αριστοτελικός, του αντιτίθεται σφόδρα, όπως και ο Γεώργιος Σχολαριος Γεννάδιος με το "Κατά Πλήθωνος αποριών επ' Αριστοτέλη". Ο Πλήθων ανταπαντά το 1450 με το "Προς τας υπέρ του Αριστοτέλους Γεωργίου του Σχολαρίου αντιλήψεις". Ο Γεώργιος Τραπεζούντιος γράφει στα λατινικά το "Comparatio Platonis et Aristoteles", χαρακτηρίζοντας εγκληματική την πλατωνική ηθική και τον Πλάτωνα "επιζήμιο" για την ανθρωπότητα, ενώ τον Αριστοτέλη "ευεργέτη". Ο Βησσαρίων, μαθητής του Πληθωνος, γράφει το "Έλεγχος των κατά Πλάτωνος βλασφημιών", χωρίς όμως να απορρίπτει τον Αριστοτέλη. [*] Για δες για τι ενδιαφέρονταν και με τι ασχολούνταν οι Έλληνες λόγιοι την ώρα που οι τούρκοι του Πορθητή προήλαυναν! Όλοι οι παραπάνω λόγιοι, και άλλοι (Μανουήλ και Ιωάννης Χρυσολωράς, Ιωάννης Αργυρόπουλος, Δημήτριος Χαλκοκονδύλης, Κωνσταντίνος και Ιωάννης Λάσκαρης, νωρίτερα ο Βαρλαάμ, δάσκαλος του Πετράρχη) διδάσκουν στην Ιταλία, ιδρύουν εκεί δικές τους Σχολές και Ακαδημίες, φέρνουν τους αρχαίους συγγραφείς και τους μεταφράζουν απ' ευθείας από τα Ελληνικά (αντί από τα αραβικά) (κάτι που είχε ξεκινήσει ήδη με τις επαφές Δύσεως και Βυζαντίου μέσω των σταυροφοριών και των εμπορικών συναλλαγών με Βένετους και Γενουάτες), διδάσκουν και την Ελληνική γλώσσα, αναγεννούν τις πλατωνικές σπουδές, οι οποίες, μαζί με τις αριστοτελικές, οι οποίες είχαν διαδοθεί και επικρατήσει από τον 11ο αι. μέσω των αραβικών μεταφράσεων και γεννήσει το ρεύμα του σχολαστικισμού, γεννούν τον ουμανισμό και συνδυαζόμενες φέρνουν την Αναγέννηση. Κατά τον Whitehead, "ολόκληρη η ιστορία της ευρωπαϊκής σκέψεως είναι μια σειρά υποσημειώσεων στον Πλάτωνα". Και με πρώτη και σημαντικότερη... υποσημείωση τον Αριστοτέλη, έχουμε τα δυο θεμέλια του Ελληνικού, Ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πολιτισμού. Εάν θεωρήσουμε π.χ. τον μεσαίωνα ως διεστραμμένο πλατωνισμό (δογματική αλήθεια, εξουσιασμός, περιφρόνηση της φύσης και του σώματος και προσκόλληση στον ιδεατό μεταφυσικό κόσμο), ή τηνσύγχρονη εποχή της επιστημονικής μεθόδου και της τεχνολογίας, αλλά και της λογικοκρατίας και του αστοκαπιταλομαρξισμου- νεοταξικο-εξουσιασμου, ως διεστραμμένο αριστοτελισμό, η αλήθεια του αφορισμού του Whitehead είναι προφανής. Και όχι μόνο αυτό. (Βεβαίως το ιδεώδες του Ελληνικού Πολιτισμού δεν είναι διαχωριστικό όπως ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός. Στην Ελληνικότητα συνυπάρχουν αρμονικά το πνεύμα και η ύλη, η επιστήμη και η αρετή, το Απολλώνιων και το Διονυσιακών.) Το σημαντικό μάλιστα είναι ότι όχι μόνο ο πλατωνισμός και ο αριστοτελισμός προσφέρουν τις βασικές μεθόδους θεωρήσεως του κόσμου, αλλά ακριβώς η μελέτη των έργων αυτών των δυο κυρίως, αλλά και όλων των υπόλοιπων βέβαια Ελλήνων δημιουργών, ήταν το βασικό αίτιο της πνευματικής και υλικής προόδου, το βασικό αίτιο όλων των φιλοσοφικών και πολιτιστικών ρευμάτων, τάσεων, εξελίξεων της ευρωπαϊκής ιστορίας. Αν θεωρήσουμε ως αρχή της Αναγεννήσεως στην Δύση τον 11ο αιν. (στην Ελλάδα τον 9ο αι.), βασικό αίτιο στην Δύση ήταν η (ατελής βέβαια) γνωριμία με τον Αριστοτέλη, μέσω αραβικών μεταφράσεων, μέσω αραβοκρατουμενης Ισπανίας. Οι Άραβες γνώριζαν ειδικά τον Αριστοτέλη. Η εποχή μέχρι τότε στην Δύση από τον Αυγουστίνο και δώθε ήταν πλατωνική. Η γνωριμία αυτή με τον Αριστοτέλη γέννησε τον Σχολαστικισμό, απόρροια του οποίου είναι η επικράτηση της Λογικής και της επιστημονικής μεθόδου, μέχρι σήμερα (αλλά και πολλά στραβά, στα οποία αναφέρθηκα σε άλλο σημείο). Περισσότερα έργα Ελλήνων σοφών έγιναν εν συνεχεία προσβασιμα μέσω των εμπορικών συναλλαγών του Βυζαντίου με την Βενετία και Γένοβα και των Σταυροφοριών. Όπως είπαμε οι Έλληνες λόγιοι του 14ου-15ου αι. Συνέβαλαν στην ανανέωση των πλατωνικών σπουδών (οι οποίες είχαν παραμεριστεί πλέον από τον Αριστοτελισμό). Έτσι την εποχή αυτή έχουμε μια πιο πλήρη και πιο γνήσια γνωριμία της Δύσης με τον Ελληνικό Πολιτισμό. Οπωσδήποτε η αναζήτηση του ιδανικού, του ωραίου, της αλήθειας, της αρετής, του δικαίου, της ουτοπίας συνιστούν πλατωνισμό. Αυτή η γνησιότερη και πληρέστερη επαφή με το Ελληνικό Πνεύμα (μετά τον αριστοτελισμό και με τον γνήσιο πλατωνισμό, όχι τον διεστραμμένο του μεσαίωνας) ήταν το κύριο αίτιο του ρεύματος του ουμανισμού και της Αναγεννήσεως. (Αργότερα το ιδανικό της Ελληνικότητας διεστραφη εκ νέου από τον αστοκαπιταλομαρξισμο, ο οποίος επικρατεί και σήμερα.) [*] Σχολιαζει ο Ν.Α. Καλογερόπουλος, στο έργο του "Η διαμορφωσις του Ευρωπαϊκού Πνεύματος" (εκδ. "Πολιτικά θέματα", 1995): "Αν ο Ραφαηλος στην "Σχολή των Αθηνών" θέτει τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη στο ίδιο επίκεντρο, τούτο απηχεί την επίδραση που είχε η διδασκαλία του Βησσαρίωνος κατά την ιστορική εκείνη εποχή. Οι Ευρωπαίοι διψούσαν για μάθηση και για πνευματική πρόοδο, όταν οι Τούρκοι ερήμωναν την κοιτίδα του Ευρωπαϊκού πολιτισμού από κάθε ικμάδα πνευματικής ζωής. Τούτο συνιστά το μέτρο για την εκτίμηση της θέσεως του Τούρκου στα πεπρωμένα της Ευρώπης."! Βυζάντιο και Αναγέννηση Όταν ο Μανουήλ Χρυσολωράς φθάνει στην Φλωρεντία (1397) και αναλαμβάνει την έδρα στο πανεπιστήμιο της πόλης, ο Leonardo Bruni ή Αρετινος καταλαμβάνεται από ενθουσιασμό: "Σπούδαζα τότε Αστικό Δίκαιο αλλά μετά την άφιξη του Χρυσολωρά βρέθηκα σε δίλημμα. Το θεωρούσα ντροπή να εγκαταλείψω τα Νομικά, αλλά και έγκλημα να χάσω την ευκαιρία να σπουδάσω την ελληνική γραμματεία. Και συχνά έλεγα στον εαυτό μου: εσύ στον οποίον ξαφνικά επιτρέπεται να αντικρίσεις τον Όμηρο, τον Πλάτωνα και τον Δημοσθένη, όπως και τους λοιπούς φιλόσοφους, θα τολμήσεις να λιποτακτήσεις; Επί επτακόσια έτη κανείς στην Ιταλία δεν γνώριζε τα ελληνικά γράμματα. Και κάθε γνώση στην Ιταλία από αυτά προέρχεται. Δόκτορες του Αστικού Δικαίου υπάρχουν παντού. Αλλά εάν ο Δόκτωρ των ελληνικών γραμμάτων εξαφανισθεί, δεν θα βρεις άλλον να σε διδάξει. Οι λόγοι αυτοί με κατέκτησαν και παραδόθηκα στον Χρυσολωρά με τέτοιο ζήλο για μάθηση ώστε όσα συγκέντρωνα την ημέρα, ακολουθούσα κατόπιν κατά την νύκτα, συχνότατα δε και στον ύπνο μου." Ένας άλλος μαθητής του Χρυσολωρά, ο Guarino, γράφει ότι πρέπει να στηθούν για τον δάσκαλο του αψίδες θριάμβου. Λίγες δεκαετίες νωρίτερα, ο Πετράρχης, κατά πολλούς ο βασικότερος πρωτεργάτης της Αναγεννήσεως, εδιδαχθη τα Ελληνικά γράμματα από τον Έλληνα από την Καλαβρία, Βαρλαάμ. Γράφει ο Πετράρχης για τον Βαρλαάμ: "Ήταν πολύ δυνατός στην ελληνική γλώσσα, πλούσιος σε ιδέες και γρήγορος στην σκέψη, εξαιρετικός διδάσκαλος, ο οποίος μου έδωσε την πιο φωτεινή ελπίδα" ("Variarum epistolarum"). Ο Βαρλαάμ δίδαξε και τον Βοκκάκιο, ο οποίος τον χαρακτηρίζει "άνθρωπο με τεράστια μόρφωση" ("De genealogia deorum"). Ο Λεόντειος Πιλάτος, Έλλην από την Καλαβρία όπως και ο Βαρλαάμ, δίδαξε και αυτός τον Βοκκάκιο. Ο τελευταίος χαρακτηρίζει τον δάσκαλο του ως την "μεγαλύτερη αυθεντία στην Ελληνική φιλολογία και μυθολογία" ("De genealogia deorum"). Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΡΩΜΑΝΙΑΣ / ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Του Θωμά Φ. Δρίτσα Ο Χριστιανικός πολιτισμός είναι ένα παραγνωρισμένο και πολλάκις υποτιμημένο κομμάτι της ιστορίας μας. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε αρκετά για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, αγνοούμε όμως, το πως ο ελληνιστικός Χριστιανικός πολιτισμός του λεγομένου «Βυζαντίου» (=Ανατ. Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας - Ρωμανίας) αναπτύχθηκε και ποια ήταν τα επιτεύγματα του. Το άρθρο αυτό φιλοδοξεί απλά να «ακουμπήσει» αυτά τα θέματα και να μας ξυπνήσει από τον ιστορικό λήθαργο, εξετάζοντας ορισμένες μόνο όψεις του Ρωμαίικου Χριστιανικού πολιτισμού. Ας δούμε συνοπτικά τα Ιατρικά συγγράμματα, τους ιατρούς και τα νοσοκομεία στη Χριστιανικη Ρωμανία: -η δωδεκάτομη «Παθολογία» του εκ Τράλλεων Αλεξάνδρου όπου δίνονται λεπτομέρειες για 120 εγχειρήσεις, από τη μαστεκτομή ως την αφαίρεση ουρόλιθων -η «Σύνοψη της Ιατρικής» των Νικήτα και Λέοντα (9ος αι.) που αναφέρεται σε χειρουργικά θέματα και εργαλεία. -το «Ιατρικά εκκαίδεκα» του Αέτιου 16 τόμων, εκ των οποίων ο 7ος αφορά την οφθαλμολογία (φάρμακα και επεμβάσεις) -Ο γιατρός Ιωάννης Ακτουάριος τον 14ο αι. πρώτος ανακάλυψε το παράσιτο της ταινίας, τον «τριχοκέφαλον άνισον» -Στην Ρωμανία γίνονταν επιτυχείς εγχειρήσεις δύσκολες, όπως η εγχείρηση διαχωρισμού σιαμαίων τον 10ο αι., ενδοκυστικής λιθοτριψίας εντός της ουροδόχου κύστης (9ος αιώνας) επί του άγιου Θεοφάνη (Βίος και Εγκώμιο συμπλεκόμενον του οσίου πατρός ημών Θεοφάνους τού και Ισαακίου, γραμμένη από τον Νικηφόρο Σκευοφύλακα, που προτάσσεται στην έκδοση της Χρονογραφίας του Θεοφάνη (1), όπου αναφέρεται ότι ειδικά εργαλεία εισήλθαν στην κύστη δια της φυσικής οδού και έτριψαν τους λίθους απαλλάσσοντας τον Θεοφάνη από τη δυσουρία. -Έχουμε επιτυχή διαχωρισμό Σιαμαίων (10ος αιώνας) (2) -Ενδοκαυτηρίαση ουρήθρας Ισαάκιου Α’ Κομνηνού (1057-1059) όπως αναφέρει ο Μ. Γλυκάς [Coprus Scriptorum Historiae Byzantinae, 603-4)] και ο Ιωάννης Κουροπαλάτης [CSHB, 648-9] -Στην Ρωμανία υπήρχαν από τους πρώτους αιώνες ως το 1453 σε όλες τις πόλεις (π.χ. στην Αντιόχεια του 12ου αι. υπήρχαν δύο) «ξενώνες» δηλαδή νοσοκομεία με ιατρικό προσωπικό, νοσοκόμους και χειρούργους ακόμη. Τρανό παράδειγμα, τον 12ο αι. το νοσοκομείο του Παντοκράτορα το οποίο είχε στην Κωνσταντινούπολη του 12ου αι. 5 θαλάμους, συνολικά 50 κρεβάτια και 5 επικουρικά ανά θάλαμο, 12 εκ των οποίων για τις άρρωστες γυναίκες, 8 για οφθαλμικές παθήσεις, 13 άντρες γιατροί, μία γυναίκα γιατρός, τέσσερις γυναίκες βοηθοί γιατροί, δύο γυναίκες αναπληρωματικοί βοηθοί (σ.σ. Την ίδια εποχή φραγκολατίνοι θεολόγοι, προσπαθούσαν να αποφασίσουν αν η γυναίκα είναι άνθρωπος, ενώ στην Αρχαία Ελλάδα δεν υπάρχει ούτε μία γυναίκα Ιατρός.) και 2 χειρούργοι, 11 υπηρέτες, 5 πλύντριες, 2 μάγειρους, 2 αρτοποιούς, 1 κλητήρα, 1 θερμαστή, 1 ιπποκόμο για τα άλογα των γιατρών, 1 θυρωρό, 4 σαβανωτές, 1 μυλωνά, 1 καθαριστή αποθηκών, κι έναν για να τροχίζει τα χειρουργικά εργαλεία . Ποια η προσφορά της Ρωμανίας, στην διατήρηση Ελλήνων κλασσικών και της αρχαιοελληνικής παιδείας: «Τουλάχιστον το 75% των γνωστών σήμερα Αρχαίων Ελλήνων κλασσικών συγγραφέων μάς έγιναν γνωστοί μέσω Βυζαντινών χειρογράφων.» (3) «Πολλά από αυτά που ξέρουμε για την αρχαιότητα, ειδικά για την ελληνική και ρωμαϊκή φιλολογία και την ρωμαϊκή νομοθεσία θα είχαν χαθεί παντοτινά, αν δεν υπήρχαν οι λόγιοι και οι αντιγραφείς της Κωνσταντινούπολης» (4) Ο Άγγλος ιστορικός Γίββων, ο μεγάλος ιδεολογικός εχθρός της Ρωμανίας / «Βυζαντίου», αναφέρει: «Το πνεύμα του Ομήρου, του Δημοσθένους, του Αριστοτέλους, του Πλάτωνος, φώτιζε την Κωνσταντινούπολη. Οι πολυάριθμες ερμηνείες και τα σχόλια των Βυζαντινών εις τους κλασσικούς συγγραφείς δεικνύουν με πόση επιμέλεια ανεγινώσκοντο. Οι Έλληνες της Κωνσταντινουπόλεως απεκάθηραν την κοινήν γλώσσαν και ανέκτησαν την εύκολον χρήσιν της γλώσσης των προγόνων αυτών,, η οποία είναι το αριστούργημα του ανθρώπινου πνεύματος. Η γνώσις των υπέροχων διδασκάλων, οι οποίοι είχαν μαγεύσει και διδάξει το μέγιστον από τα έθνη (τους Ρωμαίους) είχε καταστή πολύ κοινή. Η Κωνσταντινούπολη περιέκλειεν εις τον περίβολον αυτής τόσην επιστήμην και τόσα βιβλία, όσα δεν υπήρχαν σε όλας μαζί τας μεγάλας χώρας της Δύσεως» (5) Άλλοι επίσης σημειώνουν: «Η ελληνική παιδεία, παράλληλα προς τον Χριστιανισμό και τη ρωμαϊκη κρατική παράδοση, αποτελεί ένα απο τα κύρια συστατικά στοιχεία του Βυζαντίου. (σ.σ διαβαζε: Ρωμανία) Τα αριστουργήματα της αρχαίας γραμματείας διασώθηκαν επειδή, οι βυζαντινοί γραφείς εξακολουθούσαν να τα αντιγράφουν, ιστορώντας τα μάλιστα με περίτεχνες μικρογραφίες» (6) «Η ελληνική κουλτούρα που γνωρίζουμε είναι η ελληνική κουλτούρα που δε σταμάτησε ποτέ να κεντρίζει το ενδιαφέρον της ανώτερης τάξης της Κωνσταντινούπολης σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν στο κλασικό τους παρελθόν με τέτοια φυσικότητα ώστε το μεσαιωνικό Βυζάντιο (σ.σ διάβαζε: Ρωμανία) ποτέ δε γνώρισε μια Αναγέννηση. Οι Βυζαντινοί (σ.σ διάβαζε: Ρωμαίοι) ποτέ δε θεώρησαν ότι το κλασσικό τους παρελθόν είχε πεθάνει, γι’ αυτό και σπάνια επιχείρησαν συνειδητά να το αναστήσουν. Το συντηρούσαν κάθε τόσο με μια ανακάθαρση, κάπως σα τα δημόσια μνημεία που όντας διαρκώς παρόντα ανακαινίζονται κατά καιρούς σε εξάρσεις ζήλου» (7) Jacques Bompaire, καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris IV-Sorbonne: «Τα έργα της αρχαίας Ελλάδας, η παράδοση των αρχαίων ελλήνων διασώθηκαν και έφτασαν ως τη νεώτερη Ευρώπη, την Ευρώπη της Αναγέννησης, βασικά μέσω του Βυζαντίου. (σ.σ διάβαζε: Ρωμανίας) Αυτό οφείλεται κατά πολύ στη γλωσσική συνέχεια, αλλά και στην αδιάλειπτη δράση των αντιγραφέων, βιβλιοθηκάριων, φιλολόγων και συγγραφέων του Βυζαντίου. Χωρίς αυτούς δε θα μας είχαν απομείνει παρά ίχνη ελάχιστα μιας απέραντης κληρονομιάς. Χάρη σ’ αυτούς μάς έμειναν πολλά.» «Η Κωνσταντίνου πόλις καταλήγει ν’ αποκαλείται Δεύτεραι Αθήναι από τον Ιω. Χορτασμένο (8), δάσκαλο του Μάρκου Ευγενικού, του Βησσαρίωνα, του Γεννάδιου Σχολάριου, Χρυσαί Αθήναι από τον ιστορικό της Αλώσεως Δούκα (Δούκας, XXXVIII 8: 339,13: τάς χρυσας όντως Αθηνας τας κοσμουσας τον κοσμον)» (9) «Η βυζαντινή (σ.σ διάβαζε: Ρωμαίικη) αυτοκρατορία παρέμεινε το θεμέλιο του πολιτισμού δια μέσου των δυσχερέστερων χρόνων του βαρβαρισμού στη δυτική Ευρώπη» (10) Ποια ήταν η εικόνα της οικονομίας στην Ρωμανία; Ποια η νομισματική της κατάσταση; «η Κωνσταντινούπολη διατήρησε ανόθευτο το χρυσό «νόμισμα» από την εποχή του Μεγ. Κωνσταντίνου μέχρι του 1078. Στη διάρκεια αυτών των 750 χρόνων, το «νόμισμα» αποτελούσε το μοναδικό αξιόπιστο χρήμα σε όλη την Ευρώπη, αλλά και πέρα απ’ αυτήν (π.χ. στα Αραβικά χαλιφάτα). Το solidus, όπως ήταν η λατινική ονομασία του, περιείχε σταθερά 4,48 γραμμάρια χρυσού και ήταν το καθιερωμένο νόμισμα στις διεθνείς συναλλαγές, το «δολλάριο της μεσαιωνικής περιόδου», όπως σωστά έχει αποκληθεί. Οι υπηρεσίες, οι μισθοί, τα προϊόντα, οι φόροι και τα κατά καιρούς λύτρα σε εχθρούς εκφράζονταν όλα σε «νομίσματα» τα οποία είχαν σταθερή αξία επί οκτώ αιώνες. Πρόκειται για το μακροβιότερο παράδειγμα νομισματικής σταθερότητας σε ολόκληρη την Ιστορία της Ευρώπης.» (11) Η Ρωμανία σίγουρα δεν ήταν κράτος δίχως διανόηση: Το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης ήταν υπό την κρατική φροντίδα (σε αντίθεση με τα πανεπιστήμια της Δύσης που άρχισαν ως εκκλησιαστικά ιδρύματα), σε αυτό δεν διδάχθηκε ποτέ θεολογία, και ως την τελευταία στιγμή του Βυζαντίου ήταν ξακουστό, και πολλοί δυτικοευρωπαίοι πήγαιναν εκεί για να σπουδάσουν. «Γίνεται σήμερα γενικά αποδεκτό -κι αυτό χάρη στις εργασίες του Zachariaw von Lingenthal - ότι η Σχολή του Δικαίου της Κωνσταντινούπολης, συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της Σχολής Δικαίου της Bologna. Το καταστατικό αυτής της Σχολής παρουσιάζει χτυπητές ομοιότητες με το αντίστοιχο της Σχολής της Κωνσταντινούπολης· και το σημαντικότερο, οι Ιταλοί καθηγητές οικειοποιήθηκαν τη μέθοδο που χρησιμοποιούσαν οι καθηγητές της Κωνσταντινούπολης. Η επίδραση της Σχολής αυτής έγινε ακόμα περισσότερο αισθητή στις νομικές σπουδές και στη νομοθεσία της μεσημβρινής Ιταλίας και της Σικελίας.» (12) Η προσφορά της Ρωμανίας στις τέχνες και τον πολιτισμό: «Δυο μεγάλα ψέμματα έχουν ειπωθεί σχετικά με τη βυζαντινή ζωγραφική. Πρώτον ότι έμεινε αναλλοίωτη επί αιώνες και δεύτερον ότι εμίσησε τη ζωή και την ηδονή, προσπαθώντας να αποδώσει την ανυπαρξία» (13) «Πάνω σ’ αυτούς τους ρυθμούς χτίζεται το ρεμπέτικο τραγούδι, του οποίου παρατηρώντας τη μελωδική γραμμή διακρίνομε καθαρά την επίδραση ή καλύτερα την προέχταση του βυζαντινού μέλους. Όχι μόνο εξετάζοντας τις κλίμακες που από το ένστιχτο των λαϊκών μουσικών διατηρούνται αναλλοίωτες, μα ακόμη παρατηρώντας τις πτώσεις, τα διαστήματα και τον τρόπο εκτέλεσης. Όλα φανερώνουν την πηγή, που δεν είναι άλλη από την αυστηρή και απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία» (14) Πόσοι γνωρίζουν, άραγε, πως εκτός της εκκλησιαστικής βυζαντινής ελληνικής μουσικής, στην Ρωμανία υπήρχε «κλασσική» κοσμική, μουσική, που σώζεται αυτούσια σε χειρόγραφα; Σχεδόν κανείς «λάτρης του πολιτισμού» δεν ευδόκησε στο αρχαιόπληκτο κράτος μας να ασχοληθεί μαζί της και μόνο μετά από 170 χρόνια χάρη στον Χ. Χάλαρη και τον Π. Ταμπούρη βγήκαν στην επιφάνεια τα θαυμάσια μουσικά έργα των προγόνων μας. Να τι ανάφερε για τη Ρωμαίικη τέχνη ο κορυφαίος Άγγλος «Βυζαντινολόγος» Σερ Steven Runciman: «Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το Βυζάντιο δεν είχε τέχνη. Τότε αυτοί δεν πρέπει να ξέρουν τίποτε από τέχνη. Η βυζαντινή τέχνη ήταν από τις μεγαλύτερες σχολές τέχνης παγκοσμίως. Κανένας αρχαίος Έλληνας δε θα μπορούσε να χτίσει την Αγία Σοφία, αυτό απαιτούσε πολύ βαθιά τεχνική γνώση. Κάποιοι, ξέρετε, υποστηρίζουν, ότι η βυζαντινή τέχνη είναι στατική. Δεν ήταν καθόλου στατική, αλλά ήταν μια σχολή τέχνης από τις σημαντικότερες στον κόσμο, που όσο περνά ο καιρός εκτιμάται όλο και περισσότερο, κι όσοι Έλληνες διανοούμενοι σάς λένε ότι το Βυζάντιο δε δημιούργησε τίποτε, είναι τυφλοί.» (15) Στο λόγο του, όταν πήρε το Νόμπελ λογοτεχνίας στα 1979, ο Οδ. Ελύτης ανέφερε πως ακολούθησε τη μέθοδο του Ρωμανού του Μελωδού, που δημιουργεί σε καθεμιά από τις ωδές ή τα κοντάκιά του μια νέα μορφή. «Στις μέρες μας απομένει μόνον ένα πράγμα να μας θυμίζει την ιδιοφυϊα των Βυζαντινών: η λαμπρότητα της τέχνης τους.» (16) «Νοιώθω το ίδιο, αν ακούσω ένα ζεϊμπέκικο, ένα ποιήμα του Ελύτη ή βυζαντινή μουσική. Υπάρχει ένα φως που ενώνει την αρχαία και την συγχρονη Ελλάδα» (17)Μερικά ενδιαφέροντα και χαρακτηριστικά γεγονότα: -«Είναι συνηθισμένο να θεωρούμε τον «Βυζαντινό» έναν άνθρωπο φανατικά προσηλωμένο σε δογματικές λεπτολογίες και σχολαστικότητες. Μια στατιστική για το εύρος της ενασχόλησης με τη θεολογία δείχνει πως, με χονδρικούς υπολογισμούς, η αναλογία των συγγραφέων που ασχολήθηκαν με τη θεολογία στο σύνολο των βυζαντινών λογίων δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 2/5 περίπου» (18) -H πρόοδος της μηχανικής των, Χριστιανών πια, Ρωμαίων ήταν τόση που υπάρχουν δεκάδες γραπτές μαρτυρίες από τον 4ο ώς τον 14ο αιώνα (π.χ. Χρυσόστομος, PG 58, 522. Θεοφάνης, 172,9¸265,3. Τζέτζης, Χιλιάδες, χιλ. 5, ιστορ. 17, στιχ. 618. Άννα Κομνηνή, Αλεξιάς, 2, 377, 16. Αρμενόπουλος, Εξάβιβλος, 2,4,28) για τριώροφες, τετραώροφες και πενταόροφες οικοδομές, ιδιωτικές και πολυκατοικίες. Νόμοι του 5ου αιώνα απαγόρευαν το ύψος των ιδιωτικών οικοδομών να υπερβαίνει τα 25 περίπου μέτρα. -Στην Χριστιανική Ρωμανία πρωτάρχισε ο δημόσιος φωτισμός των πόλεων τις νύχτες. Την Κωνσταντινούπολη έκανε πρώτη πόλη του φωτός ο έπαρχός της Κύρος (19). Το ίδιο συνέβαινε και στην Αντιόχεια (20), στην Καισάρεια (21) και συνεχίστηκε καθ’ όλη την εποχή του Ρωμαίικου κράτους -Οι γυναίκες της Ρωμανίας δε θεωρήθηκαν ανάξιες να κατέχουν το ύψιστο αξίωμα απλά επειδή ήταν γυναίκες. Τέσσερις Ρωμηές αυτοκράτειρες κυβέρνησαν μόνες τους - δίχως να έχουν σύζυγο - χωρίς να φέρει κανείς αντίρρηση λόγω του φύλου τους. Η Ζωή (914-919), η Ειρήνη (797-802), Θεοδώρα και Ζωή (1042), Θεοδώρα (1054-1056). «Συνταγματικός φραγμός δεν υπήρχε. Και στο τέλος αιτία της πτώσης της [Ειρήνης] ήταν περισσότερο η κακή της υγεία παρά το φύλο της. Ποτέ οι βασιλείες αυτές των γυναικών δε θεωρήθηκαν παράνομες» (22). Αυτά στη Δυτική Ευρώπη έγιναν μόνο μετά από 500 χρόνια, οπότε από τότε και μετά μόνον βρίσκει κανείς γυναίκες βασίλισσες. Και δεν μετρούμε και τις γυναίκες που ουσιαστικά κυβερνούσαν έχοντας κάποιον άνδρα ως ανδρεικελο μπροστά, για λόγους «δημοσίων σχέσεων». Δεν λέμε βεβαίως πως η κατάσταση της Γυναίκας, ήταν όπως σήμερα. Αλλά ο Χριστιανισμός, ανέδειξε την γυναίκα και την απελευθέρωσε από τον αρχαίο ειδωλολατρικό σοβινισμό. Ο Δημόκριτος, έλεγε: «η γυναίκα να μην εξασκείται στο ρητορικό λόγο, γιατί είναι κακό πράγμα» (23) και: «Είναι η πιο μεγάλη προσβολή για τον άντρα να κυβερνάται από γυναίκα» (24). -Στην Κωνσταντινούπολη επί Θεοδόσιου Β΄ υπήρχαν οκτώ μεγάλα δημόσια λουτρά και 153 ιδιωτικά σε οικείες, φιλανθρωπικούς οίκους και μοναστήρια. Τα μεγαλύτερα (που είχαν ονόματα όπως Ζεύξιππος, Αχιλλεύς, Καμίνια) μπορούσαν να εξυπηρετήσουν ως και 2.000 λουόμενους. Τα ιδιωτικά λουτρά χτιζόταν ακόμη και στη στέγη των πλουσίων σπιτιών, οπότε με σωλήνες (ανεπτυγμένη υδραυλική) ανέρχονταν το προς λούσιμο νερό (25) -Στην Χριστιανική Ρωμανία για την ασφάλεια των πολιτών κατά τη νύχτα και την δίωξη των συμμοριών συστάθηκε αστυνομικό σώμα υπό τον νυχτέπαρχο (26) -Μεγάλο κεφαλαίο στην Ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι η μεταλαμπάδευση του Ελληνικού Φωτός της Ρωμηοσύνης σε όλη την Ευρώπη από τις Ελληνίδες πριγκίπισσες που παντρεύτηκαν ξένους ευγενείς Όταν ο Όθων Β΄ παντρεύτηκε την πορφυρογέννητη πριγκίπισσα Θεοφανώ, ακολουθώντας την αποφασιστική αυτή γυναίκα, πλήθος Έλληνες από την Ανατολή και τη νότιο Ιταλία ήρθαν στο βορρά και ακολούθησαν την αυλή στην Γερμανία. Εκεί η Θεοφανώ σκανδάλισε τους κατοίκους διότι έκανε μπάνιο (Στην Κωνσταντινούπολη του 12ου αι. υπήρχαν 33 δημόσια λουτρά, και κατά μέσο όρο οι Ρωμηοί λούονταν σε αυτά 3 φορές την εβδομάδα!) και φορούσε μεταξωτά. φριχτές συνήθειες που την έστειλαν στην κόλαση (την είδε εκεί σε όραμα της μια φραγκοπαπική μοναχή!) (27). Το ίδιο ακριβώς έπαθε και η εξαδέλφη της η Μαρία Αργύρη, που έκαμε τον Πέτρο Δαμιανό να φρίξει, επειδή έφερε πιρούνια στην Βενετία. Πάντως, δεν είναι όλοι οι δυτικοί αχάριστοι, όπως ίσως να νομίζουν κάποιοι. Αρκετοί αναγνωρίζουν την προσφορά της Ρωμανίας στην εξέλιξη τους. Ιδιαίτερα οι Γερμανοί. Ο R. von Vaitzeker, τότε πρόεδρος της Γερμανίας, σε λόγο του στην Ακαδημία Αθηνών (1992), εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «ο πολιτισμός στην Γερμανία εισήχθη από το Βυζάντιο στα τέλη του 10ου αιώνος» Σημειώσεις 1. Theophanis Chronographia, de Boor, II, Teubner, Lipsae 1885, 23 2. G. Pentogalos-J. Lascaratos, Bulletin of the History of Medicine, 58 (1984), 99-102. L.J. Bliquez, Two lists of Greek Surgical Instruments and the State of Surgery in Byzantine Times, Symposium on Byzantine Medicine, DOP 38 (1984), 187-204 3. History of Libraries in the Western World, Michael H. Harris, Scarecrow 1995 4. J.J. Norwich, «Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου», εκδ Γκοβοστη, Δ’ εκδοση,1997 5. Ε. Γίββων «Παρακμή και πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» 6. «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» της εκδοτικής Αθηνών, τομ. Ζ΄ σελ 17 7. Π. Μπράουν ο Κόσμος της Ύστερης Αρχαιότητας, 150-750 μ.Χ., εκδ. Αλεξάνδρεια 8. Ιω. Χορτασμένου, Επιστ. 44, (εκδ. H. Hunger, Wien 1969, σ. 200): τάς δευτερας Αθήνας 9. Βασιλακοπούλου, «Η ελληνική παιδεία στο Βυζάντιο», Φαινόμενα Νεοειδωλολατρίας, εκδ. Θεοδρομία, σ. 280 10. A History of Science, Cambridge 1946, p. 47 11. «Ρωμηοσύνη η Βαρβαρότητα» του οικονομολόγου Αναστ. Φιλιππίδη, για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε: «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου«, ένα ογκώδες συλλογικό έργο πού εκδίδεται ταυτόχρονα στα ελληνικά από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας και στα αγγλικά από το Dumbarton Oaks Center του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, http://www.doaks.org/ehbvol.html 12. Η Βυζαντινή Φιλοσοφία, Β.Ν. Τατάκη, εκδ. Εταιρίας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1977, σ. 177 13. Γ. Τσαρούχη, «αγαθόν το εξομολογείσθαι» 14.Μάνος Χατζιδάκις, «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» 15. http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/runciman_interview.html, Πηγή: www.flash.gr, «Σερ Στήβεν Ράνσιμαν: Χρειαζόμαστε την πνευματική μετριοφροσύνη«, 6/11/2000, Επιμέλεια: Λαμπρινή Χ. Θωμά 16. J.J. Norwich, «Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου», εκδ Γκοβόστη, Δ΄ εκδοση, 1997 17. Ζακ Λακαριέρ, εφημερίδα «Τα Νέα», 12/6/2002 18. Hans-Georg Beck, Η βυζαντινή Χιλιετία, εκδ. Μορφωτικού ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, σ. 237 19 Πασχάλιον Χρονικόν, 588, 11 20. Λιβάνιος, Προς Θεοδόσιον κατά Τισαμενού, 37 21. Ευάγριος, Εκκλ. Ιστ. PG 86, 2867 22. Στ. Ράνσιμαν, Βυζαντινός πολιτισμός, εκδ. Γαλαξίας, σ. 78 23. Δημόκριτος Απ. 110 24. Δημόκριτος, Απ. 111 25. Ιωάννη Λυδού, Περί Αρχών, 186, 89 26. Βασιλικά, 6,5,2. Μαλάλας 479,8 27. Ράνσιμαν Στήβεν, «Βυζαντινός Πολιτισμός», Αθήνα, 1979 σελ 335

Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2008

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ


Επάνω γέννηση της πάνοπλης Αθηνάς από την κεφαλή του Διός, ενώπιον του Ηφαίστου. Μικρογραφίες από το έργο «Συναγωγή και εξήγηση ιστοριών» του Αγίου Γρηγορίου. Κωδ. 14 (Συλλογή Παναγίου Τάφου), φ. 312α, 11ος αιώνας . Πατριαρχική Βιβλιοθήκη Ιεροσολύμων.

Κάτω: Η γέννηση του Διονύσου από το μηρό του Διός. Μικρογραφία από το έργο «Συναγωγή και εξήγησης Ιστοριών» του Αγίου Γρηγορίου. Κωδ. 14 (συλλογή Παναγίου Τάφου)


ερώτημα αν ο Βυζαντινός ήταν κάτι περισσότερο από Ρωμαίος πολίτης και Χριστιανός με ελληνική παιδεία, απασχόλησε αρκετά τους Έλληνες ιστορικούς, κυρίως μετά την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους και περί τα μέσα του 19ου αιώνα. Με τη θεμελιακή εισφορά του εθνικού ιστοριογράφου Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, υπέρμαχου της ενότητας της ελληνικής ιστορίας, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βρήκε, όχι χωρίς αντιδράσεις, τη θέση της στην ιστοριογραφία του ελληνικού έθνους.
Γνωρίζουμε ότι το τρίπτυχο ρωμαϊκή "αυτοκρατορική παράδοση, χριστιανική Ορθοδοξία, ελληνικός πολιτισμός"[16] σημάδεψε το Βυζάντιο σε όλη την ιστορική του πορεία. Μπορούσε όμως η υπερεθνική συνείδηση της αποστολής της αυτοκρατορίας, να απορροφηθεί από την εθνική συνείδηση μιας μόνο εθνότητας, της ελληνικής;
Η απάντηση είναι αρνητική[17] (κάτι ανάλογο άλλωστε ισχύει με την μεταγενέστερη οθωμανική αυτοκρατορία, αλλά και με την προγενέστερη ρωμαϊκή), τουλάχιστον σε ότι αφορά το μεγαλύτερο τμήμα της βυζαντινής ιστορίας. Αν και πρόκειται για την ιστορία ενός κράτους στο οποίο δρα και επιδρά η πνευματική δύναμη του ελληνισμού, η βυζαντινή ελληνικότητα δεν εξαντλεί τον εθνικό χαρακτήρα της αυτοκρατορίας, ενώ η γεωγραφία του βυζαντινού Ελληνισμού δεν συμπίπτει ούτε με τα εκτεταμένα σύνορα της αυτοκρατορίας, ούτε με τα στενά όρια της σύγχρονης Ελλάδας[18]. Αν και γεωγραφικά-ιστορικά η βυζαντινή αυτοκρατορία περιλαμβάνει πολλές περιοχές της αρχαίας Ελλάδας(Ιωνία, Πόντος, Βυζάντιο, Μεγάλη Ελλάδα, κυρίως Ελλάδα) η διαμόρφωση των κοινωνικών δομών και θεσμών με την εξαιρεση της Θεσσαλονίκης και του Μυστρά, είναι αποκλειστικό σχεδόν επίτευγμα της βυζαντινής πρωτεύουσας και του μικρασιατικού κόσμου[19].
Όμως, το Βυζάντιο παρουσίασε αρκετές μεταβολές στο πέρασμα των αιώνων και προς το τέλος της ιστορίας του, λόγοι δημογραφικοί συνέβαλαν στη μεταβολή αυτών των δεδομένων. Η απώλεια των κεντρικών περιοχών στη Χερσόνησο της Ανατολής και των βόρειων επαρχιών στη Χερσόνησο του Αίμου περιόρισε την Αυτοκρατορία σε εδάφη στην κυρίως Ελλάδα, κατά μήκος των ακτών του Αιγαίου και του Ευξείνου και σε νησιά, όπου είχαν ιδρυθεί αρχαιότατες ελληνικές αποικίες. Ασφαλώς, ξένες προσμίξεις και διασταυρώσεις πληθυσμών υπήρξαν, όμως οι Βυζαντινοί, συγκεντρωμένοι στα ιστορικά ελληνικά εδάφη, αισθάνονταν και γεωγραφικά Έλληνες και αποδέχονταν ότι και φυλετικά ήταν Έλληνες[20].
Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η πορεία που ακολούθησε η ελληνικότητα του Βυζαντίου, ήταν κοινή με την εξέλιξη του ονόματος Έλλην, που ξεκινά ως εθνικό στην αρχαία Ελλάδα, μετατρέπεται σε πολιτιστικό επί ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και ταυτόχρονα θρησκευτικό με την εμφάνιση του Χριστιανισμού. Με την επικράτηση της νέας θρησκείας γίνεται κυρίως θρησκευτικό και παρ' όλο που ο ελληνικός πολιτισμός ήταν πάντοτε θεμέλιο της πνευματικής ζωής, με την ελληνική επιστήμη, ιστοριογραφία, ποίηση και φιλοσοφία (με κάποιες προϋποθέσεις) να αποτελούν μορφωτικό αγαθό ακόμα και των ευσεβών Βυζαντινών, εν τούτοις, το όνομα Έλλην, παρέμεινε θρησκευτικά φορτισμένο για πολλούς αιώνες.
Η εποχή του Ηρακλείου ήταν εκείνη που έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στο ελληνικό στοιχείο: αφού το Βυζάντιο απώλεσε το μεγαλύτερο μέρος των ασιατικών και δυτικών χωρών του, έθεσε τέλος στη διγλωσσία που υπήρχε ανάμεσα στην κρατική διοίκηση και τον στρατό που χρησιμοποιούσαν τη Λατινική και τον λαό, που τη θεωρούσε ακατανόητη, και καθιέρωσε την Ελληνική ως την επίσημη γλώσσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Με τον τρόπο αυτό, η γλώσσα του λαού και της Εκκλησίας έγινε πλέον και γλώσσα του κράτους. Ο ίδιος, μάλιστα, υιοθέτησε τον τίτλο του βασιλέως, αντί του λατινικού imperator και έκοψε νομίσματα με την ελληνική επιγραφή "ΕΝ ΤΟΥΤΩι ΝΙΚΑ". Σταδιακά, η γνώση της Λατινικής γλώσσας έγινε σπάνιο φαινόμενο στις επόμενες γενιές. Με το τέλος της δυναστείας του Ηρακλείου, αν και η αυτοκρατορία παρέμεινε σταθερά προσκολλημένη στις ρωμαϊκές πολιτικές ιδέες και παραδόσεις, με την επικράτηση της ελληνικής γλώσσας, αρχίζει να μεταβάλλεται σταδιακά, για να καταλήξει προς το τέλος της ιστορίας της, σε ένα "Μεσαιωνικό ελληνικό κράτος"[21] ή στην "Ελληνική Αυτοκρατορία της χριστιανικής Ανατολής"[22].
Παρ' όλ' αυτά όμως, για πολύ καιρό ακόμη, ο πιο στενός σύνδεσμος ενότητας μέσα στην αυτοκρατορία αναζητήθηκε, όχι στην ελληνική συνείδηση, αλλά στην κοινή αφοσίωση στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, που τελικά συνετέλεσε στον αποτελεσματικό έλεγχο της προώθησης του Ισλάμ προς την Πόλη[23].
Αυτό δείχνουν και τα λόγια του Λέοντα ΣΤ' (886-912), που εμψυχώνει τους διοικητές του λέγοντας ότι "οφείλουν να είναι έτοιμοι να θυσιάσουν τη ζωή τους για την πατρίδα και την ορθή χριστιανική πίστη, όπως και oι στρατιώτες τους, που με την κραυγή: "Ο Σταυρός θα νικήσει", πολεμούν, σαν στρατιώτες του Χριστού, του Κυρίου μας, για τους γονείς, για τους φίλους, για την πατρίδα, για ολόκληρο το χριστιανικό έθνος".[24]
Έτσι, παρ' όλη τη σταδιακή αποφόρτιση του ονόματος Έλλην, το περιεχόμενο του βυζαντινού εθνικισμού, που έπρεπε να αναπτυχθεί για τη σωτηρία της πατρίδας, σχετιζόταν ακόμη με την πεποίθηση ότι η αυτοκρατορία είναι ο καθορισμένος υπερασπιστής της χριστιανοσύνης.
Αυτό έμελλε να αλλάξει, και αφετηρία στάθηκε η καχυποψία των Βυζαντινών έναντι των Δυτικών, με αφορμή τις τρεις μεγάλες εκστρατείες των Νορμανδών, που εκδηλώθηκαν το 1081, το 1147 και το 1185 [25]. Παρ' όλα τα προβλήματα που είχαν δημιουργήσει στις διμερείς σχέσεις, η ανατρεπτική ενέργεια του πάπα Λέοντα Γ΄, να στέψει το 800 μ.Χ. τον Καρλομάγνο "Βασιλέα των Ρωμαίων" και το Σχίσμα του 1054, οι επιδρομές αυτές ήταν που συντάραξαν τους Βυζαντινούς, καθώς ήταν η πρώτη φορά που χριστιανικός λαός της Δύσης, επιτίθετο εναντίον τους.
Ταυτόχρονα, όπως διαγράφεται σαφώς στα κείμενα του 12ου και 13ου αιώνα, κυρίως στις ιστοριογραφίες της Άννας Κομνηνής (1083 – 1148), του Ιωάννη Κίνναμου (1143; – 1202;), του Νικήτα Χωνιάτη (περ. 1155/7-1217) και άλλων, όχι μόνον δεν τονίζεται ο ιερός χαρακτήρας των Σταυροφοριών, ή η σχέση του με το προσκύνημα, αλλά αντίθετα χρησιμοποιείται σαφώς στρατιωτική ορολογία και μάλιστα, προβάλλεται η επιθετική διάθεση του σταυροφορικού κινήματος και η ανησυχία για το φαινόμενο της κατά μάζες εμφάνισης των Δυτικών[26]. Έτσι, η επιθετική τακτική της Δύσης σε στρατιωτικό επίπεδο, αλλά και η οικονομική διείσδυση των ιταλικών πόλεων στο Βυζάντιο, που πήραν σε μεγάλο βαθμό το εμπόριο και γενικότερα την οικονομία στα χέρια τους, προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των βυζαντινών και προστριβές με τους Λατίνους.
Όλα αυτά, δημιούργησαν νέα δεδομένα στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης. Ο χριστιανισμός δεν επαρκούσε πλέον για ν' απαλλάξει το Βυζάντιο από τους εχθρούς του, και η χριστιανική Δύση συγκαταλεγόταν ανάμεσα σ' αυτούς. Σε μια εποχή που ο αντίπαλος ήταν επίσης χριστιανός, έπρεπε να βρεθεί ένας νέος άξονας για τον Βυζαντινό εθνικισμό. Έτσι, το αίσθημα υπεροχής των Βυζαντινών έναντι των Δυτικών, που οφειλόταν στην πολιτική τους θεωρία και στις πολιτιστικές αξίες της ελληνικής αρχαιότητας που εξασφάλιζαν την πολιτιστική υπεροχή του Βυζαντίου, έκανε αισθητή την παρουσία του:
Από το 13ο αι. και εξής, οι όροι Έλλην, Ελληνισμός, ελληνικός, κ.λπ. απέβαλλαν σε κάποιο βαθμό την παλιά τους συνωνυμική ταύτιση με την έννοια της ειδωλολατρίας και επανήλθαν σε χρήση από τον Βυζαντινό πολίτη χωρίς ενδοιασμούς, και χωρίς να χαρακτηρίζουν πλέον μόνο τον "εθνικό", δηλαδή τον μη Χριστιανό. Ο όρος Ρωμαίος, ο οποίος στο Βυζάντιο αποτέλεσε τίτλο τιμής[27] από την αρχή μέχρι το τέλος της ιστορίας του, αντικαταστάθηκε σε ευρεία κλίμακα από τον όρο Έλλην. Μία από τις πρώτες μαρτυρίες όπου οι Ρωμαίοι έπαψαν να είναι πολιτική οντότητα για να γίνουν θρησκευτική κοινότητα, βρίσκεται στη διαθήκη της Άννας Παλαιολογίνας Νοταρά, που γράφει το 1493 στη Βενετία: "Πρώτον να με μνημονεύουν κατά την τάξιν των Ρωμαίων Χριστιανών"[28]. Η συνύπαρξη του Έλλην και του Ρωμαίος, φαίνεται στο συμπέρασμα που καταγράφει ο Μανουήλ Χρυσολωράς (1350-1415), ότι δηλαδή η Κωνσταντινούπολη είναι το δημιούργημα των δύο φρονιμότερων και δυνατότερων εθνών, των Ρωμαίων που τότε κυριαρχούσαν στην οικουμένη και των Ελλήνων που είχαν κυριαρχήσει προηγουμένως[29].
Νεώτεροι μελετητές της ιστορίας και των θεσμών του μεσαιωνικού Ελληνισμού κάνουν συχνά λόγο για τη σταδιακή γένεση και εξάπλωση μιας ιδεολογίας ενός βυζαντινού εθνικισμού, που αποτέλεσε την απαρχή για τη μορφοποίηση του νεοελληνικού πατριωτισμού και της νεοελληνικής ιστορίας. Η χρονολογία που συμβολικά χρησιμοποιήθηκε ως αρχή της νέας αυτή φάσης της ελληνικής ιστορίας είναι το 1204[30], χρονολογία της άλωσης και άγριας λεηλασίας της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους της Δ' Σταυροφορίας. Στο κήρυγμα για αντίσταση εναντίον τών κατακτητών, οι νέοι αρχηγοί, πολιτικοί, στρατιωτικοί ή πνευματικοί, ζητούν πρότυπα για να τονώσουν το ηθικό του λαού. "Και πού θα τα βρουν αυτά παρά στους μεγάλους των προγόνους, στους αρχαίους Έλληνες;"[31].
Πράγματι, οι Δυτικοί, που ονομάζονταν υποτιμιτικά "Φράγκοι" από τους Βυζαντινούς, πήραν πλέον τη θέση των "βαρβάρων" σε αντιστοιχία με την αρχαιοελληνική πραγματικότητα. Ο Νικήτας Χωνιάτης, το έργο του οποίου αποτελεί πολύτιμη πηγή για τα γεγονότα από το 1118 μέχρι την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Σταυροφόρους το 1204, δηλώνει ότι δεν μπορεί να συνεχίσει τη συγγραφή της ιστορίας, που είναι το "κάλλιστον εύρημα των Ελλήνων", περιγράφοντας βαρβαρικές πράξεις κατά των Ελλήνων:
"Πὼς ἂν εἴην ἐγὼ τὸ βέλτιστον χρῆμα, τὴν Ἱστορίαν, τὸ κάλλιστον εὕρημα τῶν Ἑλλήνων, βαρβαρικαῖς καθ' Ἑλλήνων πράξεσι χαριζόμενος;"[32]
Είναι χαρακτηριστικό, ότι σε μια περίοδο συρρίκνωσης του Βυζαντινού Κράτους, ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ' Βατάτζης (1222-1254) δέχεται την ελληνική εθνική καταγωγή του. Απαντώντας στον πάπα Γρηγόριο Θ', ο οποίος απευθύνεται σ' αυτόν ονομάζοντας τον Γραικό, ο βυζαντινός αυτοκράτορας βεβαιώνει ότι "ο Μέγας Κωνσταντίνος παραχώρησε τη βασιλεία των Ρωμαίων στο γένος των Ελλήνων"[33].
Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Χρήστου: "Η επανεμφάνισις του ονόματος Έλλην με την εθνική του σημασία έγινε όταν είχε λησμονηθή πλέον η ύπαρξις των ειδωλολατρών και η χρήσις του ήταν ακίνδυνη για τον Χριστιανισμό. Η επανεμφάνισις ακολούθησε την ίδια οδό με την εξαφάνισι. Το όνομα από εθνικό είχε εκπέσει πρώτα σε πολιτιστικό κι έπειτα σε θρησκευτικό και τέλος εξαφανίστηκε. [...] Με την επανεμφάνισί του τώρα, για την δήλωσι καταστάσεων του παρόντος, γίνεται πρώτα πολιτιστικό κι έπειτα πάλι εθνικό"[34].
Συμπερασματικά
Το πρόβλημα, αν στο σύνολο της η βυζαντινή ιστορία αποτελεί οργανικό μέρος της ιστορίας του ελληνικού έθνους, υπήρξε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα [35], καθώς δεν μπορεί κάποιος να παραγνωρίσει το γεγονός ότι, εξίσου με τον σύγχρονο ελληνισμό, η ιταλική χερσόνησος, οι βαλκανικοί πληθυσμοί και οι σλαβικοί λαοί της βορειοανατολικής Ευρώπης, ο κόσμος της Μικράς Ασίας και του αρμενικού έθνους, αναζητούν την κατανόηση της ιστορικής τους πραγματικότητας στο Βυζάντιο.
Άρα, δεν είναι εύκολο να ταυτίσουμε τη ζωή, την ιστορία και τον πολιτισμό ολόκληρης της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, με την κληρονομιά που δέχθηκε από το Βυζάντιο ο σύγχρονος Ελληνισμός. Είναι πολλοί οι λαοί και οι χώρες που έμειναν εκτός της νεοελληνικής επίδρασης, αν και απλώνουν τις ρίζες τους, όπως και η Ελλάδα, στην κοινή βυζαντινή πραγματικότητα.
Βέβαια, εύλογα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι, ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός, η ελληνική γλώσσα και γενικά ο ελληνικός πολιτισμός, με την ταυτόχρονη παρουσία τους, ως φυσική κληρονομιά, στον ελληνικό χώρο, δίνουν το δικαίωμα στη νεώτερη και σύγχρονη Ελλάδα να θεωρούν ισχυρή τη συγγένεια τους με ολόκληρη τη βυζαντινή ιστορία. Πάντως, το γεγονός ότι η αφετηρία του νεώτερου Ελληνισμού βρίσκεται στο Βυζάντιο, αν και είναι για πολλούς ιστορικούς μια πραγματικότητα, δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε πως αυτή πηγάζει κυρίως από τους 2-3 τελευταίους βυζαντινούς αιώνες[36], εποχή σταδιακής συρρίκνωσης του Βυζαντίου, και απομάκρυνσης των μη ελληνικών περιοχών και πληθυσμών.
Βυζάντιο και Δύση
Παρά το γεγονός ότι το Ανατολικό και το Δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είχαν αποτελέσει μέρη του ίδιου κράτους, της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αποτελεί κοινό τόπο η διαπίστωση ότι, ανάμεσα στους Βυζαντινούς και τους Λατίνους της Δύσης, υπήρξε μια διαρκής αντιπαράθεση, η οποία κατά τη διάρκεια της Τέταρτης Σταυροφορίας κορυφώθηκε με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, το έτος 1204. Ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, η αποξένωση και, στη συνέχεια, η αμοιβαία εχθρότητα των δύο κόσμων ήταν τόσο μεγάλη, που είχε ως συνέπεια, οι Δυτικοί να παρακολουθήσουν με πλήρη σχεδόν αδιαφορία την πτώση της ανατολικής αυτοκρατορίας[37].
Στην πραγματικότητα, ακόμα και το όνομα της "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας", μαρτυρεί μια μακραίωνη έχθρα και υποτίμηση. Ποιος θα μπορούσε άλλωστε να φανταστεί ότι η δυτική ιστοριογραφία, θα επινοούσε το πρωτοφανές όνομα "Βυζάντιο", συσχετίζοντας τη Νέα Ρώμη, Κωνσταντινούπολη, απλώς με μια αρχαία ελληνική αποικία, προκειμένου να αποσυνδέσει το ανατολικό τμήμα από την αυτοκρατορική παράδοση[38] και να περιγράψει με τον τρόπο αυτό, την άλλοτε κραταιά Αυτοκρατορία, που αυτοπροσδιοριζόταν ως μοναδικός κληρονόμος της αυτοκρατορικής Ρώμης[39]. Παρά τις θετικές, αρχικές προσπάθειες κάποιων δυτικών ιστοριογράφων, η μακρά παράδοση αδιαφορίας, έλλειψης κατανόησης και παρεξηγήσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές, οδήγησε σε μια νοοτροπία γκετοποίησης της Βυζαντινής ιστοριογραφίας[40].
Είναι βέβαιο ότι, το πλέον προβεβλημένο γεγονός, ως άξονας διαφοροποίησης των δύο πλευρών είναι το Σχίσμα των δύο εκκλησιών, Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής, όμως, μιλώντας σήμερα για Βυζάντιο και Δυτικό Μεσαίωνα, αναφερόμαστε στην πραγματικότητα σε δύο διακριτά, όχι μόνο θρησκευτικά, αλλά και ιστορικά και πολιτιστικά μεγέθη[41], τα οποία περιγράφουν, αυτονόητα και φυσικά, δύο διαφορετικούς τρόπους σκέψης και ύπαρξης με ρίζες ιστορικές[42]. Η μοιρασμένη στα δύο, αυτοκρατορία, από τον Θεοδόσιο Α' το 395, ορίζει και γεωγραφικά, ως ένα βαθμό, τις δύο μεσαιωνικές δυνάμεις.
Ο όρος Μεσαίωνας, που "επινοήθηκε για να στιγματίσει μια χιλιετία πνευματικής καθυστέρησης και κοινωνικής αδικίας, όπως τη θεωρούσαν κάποτε οι ιστορικοί" της Αναγέννησης[43], ξεκινά, σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς, από το έτος 476 μ.Χ., έτος κατάρρευσης της ρωμαϊκής κυριαρχίας στο δυτικό τμήμα της Αυτοκρατορίας λόγω της επικράτησης των γερμανικών φύλων[44] και φτάνει μέχρι την ιταλική Αναγέννηση, τον 15ο αιώνα[45].
Σ' αυτή την υπερχιλιόχρονη πορεία, μια σειρά από γεγονότα έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός (δυτικού) μεσαιωνικού πολιτισμού που αναπτύχθηκε ανταγωνιστικά προς το Βυζάντιο:
Γλωσσική αποξένωση
Στον τομέα της γλώσσας, αν και από τον 2ο π.Χ. αιώνα, η χρήση της ελληνικής είναι διαδεδομένη ακόμα και στη Ρώμη[46], που είναι διαποτισμένη από τον ελληνιστικό πολιτισμό[47] με αποτέλεσμα ο μορφωμένος Ρωμαίος να είναι δίγλωσσος[48], εν τούτοις, στα τέλη του 2ου αιώνα η Δύση είχε εκρωμαϊστεί σε σημαντικό βαθμό και η γλώσσα της περιοχής του Λατίου έγινε σταδιακά η γλώσσα της Δύσης[49]. Η Λατινική υιοθετήθηκε ακόμη και από τις κατώτερες τάξεις, ενώ τα στρατεύματα που στάθμευαν σε μεγάλο αριθμό στην κεντρική Ευρώπη υπήρξαν δυναμικοί παράγοντες εκλατινισμού, δεδομένου ότι αυτή ήταν η επίσημη γλώσσα του στρατού, αλλά και η κοινή γλώσσα συνεννόησης των ετερόγλωσσων στρατιωτών[50].
Στην Ανατολή, την ίδια εποχή, η ελληνική είχε το καθεστώς επίσημης γλώσσας και η Ρώμη αποδέχθηκε ότι ήταν μάταιο να προσπαθήσει να επιβάλει εκεί τη λατινική. Έτσι, οι κάτοικοι αυτών των περιοχών δεν βρέθηκαν ποτέ στην ανάγκη να μάθουν τη λατινική γλώσσα, ενώ, σπάνια επιδίωκαν να κατακτήσουν κάποια παιδεία διαφορετική από την ελληνική, γιατί θεωρούσαν τη δική τους πολύ ανώτερη από τη λατινική[51].
Η απόσταση ανάμεσα στους δύο κόσμους αρχίζει να μεγαλώνει με την κρίση του ρωμαϊκού κόσμου κατά τον 3ο αιώνα. Πολύ πριν από την πτώση της Ρώμης, τόσο το εμπόριο όσο και οι πόλεις βρίσκονταν σε μια πορεία παρακμής. Οι βαρβαρικές επιδρομές σαρώνουν την αντίσταση των ακραίων φρουρών, καταπατούν τα δυτικά αυτοκρατορικά εδάφη και ανατρέπουν στο πέρασμά τους κάθε οργανωμένη και συγκροτημένη ζωή. Στις πόλεις, η αποδιοργάνωση, η ερήμωση και η φτώχεια προκαλούν χάος, ενώ ο πολιτισμός και η κουλτούρα διατηρούν μια αβέβαιη ύπαρξη[52].
Μέσα στην ατμόσφαιρα αυτή, το ναυάγιο της ελληνικής γλώσσας στη Δύση είναι γεγονός[53]: οι δύο πλευρές της αυτοκρατορίας δεν κατανοούν, ούτε διαβάζουν η μία την άλλη, παρά μέσω διερμηνέων και μεταφράσεων[54]. Ήδη από το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα ήταν σπάνιο να βρεθεί καθηγητής ικανός να διδάξει σωστά την ελληνική, ενώ από τον 5ο ως τον 9ο αιώνα, η Δύση έχασε κάθε επαφή με την ελληνική σκέψη, μέσα από τα πρωτότυπα κείμενα[55].

Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου 2008

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ





Α) Η πρώτη φωτογραφία εικονίζςι το Θεόδωρο Μετοχίτη μπροστά στην εικόνα του Κυρίου "Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ".
O Mετοχίτης υπήρξε λόγιος, ένας απο τους σπουδαιότερους συγγραφείς του Bυζαντίου αλλά και προστάτης των τεχνών. Aρκεί να αναφέρει κανείς τη μεγάλη ανακαίνιση που πραγματοποίησε στη Mονή της Xώρας στα 1316-21, όπου μάλιστα πέθανε το 1322 ως μοναχός Θεόληπτος. Θεωρείται επίσης ο δημιουργός της μεγαλύτερης και καλύτερης βιβλιοθήκης της Kωσταντινούπολης, αυτής στη Mονή της Xώρας. Στο πλούσιο συγγραφικό του έργο, που υπολογίζεται ότι έφτανε τις 90.000 σελίδες, διακρίθηκε για την ενασχόλησή του με τη Pητορική, την Iστορία, τη Φιλοσοφία αλλά και την Aστρονομία.
Β) Η Β΄εικόνα παρουσιάζει σκηνή από Βυζαντινό Σχολείο.
Γ) Η τρίτη εικόνα πατρουσιάζει τη Μονή του Παντοκράτορος, που είχε το καλλίτερο Βυζαντινό Νοσοκομείο και ιατρική Σχολή.

Η καλή μόρφωση ήταν το ιδανικό κάθε Βυζαντινού. Την απαιδευσιά, την έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας την θεωρούσαν ατύχημα και συμφορά. Τους αμαθείς τους κορόιδευαν και ας κατείχαν ακόμη και τα ανώτατα αξιώματα, όπως του αυτοκράτορα και του πατριάρχη. Συγγραφείς, όπως η Άννα η Κομνηνή και λοιποί, εγκωμιάζουν αυτούς που το πνεύμα τους είναι καλλιεργημένο και έχουν πολλές γνώσεις.
Τα παιδιά πήγαιναν σχολείο από (6) έξι ετών, όπου πρώτα απ’ όλα μάθαιναν να διαβάζουν, να γράφουν, την γραμματική και το συντακτικό. Μάθαιναν τους αρχαίους Έλληνες Κλασικούς και ιδίως τον Όμηρο. Όλοι οι Βυζαντινοί ήξεραν να αναγνωρίζουν στίχους του Ομήρου. (Ας μου επιτραπεί εδώ να σημειώσω, όχι πόσοι έχομε διαβάσει Όμηρο, άλλα πόσοι από τους Νεοέλληνες και ιδιαιτέρως τα παιδιά μας, μπορούν να ξεχωρίσουν την Ομηρική γλώσσα, ή να νομίζουν ότι είναι ξένη γλώσσα).
Σε ηλικία 14, ετών οι μαθητές περνούσαν στην Ρητορική, μάθαιναν την ορθή προφορά, μελετούσαν τον Δημοσθένη και άλλους ρήτορες και πεζογράφους. Μετά την Ρητορική έπρεπε να σπουδάσουν την Φιλοσοφία και τις τέσσερες τέχνες, δηλαδή την Αριθμητική, την Γεωγραφία, την Μουσική και την Αστρονομία. Μπορούσε επίσης ο μαθητής να διδαχθεί Νομική, Ιατρική και Φυσική. Παράλληλα στα παιδιά έδιναν και θρησκευτική μόρφωση. Τα παιδιά μάθαιναν ολόκληρη την Βίβλο. Στον Όμηρο και στην Βίβλο έχομε τις περισσότερες παραπομπές της Βυζαντινής λογοτεχνίας. Η φοίτηση στα σχολεία της Μέσης ή Εγκύκλιας εκπαιδεύσεως διαρκούσε 4 με 5 χρόνια. Όσοι τελείωναν και ένιωθαν ότι είχαν αρκετές δυνάμεις μπορούσαν να πάνε στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση για περισσότερες σπουδές.
Η Εκκλησία και η Πολιτεία είχαν πολλές απαιτήσεις από τους δασκάλους και τους καθηγητές. Ήθελαν να έχουν πολλές γνώσεις στο αντικείμενο τους, να είναι πράοι, φιλάνθρωποι και πρότυπα αρετής, έτσι να διαδώσουν και με το παράδειγμά τους. Αν και οι απαιτήσεις από τους δασκάλους ήταν πολλές, ο μισθός τους συνήθως ήταν χαμηλός.
Κατά την διάρκεια του έτους είχαν πολλές εορτές, κυρίως θρησκευτικές και τα σχολεία διέκοπταν τα μαθήματα. Ο πρωτομάρτυς Στέφανος και ο Απόστολος Ματθίας θεωρούνταν προστάτες των μαθητών. Τον 12ο αιώνα, ο Ιωάννης Μαυρόπους, καθηγητής της Πατριαρχικής Σχολής, καθιέρωσε την 30η Ιανουαρίου, εορτή των Τριών Ιεραρχών, ως εορτή της παιδείας. Το Ακαδημαϊκό έτος 1842-43, η σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών επανέφερε την εορτή αυτή, ως εορτή της Παιδείας και των Ελληνικών γραμμάτων.
Ενώ για την μόρφωση των αγοριών έχομε πάρα πολλές πληροφορίες, δεν συμβαίνει το ίδιο και με την μόρφωσή των κοριτσιών. Οι πληροφορίες είναι ελλιπείς. Πάντως στην Βυζαντινή Ιστορία αναφέρονται πολλές μορφωμένες γυναίκες. Είναι βέβαιο ότι οι γυναίκες έπαιρναν στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση. Δεν μπορούσαν απ’ όσα γνωρίζουμε οι γυναίκες να πάνε στα πανεπιστήμια.
Παρ’ όλα αυτά, συναντάμε φωτισμένες γυναίκες όπως η Υπατία, μεγάλη μαθηματικός της Αλεξάνδρειας, η αυτοκράτειρα Πουλχερία, η Αθηναϊδα-Ευδοκία, κόρη του φιλοσόφου Λεοντίου, η οποία συνετέλεσε στην σύνταξη του Θεοδοσιανού Κώδικα, η Κασσιανή, σπουδαία υμνογράφος, η Άννα η Κομνηνή, η κόρη του Θεοδώρου Μετοχίτη Ειρήνη, οι κόρες του Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου, η Θεοδώρα η Παλαιολογίνα κ.λ.πές. Πολλές γυναίκες στο Βυζάντιο είχαν αρκετές γνώσεις Ιατρικής και εργάζονταν κυρίως στα γυναικεία τμήματα Νοσοκομείων και είχαν ίση θέση με τους άνδρες συναδέλφους τους.
Όσον δε αφορά την Πανεπιστημιακή εκπαίδευση, εκτός από την Κωνσταντινούπολη, υπήρξαν και φημισμένα κέντρα με ανώτερες και ανώτατες σχολές, όπως η Αθήνα, η Αλεξάνδρεια, η Βηρυτός, η Αντιόχεια, η Έδεσσα με τις Θεολογικές της Σχολές, η Γάζα, η Θεσσαλονίκη κ.λ.π.
Το πρώτο Πανεπιστήμιο ιδρύθηκε στην Κωνσταντινούπολη την 26η Φεβρουαρίου του 425. Αν κάποιος σήμερα επισκεφθεί την Φλωρεντία, θα μάθει ότι εκεί ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα το πρώτο Πανεπιστήμιο. Οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι είχαν προλάβει τους Ιταλούς και γενικώς τους Ευρωπαίους αρκετούς αιώνες πιο γρήγορα.
Στο Πανδιδακτήριο διδάσκονταν η Φιλολογία, η Γραμματική, η Φιλοσοφία, που περιελάβανε και τα Μαθηματικά, η Ρητορική και το Ρωμαϊκό Δίκαιο. Είχε 31 έδρες από τις όποιες 16 Ελληνικές και 15 Λατινικές. Καθηγητής δεν μπορούσε να διορισθεί κάποιος χωρίς αυστηρή δοκιμασία. Ο υποψήφιος έπρεπε να δώσει δείγματα πολυμαθείας και να έχει ήθος ανεπίληπτο, μας πληροφορεί Θεοδοσιανός Κώδικας.
Επί Ισαύρων, το Πανδιδακτήριο ονομάσθηκε «Οικουμενικόν διδασκαλείον».
Μεγάλη τομή στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση έκανε ο Καίσαρας Βάρδας, θείος του αυτοκράτορα Μιχαήλ του Γ΄ 842-867. Οργανώθηκε Πανεπιστημιακή Σχολή, το Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας, όπου διδασκόταν η «έξω σοφία» και η «θύραθεν παιδεία». Η φοίτηση για τους φοιτητές ήταν δωρεάν, ένα μέτρο στο οποίο πάλι οι πρόγονοι μας προηγήθηκαν. Σπουδαίες μορφές του ιδρύματος αυτού ήσαν ο Λέων ο μαθηματικός και φιλόσοφος, ο οποίος διετέλεσε και Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ο Μέγας Φώτιος, ο Μιχαήλ Ψελλός κ.λ.π.
Ο Καίσαρας Βάρδας πολλές φορές παρακολουθούσε αυτοπροσώπως τις εργασίες της Σχολής και επέβλεπε διδάσκοντες και διδασκομένους.
Τον 11ο αιώνα, ο Κωνσταντίνος Θ΄ ο Μονομάχος, όρισε επικεφαλής επιτροπής τον σοφό Μιχαήλ Ψελλό και ζήτησε να γίνουν μεταρρυθμίσεις στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Με διάταγμα του αυτοκράτορα ιδρύθηκαν δυο Σχολές: α) το «Διδασκαλείον των Νόμων και β) η Φιλοσοφική με το όνομα «Γυμνάσιον». Στην νομική σχολή διδασκόταν η νομική επιστήμη για τη δημιουργία ολοκληρωμένων νομικών, δικαστών και κρατικών υπαλλήλων. Στην φιλοσοφική Σχολή διδάσκονταν όλες οι άλλες επιστήμες. Η σχολή αυτή έδωσε τεράστια ώθηση στην διανοητική ανάπτυξη και την Φιλοσοφική σκέψη του Βυζαντίου. Το «Διδασκαλείον του Νόμου», είχε μεγάλη επίδραση στο εξωτερικό. Με επίδρασή του ιδρύθηκε στην Μπολόνια της Ιταλίας η πρώτη εκτός Βυζαντίου Ευρωπαϊκή Σχολή Δικαίου. Από την Μπολόνια καθηγητές ίδρυσαν το Πανεπιστήμιο της Βιτσέντσα το 1204 (σημαδιακή ημερομηνία) και στην συνέχεια το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα με ειδίκευση στις νομικές σπουδές.
Μετά την Φραγκοκρατία έχουμε αναβάθμιση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η Νίκαια έγινε σπουδαίο κέντρο σπουδών. Ιδρύθηκαν εκπαιδευτήρια, βιβλιοθήκες και προσκλήθηκαν να διδάξουν σπουδαίοι καθηγητές της Φιλοσοφίας, της Ιατρικής, των Μαθηματικών, της Ρητορικής κ.λ.π.]
Ο Γεώργιος Ακροπολίτης, ο Γεώργιος Παχυμέρης, ο Θεοδώρος Μετοχίτης, ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Γεώργιος Σχολάριος και πολλοί άλλοι, έδωσαν όλο τους τον εαυτό για την αναβάθμιση των σπουδών στα χρόνια των Παλαιολόγων και συντελέσαν στο μεγάλο θαύμα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου, στην Παλαιολόγεια αναγέννηση, η οποία προηγείται και είναι προάγγελος της Ιταλικής Αναγεννήσεως.